କୃତୋଦକାଂସ୍ତାନାଦାଯ ପାଣ୍ଡଵାଞ୍ଛୋକକର୍ଶିତାନ୍। ସର୍ଵାଃ ପ୍ରକୃତଯୋ ରାଜଞ୍ଶୋଚମାନା ନ୍ଯଵାରଯନ୍
ଜଳଦାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଶୋକରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲେ ଓ ଶୋକ କରିବାରୁ ରୋକିଲେ।
ଯଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵା ଭୂମୌ ସୁଷୁପୁଃ ସହ ବାନ୍ଧଵୈଃ। ତଥୈଵ ନାଗରା ରାଜଞ୍ଶିଶ୍ଯିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦଯଃ
ଯେପରି ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ଭୂମିରେ ଶୁଇଥିଲେ, ସେପରି ନଗରବାସୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୂମିରେ ଶୁଇଲେ।
ତଦ୍ଗତାନନ୍ଦମସ୍ଵସ୍ଥମାକୁମାରମହୃଷ୍ଟଵତ୍। ବଭୂଵ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସାର୍ଧଂ ନଗରଂ ଦ୍ଵାଦଶ କ୍ଷପାଃ
ଦ୍ୱାଦଶ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ସମଗ୍ର ନଗର ଅନନ୍ଦହୀନ, ଅଶାନ୍ତ ଓ ରାଜପୁତ୍ର ବିହୀନ ଭାବରେ ରହିଲା।
ତତଃ କ୍ଷତ୍ତା ଚ ଭୀଷ୍ମଶ୍ଚ ଵ୍ଯାସୋ ରାଜା ଚ ବନ୍ଧୁଭିଃ। ଦଦୁଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ତଦା ପାଣ୍ଡୋଃ ସ୍ଵଧାମୃତମଯଂ ତଦା
ତାପରେ ବିଦୁର, ଭୀଷ୍ମ, ବ୍ୟାସ ଓ ରାଜା, ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପାଇଁ ପିତୃପୂଜା ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ, ଯାହା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ଅମୃତମୟ।
ପୁରୋହିତସହାଯାସ୍ତେ ଯଥାନ୍ଯାଯମକୁର୍ଵତ।' କୁରୂଂଶ୍ଚ ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଭୋଜଯିତ୍ଵା ସହସ୍ରଶଃ। ରତ୍ନୌଘାନ୍ଦ୍ଵିଜମୁଖ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ଗ୍ରାମଵରାଂସ୍ତଥା
ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରାଗଲା; ହଜାର ହଜାର କୁରୁ ଓ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭୋଜନ କରାଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ରତ୍ନ ଓ ଉତ୍ତମ ଗ୍ରାମ ଦାନ କରାଗଲା।
କୃତଶୌଚାଂସ୍ତତସ୍ତାଂସ୍ତୁ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଭରତର୍ଷଭାନ୍। ଆଦାଯ ଵିଵିଶୁଃ ସର୍ଵେ ପୁରଂ ଵାରଣସାହ୍ଵଯମ୍
ଶୌଚ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସେମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନେଂକୁ ନେଇ, ସମସ୍ତେ ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ବାରଣାବତ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସତତଂ ସ୍ମାନୁଶୋଚନ୍ତସ୍ତମେଵ ଭରତର୍ଷଭମ୍। ପୌରଜାନପଦାଃ ସର୍ଵେ ମୃତଂ ସ୍ଵମିଵ ବାନ୍ଧଵମ୍
ସେଇ ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଶୋକ କରୁଥିଲେ ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ, ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ ହରାଇଥିବା ପରି ଦୁଃଖ କରୁଥିଲେ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧାଵସାନେ ତୁ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଦୁଃଖିତଂ ଜନମ୍। ସଂମୂଢାଂ ଦୁଃଖଶୋକାର୍ତାଂ ଵ୍ଯାସୋ ମାତରମବ୍ରଵୀତ୍
ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଶେଷରେ, ଏମିତି ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ଓ ମନ୍ଦ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେକୁ ଦେଖି, ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କର ମାଆଁକୁ କହିଲେ।
ଅତିକ୍ରାନ୍ତସୁଖାଃ କାଲାଃ ପର୍ଯୁପସ୍ଥିତଦାରୁଣାଃ। ଶ୍ଵଃଶ୍ଵଃ ପାପିଷ୍ଠଦିଵସାଃ ପୃଥିଵୀ ଗତଯୌଵନା
ସୁଖର ସମୟ ଚାଲିଗଲା; ବର୍ତ୍ତମାନ କଠିନ ଦିନ ଆସିଛି। ପ୍ରତିଦିନ ଅଧିକ ଦୁଷ୍ଟ ଦିନ ଆସୁଛି, ଏ ଭୂମି ତାର ଯୌବନ ହରାଇଛି।
ବହୁମାଯାସମାକୀର୍ଣୋ ନାନାଦୋଷସମାକୁଲଃ। ଲୁପ୍ତଧର୍ମକ୍ରିଯାଚାରୋ ଘୋରଃ କାଲୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏକ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାର ସମୟ ଆସିବ, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁତ ଦୁଃଖ ଓ ଦୋଷ ରହିବ, ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆଚାର ହରାଇଯିବ—ଏହା ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଗ ହେବ।
କୁରୂଣାମନଯାଚ୍ଚାପି ପୃଥିଵୀ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଯୋଗମାସ୍ଥାଯ ଯୁକ୍ତା ଵସ ତପୋଵନେ
କୁରୁମାନଙ୍କ ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ଏ ଭୂମି ଅବସ୍ଥାନ କରିପାରିବ ନାହିଁ। ତୁମେ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରି, ତପୋବନରେ ନିବାସ କର।
ମାଦ୍ରାକ୍ଷୀସ୍ତ୍ଵଂ କୁଲସ୍ଯାସ୍ଯ ଘୋରଂ ସଂକ୍ଷଯମାତ୍ମନଃ। ତଥେତି ସମନୁଜ୍ଞାଯ ସା ପ୍ରଵିଶ୍ଯାବ୍ରଵୀତ୍ସ୍ନୁଷାମ୍
ତୁମେ ଏହି କୁଟୁମ୍ବର ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ଓ ନିଜର ଅନ୍ତ ଦେଖିବା ନାହିଁ। ସେଠାରେ ସମ୍ମତି ଦେଇ, ସେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ନୁଁହାକୁ କହିଲେ।
ଅମ୍ବିକ ତଵ ପୌତ୍ରସ୍ଯ ଦୁର୍ନଯାତ୍କିଲ ଭାରତାଃ। ସାନୁବନ୍ଧା ଵିନଙ୍କ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ପୌରାଶ୍ଚୈଵେତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ଅମ୍ବିକା, ତୁମ ପଉତ୍ରଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟ ଶାସନ ଦ୍ୱାରା, ଭାରତବଂଶ ଓ ତାଙ୍କ ମିତ୍ରମାନେ, ଏବଂ ନଗରବାସୀମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବେ—ଏହିପରି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
ତତ୍କୌସଲ୍ଯାମିମାମାର୍ତାଂ ପୁତ୍ରଶୋକାଭିପୀଡିତାମ୍। ଵନମାଦାଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଗଚ୍ଛାଵୋ ଯଦି ମନ୍ଯସେ
ତେଣୁ, ଯଦି ତୁମର ମନ ରହିଥାଏ, ଏହି କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ, ଯିଏ ପୁଅ ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ଓ ପୀଡିତ, ନେଇ ଆମେ ତପୋବନକୁ ଯିବା। ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତା ତ୍ଵମ୍ବିକଯା ଭୀଷ୍ମମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ସୁଵ୍ରତା। ଵନଂ ଯଯୌ ସତ୍ଯଵତୀ ସ୍ନୁଷାଭ୍ଯାଂ ସହ ଭାରତ
ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ଏହିପରି କଥା କହିବା ପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ସତ୍ୟବତୀ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଦୁଇ ଝିଅଁ ଭାଉଜମାନେ ସହିତ ତପୋବନକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତାଃ ସୁଘୋରଂ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ଦେଵ୍ଯୋ ଭରତସତ୍ତମ।। ଦେହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମହାରାଜ ଗତିମିଷ୍ଟାଂ ଯଯୁସ୍ତଦା
ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରି, ଏହି ରାଜମହିଳାମାନେ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରି, ଆକାଂକ୍ଷିତ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଅଥାପ୍ତଵନ୍ତୋ ଵେଦୋକ୍ତାନ୍ସଂସ୍କାରାନ୍ପାଣ୍ଡଵାସ୍ତଦା। ସଂଵ୍ଯଵର୍ଧନ୍ତ ଭୋଗାଂସ୍ତେ ଭୁଞ୍ଜାନାଃ ପିତୃଵେଶ୍ମନି
ତାପରେ, ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଘରେ ଆନନ୍ଦରେ ରହି, ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଦିନେଦିନେ ବଡ଼ ହେଉଥିଲେ।
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୈଶ୍ଚ ସହିତାଃ କ୍ରୀଡନ୍ତୋ ମୁଦିତାଃ ସୁଖମ୍। ବାଲକ୍ରୀଡାସୁ ସର୍ଵାସୁ ଵିଶିଷ୍ଟାସ୍ତେଜସାଽଭଵନ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ ମିଶି, ସମସ୍ତେ ଖୁସିରେ ଖେଳୁଥିଲେ। ସମସ୍ତ ପିଲାମାନଙ୍କ ଖେଳରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କ ତେଜରେ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହେଉଥିଲେ।
ଜଵେ ଲକ୍ଷ୍ଯାଭିହରଣେ ଭୋଜ୍ଯେ ପାଂସୁଵିକର୍ଷଣେ। ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ଭୀମସେନଃ ସର୍ଵାନ୍ସ ପରିମର୍ଦତି
ଦୌଡ଼, ଲକ୍ଷ୍ୟ ଭେଦ, ଖାଇବା, ବା ମାଟି ଟାଣିବା ଭଳି ଖେଳରେ, ଭୀମସେନ ସମସ୍ତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେଠାରୁ ଶକ୍ତିରେ ଅଗ୍ରଣୀ ଥିଲେ।
ହର୍ଷାତ୍ପ୍ରକ୍ରୀଡମାନାଂସ୍ତାନ୍ ଗୃହ୍ଯ ରାଜନ୍ନିଲୀଯତେ। ଶିରଃସୁ ଵିନିଗୃହ୍ଯୈତାନ୍ଯୋଜଯାମାସ ପାଣ୍ଡଵୈଃ
ଖେଳରେ ମନ ଲଗାଇ ଥିବା ସେମାନେଠାରୁ କିଛିକୁ ଭୀମ ଆନନ୍ଦରେ ଧରି, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଧରି ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହ ମିଶାଇ ଦେଉଥିଲେ।
ଶତମେକୋତ୍ତରଂ ତେଷାଂ କୁମାରାଣାଂ ମହୌଜସାମ୍। ଏକ ଏଵ ନିଗୃହ୍ଣାତି ନାତିକୃଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଵୃକୋଦରଃ
ସେମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ଶତ ଏବଂ ଏକଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ଥିଲେ, ଏହା ସତ୍ୟ ଯେ, ଭୀମ ଏକାଏକି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅସୁବିଧା ବିନା ଦମନ କରିପାରୁଥିଲେ।
କଚେଷୁ ଚ ନିଗୃହ୍ଯୈନାନ୍ଵିନିହତ୍ଯ ବଲାଦ୍ବଲୀ। ଚକର୍ଷ କ୍ରୋଶତୋ ଭୂମୌ ଘୃଷ୍ଟଜାନୁଶିରୋଂସକାନ୍
ସେ ଲୋକମାନେଠାରୁ କିଛିଙ୍କୁ କେଶ ଧରି ଶକ୍ତିରେ ପିଟି, ଭୂମିରେ ଟାଣି ନେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଘୁଉଁ ଏବଂ ମୁଣ୍ଡ ଘସିଯାଉଥିଲା, ସେମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
ଦଶ ବାଲାଞ୍ଜଲେ କ୍ରୀଡନ୍ଭୁଜାଭ୍ଯାଂ ପରିଗୃହ୍ଯ ସଃ। ଆସ୍ତେ ସ୍ମ ସଲିଲେ ମଗ୍ନୋ ମୃତକଲ୍ପାନ୍ଵିମୁଞ୍ଚତି
ଭୀମ ଦଶଜଣ ପିଲାକୁ ଏକାଏକି ଆଁଶରେ ଧରି, ପାଣିରେ ବସି ରହୁଥିଲେ ଏବଂ ସେମାନେକୁ ମୃତ ପରି ଛାଡ଼ି ଦେଉଥିଲେ।
ଫଲାନି ଵୃକ୍ଷମାରୁହ୍ଯ ଵିଚିନ୍ଵନ୍ତି ଚ ଯେ ତଦା। ତଦା ପାଦପ୍ରହାରେଣ ଭୀମଃ କମ୍ପଯତେ ଦ୍ରୁମାନ୍
ଯେଉଁମାନେ ଫଳ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଗଛ ଚଢ଼ୁଥିଲେ, ଭୀମ ଗଛକୁ ଜୋରରେ ଆଘାତ କରି, ଗଛକୁ କମ୍ପାଇ ଦେଉଥିଲେ।
ପ୍ରହାରଵେଗାଭିହତା ଦ୍ରୁମା ଵ୍ଯାଘୂର୍ଣିତାସ୍ତତଃ। ସଫଲାଃ ପ୍ରପତନ୍ତି ସ୍ମ ଦ୍ରୁମାତ୍ସ୍ରସ୍ତାଃ କୁମାରକାଃ
ଭୀମଙ୍କ ଆଘାତର ଜୋରରେ ଗଛ ଘୂରିଯାଉଥିଲା, ଫଳ ଝଡ଼ିପଡ଼ୁଥିଲା ଏବଂ ପିଲାମାନେ ଡାଲିରୁ ଖସିଯାଉଥିଲେ।
କେଚିଦ୍ଭଗ୍ନଶିରୋରସ୍କାଃ କେଚିଦ୍ଭଗ୍ନକଟୀମୁଖାଃ। ନିପେତୁର୍ଭ୍ରାତରଃ ସର୍ଵେ ଭୀମସେନଭୁଜାର୍ଦିତାଃ
କିଛି ଭାଇମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଓ କାନ୍ଧ ଭାଙ୍ଗି ଖସିଯାଉଥିଲେ, ଆଉ କିଛି କମର ଓ ମୁହଁ ଭାଙ୍ଗି ଖସିଯାଉଥିଲେ, ସମସ୍ତେ ଭୀମସେନଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଅତିକ୍ରାନ୍ତ ହେଉଥିଲେ।
ନ ତେ ନିଯୁଦ୍ଧେ ନ ଜଵେ ନ ଯୋଗ୍ଯାସୁ କଦାଚନ। କୁମାରା ଉତ୍ତରଂ ଚକ୍ରୁଃ ସ୍ପର୍ଧମାନା ଵୃକୋଦରମ୍
କୌଣସି ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧ, ଦୌଡ଼ ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରତିଯୋଗିତାରେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଭୀମକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ସ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଂଶ୍ଚ ସ୍ପର୍ଧମାନୋ ଵୃକୋଦରଃ। ଅପ୍ରିଯେଽତିଷ୍ଠଦତ୍ଯନ୍ତଂ ବାଲ୍ଯାନ୍ନ ଦ୍ରୋହଚେତସା
ଏଭଳି ଭାବେ, ଭୀମ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହ ସ୍ପର୍ଧା କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଏହି ଅପ୍ରିୟ ବ୍ୟବହାର ଦୁଷ୍ଟତାରୁ ନୁହେଁ, ବଳକି ପିଲାମନ୍ତି ଭାବରୁ ଥିଲା।
ତତୋ ବଲମତିଖ୍ଯାତଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ଭୀମସେନସ୍ଯ ତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦୁଷ୍ଟଭାଵମଦର୍ଶଯତ୍
ତାପରେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୁଅ, ଭୀମସେନଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶକ୍ତି ଜାଣି, ମନରେ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବ ଧରିଲେ।
ତସ୍ଯ ଧର୍ମାଦପେତସ୍ଯ ପାପାନି ପରିପଶ୍ଯତଃ। ମୋହାଦୈଶ୍ଵର୍ଯଲୋଭାଚ୍ଚ ପାପା ମତିରଜାଯତ
ତାଙ୍କ ଧର୍ମରୁ ବିମୁଖ ହୋଇଥିବା ଏବଂ ଅନେକ ପାପ କାମ କରୁଥିବା ଦେଖି, ଶକ୍ତି ଓ ରାଜ୍ୟ ଲୋଭରେ ମନରେ ଦୁଷ୍ଟ ଚିନ୍ତା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।