ହଯମେଧାଗ୍ନିନା ସର୍ଵେ ଯାଜକାଃ ସପୁରୋହିତାଃ। ଵେଦୋକ୍ତେନ ଵିଧାନେନ କ୍ରିଯାଂଚକ୍ରୁଃ ସମନ୍ତ୍ରକମ୍
ସମସ୍ତ ପୁରୋହିତ ଓ ଯାଜକମାନେ ବେଦ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ହୟମେଧ ଅଗ୍ନି ପୂଜା ମନ୍ତ୍ର ସହିତ କରିଥିଲେ।
ଯାଜକୈରଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତେ ପ୍ରେତକର୍ମଣ୍ଯନିଷ୍ଠିତେ। ଘୃତାଵସିକ୍ତଂ ରାଜାନଂ ସହ ମାଦ୍ର୍ଯା ସ୍ଵଲଙ୍କୃତମ୍
ପୁରୋହିତମାନେ ଅନୁମତି ଦେଇ ଶବକ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିବାବେଳେ, ରାଜାଙ୍କୁ ମାଦ୍ରୀ ସହିତ ଶୋଭାମୟ ଭାବରେ ଘିଅ ଲଗାଇଦେଲେ।
ତୁଙ୍ଗପଦ୍ମକମିଶ୍ରେଣ ଚନ୍ଦନେନ ସୁଗନ୍ଧିନା। `ସରଲଂ ଦେଵଦାରୁଂ ଚ ଗୁଗ୍ଗୁଲଂ ଲାକ୍ଷଯା ସହ
ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନ, ଉଚ୍ଚ ପଦ୍ମ ଫୁଲ, ସରଳ, ଦେବଦାରୁ, ଗୁଗୁଳ ଓ ଲାଖ ମିଶାଇ,
ହରିଚନ୍ଦନକାଷ୍ଠୈଶ୍ଚ ହରିବେରୈରୁଶୀରକୈଃ।' ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଗନ୍ଧୈର୍ଵିଧିନା ସମଦାହଯନ୍
ହରିଚନ୍ଦନ କାଠ, ହରିବେରା, ଉଶୀର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦାହ କରାଗଲା।
ତତସ୍ତଯୋଃ ଶରୀରେ ଦ୍ଵେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୋହଵଶଂ ଗତା। ହାହା ପୁତ୍ରେତି କୌସଲ୍ଯା ପପାତ ସହସା ଭୁଵି
ତାଙ୍କ ଦୁଇ ଦେହକୁ ଦେଖି, କୌଶଲ୍ୟା ମନ ହରାଇ, 'ହା ମୋ ପୁଅ!' ବୋଲି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ହଠାତ୍ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତାଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପତିତାମାର୍ତାଂ ପୌରଜାନପଦୋ ଜନଃ। ରୁରୋଦ ଦୁଃଖସଂତପ୍ତୋ ରାଜଭକ୍ତ୍ଯା କୃପାଽନ୍ଵିତଃ
ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି କଷ୍ଟରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ସହର ଓ ଗ୍ରାମର ଲୋକମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଓ କରୁଣାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କାନ୍ଦିପକାଇଲେ।
କୁନ୍ତ୍ଯାଶ୍ଚୈଵାର୍ତନାଦେନ ସର୍ଵାଣି ଚ ଵିଚୁକ୍ରୁଶୁଃ। ମାନୁଷୈଃ ସହ ଭୂତାନି ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଗତାନ୍ଯପି
କୁନ୍ତୀଙ୍କର ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର ସୁନି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ—ମଣିଷ ଓ ପଶୁପକ୍ଷୀ ସମେତ—ବିଳାପ କରି ଉଠିଲେ।
ତଥା ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଵିଦୁରଶ୍ଚ ମହାମତିଃ। ସର୍ଵଶଃ କୌରଵାଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରାଣଦନ୍ଭୃଶଦୁଃଖିତାଃ
ଏହିପରି ଭାବେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଦୁର ଓ ସମସ୍ତ କୌରବମାନେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପ୍ରାଣ ଦେଇ ବିଳାପ କରିଥିଲେ।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମୋଽଥ ଵିଦୁରୋ ରାଜା ଚ ସହ ପାଣ୍ଡଵୈଃ। ଉଦକଂ ଚକ୍ରିରେ ତସ୍ଯ ସର୍ଵାଶ୍ଚ କୁରୁଯୋଷିତଃ
ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ, ବିଦୁର, ରାଜା ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ, ସହିତ କୁରୁ ବଂଶର ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ ମିଶି, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳଦାନ କରିଲେ।
ଚୁକ୍ରୁଶୁଃ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସର୍ଵେ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵସ୍ତଥା। ଵିଦୁରୋ ଜ୍ଞାତଯଶ୍ଚୈଵ ଚକ୍ରୁଶ୍ଚାପ୍ଯୁଦକକ୍ରିଯାଃ
ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବମାନେ କାନ୍ଦିଲେ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ବିଦୁର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦିଲେ; ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଜଳଦାନ କରିଲେ।
କୃତୋଦକାଂସ୍ତାନାଦାଯ ପାଣ୍ଡଵାଞ୍ଛୋକକର୍ଶିତାନ୍। ସର୍ଵାଃ ପ୍ରକୃତଯୋ ରାଜଞ୍ଶୋଚମାନା ନ୍ଯଵାରଯନ୍
ଜଳଦାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଶୋକରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲେ ଓ ଶୋକ କରିବାରୁ ରୋକିଲେ।
ଯଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵା ଭୂମୌ ସୁଷୁପୁଃ ସହ ବାନ୍ଧଵୈଃ। ତଥୈଵ ନାଗରା ରାଜଞ୍ଶିଶ୍ଯିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦଯଃ
ଯେପରି ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ଭୂମିରେ ଶୁଇଥିଲେ, ସେପରି ନଗରବାସୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୂମିରେ ଶୁଇଲେ।
ତଦ୍ଗତାନନ୍ଦମସ୍ଵସ୍ଥମାକୁମାରମହୃଷ୍ଟଵତ୍। ବଭୂଵ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସାର୍ଧଂ ନଗରଂ ଦ୍ଵାଦଶ କ୍ଷପାଃ
ଦ୍ୱାଦଶ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ସମଗ୍ର ନଗର ଅନନ୍ଦହୀନ, ଅଶାନ୍ତ ଓ ରାଜପୁତ୍ର ବିହୀନ ଭାବରେ ରହିଲା।
ତତଃ କ୍ଷତ୍ତା ଚ ଭୀଷ୍ମଶ୍ଚ ଵ୍ଯାସୋ ରାଜା ଚ ବନ୍ଧୁଭିଃ। ଦଦୁଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ତଦା ପାଣ୍ଡୋଃ ସ୍ଵଧାମୃତମଯଂ ତଦା
ତାପରେ ବିଦୁର, ଭୀଷ୍ମ, ବ୍ୟାସ ଓ ରାଜା, ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପାଇଁ ପିତୃପୂଜା ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ, ଯାହା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ଅମୃତମୟ।
ପୁରୋହିତସହାଯାସ୍ତେ ଯଥାନ୍ଯାଯମକୁର୍ଵତ।' କୁରୂଂଶ୍ଚ ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଭୋଜଯିତ୍ଵା ସହସ୍ରଶଃ। ରତ୍ନୌଘାନ୍ଦ୍ଵିଜମୁଖ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ଗ୍ରାମଵରାଂସ୍ତଥା
ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରାଗଲା; ହଜାର ହଜାର କୁରୁ ଓ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭୋଜନ କରାଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ରତ୍ନ ଓ ଉତ୍ତମ ଗ୍ରାମ ଦାନ କରାଗଲା।
କୃତଶୌଚାଂସ୍ତତସ୍ତାଂସ୍ତୁ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଭରତର୍ଷଭାନ୍। ଆଦାଯ ଵିଵିଶୁଃ ସର୍ଵେ ପୁରଂ ଵାରଣସାହ୍ଵଯମ୍
ଶୌଚ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସେମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନେଂକୁ ନେଇ, ସମସ୍ତେ ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ବାରଣାବତ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସତତଂ ସ୍ମାନୁଶୋଚନ୍ତସ୍ତମେଵ ଭରତର୍ଷଭମ୍। ପୌରଜାନପଦାଃ ସର୍ଵେ ମୃତଂ ସ୍ଵମିଵ ବାନ୍ଧଵମ୍
ସେଇ ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଶୋକ କରୁଥିଲେ ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ, ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ ହରାଇଥିବା ପରି ଦୁଃଖ କରୁଥିଲେ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧାଵସାନେ ତୁ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଦୁଃଖିତଂ ଜନମ୍। ସଂମୂଢାଂ ଦୁଃଖଶୋକାର୍ତାଂ ଵ୍ଯାସୋ ମାତରମବ୍ରଵୀତ୍
ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଶେଷରେ, ଏମିତି ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ଓ ମନ୍ଦ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେକୁ ଦେଖି, ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କର ମାଆଁକୁ କହିଲେ।
ଅତିକ୍ରାନ୍ତସୁଖାଃ କାଲାଃ ପର୍ଯୁପସ୍ଥିତଦାରୁଣାଃ। ଶ୍ଵଃଶ୍ଵଃ ପାପିଷ୍ଠଦିଵସାଃ ପୃଥିଵୀ ଗତଯୌଵନା
ସୁଖର ସମୟ ଚାଲିଗଲା; ବର୍ତ୍ତମାନ କଠିନ ଦିନ ଆସିଛି। ପ୍ରତିଦିନ ଅଧିକ ଦୁଷ୍ଟ ଦିନ ଆସୁଛି, ଏ ଭୂମି ତାର ଯୌବନ ହରାଇଛି।
ବହୁମାଯାସମାକୀର୍ଣୋ ନାନାଦୋଷସମାକୁଲଃ। ଲୁପ୍ତଧର୍ମକ୍ରିଯାଚାରୋ ଘୋରଃ କାଲୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏକ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାର ସମୟ ଆସିବ, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁତ ଦୁଃଖ ଓ ଦୋଷ ରହିବ, ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆଚାର ହରାଇଯିବ—ଏହା ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଗ ହେବ।
କୁରୂଣାମନଯାଚ୍ଚାପି ପୃଥିଵୀ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଯୋଗମାସ୍ଥାଯ ଯୁକ୍ତା ଵସ ତପୋଵନେ
କୁରୁମାନଙ୍କ ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବ ଦ୍ୱାରା ଏ ଭୂମି ଅବସ୍ଥାନ କରିପାରିବ ନାହିଁ। ତୁମେ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରି, ତପୋବନରେ ନିବାସ କର।
ମାଦ୍ରାକ୍ଷୀସ୍ତ୍ଵଂ କୁଲସ୍ଯାସ୍ଯ ଘୋରଂ ସଂକ୍ଷଯମାତ୍ମନଃ। ତଥେତି ସମନୁଜ୍ଞାଯ ସା ପ୍ରଵିଶ୍ଯାବ୍ରଵୀତ୍ସ୍ନୁଷାମ୍
ତୁମେ ଏହି କୁଟୁମ୍ବର ଭୟଙ୍କର ବିନାଶ ଓ ନିଜର ଅନ୍ତ ଦେଖିବା ନାହିଁ। ସେଠାରେ ସମ୍ମତି ଦେଇ, ସେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ନୁଁହାକୁ କହିଲେ।
ଅମ୍ବିକ ତଵ ପୌତ୍ରସ୍ଯ ଦୁର୍ନଯାତ୍କିଲ ଭାରତାଃ। ସାନୁବନ୍ଧା ଵିନଙ୍କ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ପୌରାଶ୍ଚୈଵେତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ଅମ୍ବିକା, ତୁମ ପଉତ୍ରଙ୍କ ଅନ୍ୟାୟ ଶାସନ ଦ୍ୱାରା, ଭାରତବଂଶ ଓ ତାଙ୍କ ମିତ୍ରମାନେ, ଏବଂ ନଗରବାସୀମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବେ—ଏହିପରି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
ତତ୍କୌସଲ୍ଯାମିମାମାର୍ତାଂ ପୁତ୍ରଶୋକାଭିପୀଡିତାମ୍। ଵନମାଦାଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଗଚ୍ଛାଵୋ ଯଦି ମନ୍ଯସେ
ତେଣୁ, ଯଦି ତୁମର ମନ ରହିଥାଏ, ଏହି କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ, ଯିଏ ପୁଅ ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ଓ ପୀଡିତ, ନେଇ ଆମେ ତପୋବନକୁ ଯିବା। ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ।
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତା ତ୍ଵମ୍ବିକଯା ଭୀଷ୍ମମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ ସୁଵ୍ରତା। ଵନଂ ଯଯୌ ସତ୍ଯଵତୀ ସ୍ନୁଷାଭ୍ଯାଂ ସହ ଭାରତ
ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ଏହିପରି କଥା କହିବା ପରେ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ସତ୍ୟବତୀ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ଦୁଇ ଝିଅଁ ଭାଉଜମାନେ ସହିତ ତପୋବନକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତାଃ ସୁଘୋରଂ ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ଦେଵ୍ଯୋ ଭରତସତ୍ତମ।। ଦେହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ମହାରାଜ ଗତିମିଷ୍ଟାଂ ଯଯୁସ୍ତଦା
ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରି, ଏହି ରାଜମହିଳାମାନେ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରି, ଆକାଂକ୍ଷିତ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଅଥାପ୍ତଵନ୍ତୋ ଵେଦୋକ୍ତାନ୍ସଂସ୍କାରାନ୍ପାଣ୍ଡଵାସ୍ତଦା। ସଂଵ୍ଯଵର୍ଧନ୍ତ ଭୋଗାଂସ୍ତେ ଭୁଞ୍ଜାନାଃ ପିତୃଵେଶ୍ମନି
ତାପରେ, ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ସମସ୍ତ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଘରେ ଆନନ୍ଦରେ ରହି, ବିଭିନ୍ନ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଦିନେଦିନେ ବଡ଼ ହେଉଥିଲେ।
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୈଶ୍ଚ ସହିତାଃ କ୍ରୀଡନ୍ତୋ ମୁଦିତାଃ ସୁଖମ୍। ବାଲକ୍ରୀଡାସୁ ସର୍ଵାସୁ ଵିଶିଷ୍ଟାସ୍ତେଜସାଽଭଵନ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ସହିତ ମିଶି, ସମସ୍ତେ ଖୁସିରେ ଖେଳୁଥିଲେ। ସମସ୍ତ ପିଲାମାନଙ୍କ ଖେଳରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କ ତେଜରେ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହେଉଥିଲେ।
ଜଵେ ଲକ୍ଷ୍ଯାଭିହରଣେ ଭୋଜ୍ଯେ ପାଂସୁଵିକର୍ଷଣେ। ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ଭୀମସେନଃ ସର୍ଵାନ୍ସ ପରିମର୍ଦତି
ଦୌଡ଼, ଲକ୍ଷ୍ୟ ଭେଦ, ଖାଇବା, ବା ମାଟି ଟାଣିବା ଭଳି ଖେଳରେ, ଭୀମସେନ ସମସ୍ତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେଠାରୁ ଶକ୍ତିରେ ଅଗ୍ରଣୀ ଥିଲେ।
ହର୍ଷାତ୍ପ୍ରକ୍ରୀଡମାନାଂସ୍ତାନ୍ ଗୃହ୍ଯ ରାଜନ୍ନିଲୀଯତେ। ଶିରଃସୁ ଵିନିଗୃହ୍ଯୈତାନ୍ଯୋଜଯାମାସ ପାଣ୍ଡଵୈଃ
ଖେଳରେ ମନ ଲଗାଇ ଥିବା ସେମାନେଠାରୁ କିଛିକୁ ଭୀମ ଆନନ୍ଦରେ ଧରି, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଧରି ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହ ମିଶାଇ ଦେଉଥିଲେ।