ପ୍ରମାଣକୋଟ୍ଯାଂ ଵାସାର୍ଥଂ ସୁଷ୍ଵାପାରୁହ୍ଯ ତତ୍ସ୍ଥଲମ୍। ଶୀତଂ ଵାସଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଶାନ୍ତୋ ମଦଵିମୋହିତଃ
ବିଶ୍ରାମ ପାଇଁ ସେ ଏହି ଧାରାରେ ଏକ ଢିଲା ସ୍ଥାନରେ ଶୁଇଲେ, ଶୀତଳ ଜାଗା ମିଳି, ଶାନ୍ତ ଏବଂ ଶ୍ରମରେ ଅଭିଭୂତ ହେଲେ।
ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟଃ ପାଣ୍ଡଵୋ ରାଜନ୍ସୁଷ୍ଵାପ ମୃତଵତ୍କ୍ଷିତୌ। ତତୋ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଲତାପାଶୈର୍ଭୀମଂ ଦୁର୍ଯୋଧନଃ ଶନୈଃ
ପାଣ୍ଡବ ଭୀମ ଜମିରେ ମୃତ ଭଳି ନିଶ୍ଚଳ ଶୁଇଥିଲେ; ତାପରେ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଶାନ୍ତ ଭାବରେ ଲତାର ରସିରେ ଭୀମଙ୍କୁ ବାନ୍ଧିଲେ।
ପ୍ରମାଣକୋଟ୍ଯାଂ ସଂସୁପ୍ତଂ ଗଙ୍ଗାଯାଂ ପ୍ରାକ୍ଷିପଜ୍ଜଲେ। ତତଃ ପ୍ରବୁଦ୍ଧଃ କୌନ୍ତେଯଃ ସର୍ଵାନ୍ସଂଛିଦ୍ଯ ବନ୍ଧନାନ୍
ଧାରାରେ ଶୁଇଥିବା ଭୀମଙ୍କୁ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ଫେଙ୍ଗିଦେଲେ; କିନ୍ତୁ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଜାଗି, ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧନ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ।
ଉଦତିଷ୍ଠଦ୍ବଲାଦ୍ଭୂଯୋ ଭୀମଃ ପ୍ରହରତାଂ ଵରଃ। ସ ଵିମୁକ୍ତୋ ମହାତେଜା ନାଜ୍ଞାସୀତ୍ତେନ ତତ୍କୃତମ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରବଳ ଭୀମ ଶକ୍ତିରେ ଉଠିଲେ, ମୁକ୍ତ ହେଲେ, କିନ୍ତୁ କିଏ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲା ତାହା ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ପୁନର୍ନିଦ୍ରାଵଶଂ ପ୍ରାପ୍ତସ୍ତତ୍ରୈଵ ପ୍ରାସ୍ଵପଦ୍ବଲୀ। ଅର୍ଧରାତ୍ର୍ଯାଂ ଵ୍ଯତୀତାଯାମୁତ୍ତସ୍ଥୁଃ କୁରୁପାଣ୍ଜଵାଃ। ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତୁ କୌନ୍ତେଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନିର୍ଵେଦମଭ୍ଯଗାତ୍
ପୁନି ନିଦ୍ରାରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ସେଠାରେ ଶୁଇଲେ; ଅର୍ଧରାତ୍ରି ଯିବା ପରେ, କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଉଠିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି ନିରାଶ ହେଲେ।
ସୁପ୍ତଂ ଚାପି ପୁନଃ ସର୍ପୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରୈର୍ମହାଵିଷୈଃ। କୁପିତୈର୍ଦଂଶଯାମାସ ସର୍ଵେଷ୍ଵେଵାଙ୍ଗସନ୍ଧିଷୁ
ପୁନି ନିଦ୍ରାରେ ଥିବା ସମୟରେ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ କ୍ରୁଧିତ ଏବଂ ବିଷାକ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାଁତ ଅଥିବା ସର୍ପମାନେ ଭୀମଙ୍କ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଯୋଗସ୍ଥାନରେ କାମଡ଼ିଲେ।
ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଶ୍ଚ ଦଂଷ୍ଟ୍ରିଣାଂ ମର୍ମସ୍ଵପି ତେନ ନିପାତିତାଃ। ତ୍ଵଚଂ ନ ଚାସ୍ଯ ବିଭିଦୁଃ ସାରତ୍ଵାତ୍ପୃଥୁପକ୍ଷସଃ
ସେ ସର୍ପମାନଙ୍କର ଦାଁତ ଭୀମଙ୍କ ମର୍ମସ୍ଥାନରେ ଲାଗିଲା, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଦୃଢ଼ ଏବଂ ଚଉଡ଼ା ଶରୀର ହେତୁ, ଚମଡ଼ ଭେଦ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ପ୍ରବୁଦ୍ଧୋ ଭୀସେନସ୍ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ସର୍ପାନପୋଥଯତ୍। ସାରଥିଂ ଚାସ୍ଯ ଦଯିତମପହସ୍ତେନ ଜଘ୍ନିଵାନ୍
ଭୀମସେନ ଜାଗି, ସମସ୍ତ ସର୍ପମାନେକୁ ପିଟିଦେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ନେତାକୁ ହାତରେ ମାରିଦେଲେ।
ତଥାନ୍ଯଦିଵସେ ରାଜନ୍ହନ୍ତୁକାମୋଽତ୍ଯମର୍ଷଣଃ। ଵଲନେନ ସହାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ସୌବଲସ୍ଯ ମତେ ସ୍ଥିତଃ
ପରେ ଅନ୍ୟ ଦିନ, ରାଜା, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ମାନସିକ ଦୁଃଖରେ ଜଳି, ହତ୍ୟା କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ଶୁବଳପୁତ୍ରର ମତ ଅନୁସରିଲେ।
ଭୋଜନେ ଭୀମସେନସ୍ଯ ତତଃ ପ୍ରାକ୍ଷେପଯଦ୍ଵିଷମ୍। କାଲକୂଟଂ ଵିଷଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଂ ସଂଭୃତଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ଭୀମସେନଙ୍କର ଭୋଜନରେ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଭୟଙ୍କର କାଳକୁଟ ବିଷ ମିଶାଇଲେ, ଯାହା ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଏବଂ ଭୟଜନକ।
ତଚ୍ଚାପି ଭୁକ୍ତ୍ଵାଽଜରଦॉଯଦଵିକାରୋ ଵୃକୋଦରଃ। ଵିକାରଂ ନାଭ୍ଯଜନଯତ୍ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣମପି ତଦ୍ଵିଷମ୍
ଭୀମ ଏହି ଭୟଙ୍କର ବିଷ ଖାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କର ଶରୀରରେ କୌଣସି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲା ନାହିଁ; ବିଷ ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଥିଲା ମଧ୍ୟ, କିଛି ହେଲା ନାହିଁ।
ଭୀମସଂହନନୋ ଭୀମସ୍ତ୍ସମାଦଜରଯଦ୍ଵିଷମ୍। ତତୋଽନ୍ଯଦିଵସେ ରାଜନ୍ହନ୍ତୁକାମୋ ଵୃକୋଦରମ୍
ଭୀମଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବିଷ ପଚାଇଦେଲେ; ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଦିନ, ରାଜା, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ପୁନି ଭୀମକୁ ମାରିବା ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ସୌବଲେନ ସହାଯେନ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽଭ୍ଯଚିନ୍ତଯତ୍। ଚିନ୍ତଯନ୍ନାଲଭନ୍ନିଦ୍ରାଂ ଦିଵାରାତ୍ରମତନ୍ଦ୍ରିତଃ
ସୌବଳଙ୍କୁ ସହଯୋଗୀ କରି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଦିନ ରାତି ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ; ସେ ଏତେ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିଲେ ଯେ, ଦିନ କିମ୍ବା ରାତି କେବେ ବି ଶୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଦୁର୍ଯୋଧନଃ କର୍ଣଃ ଶକୁନିଶ୍ଚାପି ସୌବଲଃ। ଅନେକୈରପ୍ଯୁପାଯୈସ୍ତାଞ୍ଜିଘାଂସନ୍ତି ସ୍ମ ପାଣ୍ଡଵାନ୍
ଏଭଳି ଦୁର୍ୟୋଧନ, କର୍ଣ୍ଣ ଓ ସୌବଳଙ୍କ ପୁଅ ଶକୁନି ଅନେକ ଉପାୟରେ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
ଵୈଶ୍ଯା ପୁତ୍ରସ୍ତଦାଚଷ୍ଟ ପାର୍ଥାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା। ପାଣ୍ଡଵା ହ୍ଯପି ତତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରତ୍ଯଜାନନ୍ନରିନ୍ଦମାଃ। ଉଦ୍ଭାଵନମକୁର୍ଵନ୍ତୋ ଵିଦୁରସ୍ଯ ମତେ ସ୍ଥିତାଃ
ଏବେଳେ ଏକ ବଣିକ ପୁଅ, ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ସେମାନେଙ୍କୁ ସବୁ କଥା କହିଦେଲା; କିନ୍ତୁ ରାଜା, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସେସବୁ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଖୋଲିଲେ ନାହିଁ, ବିଦୁରଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁସାରେ ଶାନ୍ତ ରହିଲେ।
ତତସ୍ତେ ମନ୍ତ୍ରଯାମାସୁର୍ଦୁର୍ଯୋଧନପୁରୋଗମାଃ। ପ୍ରାଣଵାନ୍ଵିକ୍ରମୀ ଚାପି ଶୌର୍ଯେ ଚ ମହତି ସ୍ଥିତଃ
ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସେମାନେ ସମ୍ମିଳିତ ହେଲେ; ସେମାନେ ସାହସୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବିରତାରେ ଦୃଢ଼ ଥିଲେ।
ସ୍ପର୍ଧତେ ଚାପି ସତତମସ୍ମାନେଵ ଵୃକୋଦରଃ। ତଂ ତୁ ସୁପ୍ତଂ ପୁରୋଦ୍ଯାନେ ଜଲେ ଶୂଲେ କ୍ଷିପାମହେ
ଭୀମସେନ ସବୁବେଳେ ଆମ ସହ ହଁସି ଲଢ଼େ; ଚଳାକିରେ, ଯେତେବେଳେ ସେ ଉଦ୍ୟାନରେ ଶୁଅଛନ୍ତି, ଆମେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ପାଣି ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଶୂଳ ଉପରେ ପକେଇଦେବା।
ତତୋ ଜଲଵିହାରାର୍ଥଂ କାରଯାମାସ ଭାରତ। ପ୍ରମାଣକୋଟ୍ଯାମୁଦ୍ଦେଶେ ସ୍ଥଲଂ କିଂଚିଦୁପେତ୍ଯ ହ
ତାପରେ, ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା ପାଇଁ, ଓ ଭାରତ, ସେମାନେ ଉଦ୍ୟାନ ନିକଟରେ ଏକ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ଏକ ଆୟୋଜନ କଲେ।
ଭକ୍ଷ୍ଯଂ ଭୋଜ୍ଯଂ ଚ ପେଯଂ ଚ ଚୋଷ୍ଯଂ ଲେହ୍ଯମଥାପି ଚ। ଉପପାଦିତଂ ନରୈସ୍ତତ୍ର କୁଶଲୈଃ ସୂଦକର୍ମଣି
ସେଠାରେ, ଦକ୍ଷ ରନ୍ଧନା କରିବା ଲୋକମାନେ ଖାଇବା, ମଜା କରିବା, ପିଇବା, ଚୁଷିବା ଓ ଚାଟିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ପଦାର୍ଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
ନ୍ଯଵେଦଯଂସ୍ତତ୍ପୁରୁଷା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଯ ଵୈ ତଦା। ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ତତ୍ର ପାଣ୍ଡଵାନାହ ଦୁର୍ମତିଃ
ସେହି ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କ ସେବକମାନେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା ଜଣାଇଲେ; ତାପରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ, ଦୁଷ୍ଟ ମନରେ, ସେଠାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗଙ୍ଗାଂ ଚୈଵାନୁଯାସ୍ଯାମ ଉଦ୍ଯାନଵନଶୋଭିତାମ୍। ସହିତା ଭ୍ରାତରଃ ସର୍ଵେ ଜଲକ୍ରୀଡାମଵାପ୍ନୁମଃ
ଆସ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଭାଇମାନେ ଏକାଠି ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଶୋଭିତ ଗଙ୍ଗା ନଦୀକୁ ଯିବା, ଏବଂ ଜଳକ୍ରୀଡ଼ା କରିବା।
ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ତଂ ଚାପି ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ତେ ରଥୈର୍ନଗରାକାରୈର୍ଦେଶଜୈଶ୍ଚ ଗଜୋତ୍ତମୈଃ
‘ଠିକ୍ ଅଛି,’ ବୋଲି ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ତାପରେ ସେମାନେ ନଗର ଭଳି ରଥ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହାତୀ ନେଇ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ନିର୍ଯଯୁର୍ନଗରାଚ୍ଛୂରାଃ କୌରଵାଃ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସହ। ଉଦ୍ଯାନଵନମାସାଦ୍ଯ ଵିସୃଜ୍ଯ ଚ ମହାଜନମ୍
କୌରବ ବୀରମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହ ନଗରରୁ ବାହାରିଲେ; ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ପହଞ୍ଚି, ବଡ଼ ଭିଡ଼କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ଵିଶନ୍ତି ସ୍ମ ତଦା ଵୀରାଃ ସିଂହା ଇଵ ଗିରେର୍ଗୁହାମ୍। ଉଦ୍ଯାନମଭିପଶ୍ଯନ୍ତୋ ଭ୍ରାତରଃ ସର୍ଵ ଏଵ ତେ
ସେ ସମୟରେ ସେ ବୀରମାନେ ପାହାଡ଼ ଗୁହାକୁ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ସିଂହମାନେ ପରି ଉଦ୍ୟାନକୁ ଯାଇଲେ; ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ଉଦ୍ୟାନକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଉପସ୍ଥାନଗୃହୈଃ ଶୁଭ୍ରୈର୍ଵଲଭୀଭିଶ୍ଚ ଶୋଭିତମ୍। ଗଵାକ୍ଷକୈସ୍ତଥା ଜାଲୈର୍ଯନ୍ତ୍ରୈଃ ସାଂଚାରିକୈରପି
ସେଠାରେ ଶୁଭ୍ର ଅତିଥି ଘର, ଚଉଁକ, ଜାଲି ଓ ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉଦ୍ୟାନ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ସଂମାର୍ଜିତଂ ସୌଧକାରୈଶ୍ଚିତ୍ରକାରୈଶ୍ଚ ଚିତ୍ରିତମ୍। ଦୀର୍ଘିକାଭିଶ୍ଚ ପୂର୍ଣାଭିସ୍ତଥା ପୁଷ୍କରିଣୀଷୁ ଚ
ସେଠାକୁ ରାଜମହଳର କର୍ମଚାରୀମାନେ ସଫା କରିଥିଲେ, ଚିତ୍ରକଳାକାରମାନେ ଶୂଭା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ତାଳାବ ଓ ପଦ୍ମପୁଷ୍କରିଣୀ ଭରିଥିଲା।
ଜଲଂ ତଚ୍ଛୁଶୁଭେ ଚ୍ଛନ୍ନଂ ଫୁଲ୍ଲୈର୍ଜଲରୁହୈସ୍ତଥା। ଉପଚ୍ଛନ୍ନା ଵସୁମତୀ ତଥା ପୁଷ୍ପୈର୍ଯଥର୍ତୁକୈଃ
ସେଠାର ଜଳ ଫୁଲିଥିବା ଜଳବିହାରୀ ଗଛରେ ଢାକା ଥିଲା; ଭୂମି ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଋତୁର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ତତ୍ରୋପଵିଷ୍ଟାସ୍ତେ ସର୍ଵେ ପାଣ୍ଡଵାଃ କୌରଵାଶ୍ଚ ହ। ଉପଚ୍ଛନ୍ନାନ୍ବହୂନ୍କାମାଂସ୍ତେ ଭୁଞ୍ଜନ୍ତି ତତସ୍ତତଃ
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଓ କୌରବ ବସିଥିଲେ; ସେମାନେ ଅନେକ ଇଚ୍ଛିତ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଲୁଚିଥିଲେ।
ଅଥୋଦ୍ଯାନଵରେ ତସ୍ମିଂସ୍ତଥା କ୍ରୀଡାଗତାଶ୍ଚତେ। ପରସ୍ପରସ୍ଯ ଵକ୍ତ୍ରେଷୁ ଦଦୁର୍ଭକ୍ଷ୍ଯାଂସ୍ତତସ୍ତତଃ
ତାପରେ ସେଠି ଉତ୍ତମ ଉଦ୍ୟାନରେ ଖେଳ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ସେମାନେ ପରସ୍ପରଙ୍କ ମୁହଁରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଖାଦ୍ୟ ଖୁଆଇଲେ।
ତତୋ ଦୁର୍ଯୋଧନଃ ପାପସ୍ତଦ୍ଭକ୍ଷ୍ଯେ କାଲକୂଟକମ୍। ଵିଷଂ ପ୍ରକ୍ଷେପଯାମାସ ଭୀମସେନଜିଘାଂସଯା
ତାପରେ ଦୁଷ୍ଟ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ମାରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେଠି ଖାଦ୍ୟରେ ଘାତକ ବିଷ ମିଶାଇଦେଲେ।