ଯାଜକୈଃ ଶୁକ୍ଲଵାସୋଭିର୍ହୂଯମାନା ହୁତାଶନାଃ। ଅଗଚ୍ଛନ୍ନଗ୍ରତସ୍ତସ୍ଯ ଦୀପ୍ଯମାନାଃ ସ୍ଵଲଙ୍କୃତାଃ
ଧଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ପୁରୋହିତମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ହବନ କରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ଆଗ୍ନିକୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଚାଲିଯାଉଥିଲା, ତେବେ ସେମାନେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଏବଂ ଶୋଭାମୟ ହେଉଥିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚୈଵ ସହସ୍ରଶଃ। ରୁଦନ୍ତଃ ଶୋକସଂତପ୍ତା ଅନୁଜଗ୍ମୁର୍ନରାଧିପମ୍
ହଜାର-ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଭାସି, ରୁହୁ-ରୁହୁ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ।
ଅଯମସ୍ମାନପାହାଯ ଦୁଃଖେ ଚାଧାଯ ଶାଶ୍ଵତେ। କୃତ୍ଵା ଚାସ୍ମାନନାଥାଂଶ୍ଚ କ୍ଵ ଯାସ୍ଯତି ନରାଧିପଃ
ଏମିତି ଆମକୁ ଛାଡ଼ି, ଆମକୁ ଚିରକାଳର ଦୁଃଖରେ ରଖି, ଆମକୁ ଅନାଥ କରି, ଏହିବେ ରାଜା କେଉଁଠି ଯିବେ?
କ୍ରୋଶନ୍ତଃ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସର୍ଵେ ଭୀଷ୍ମୋ ଵିଦୁର ଏଵ ଚ। `ବାହ୍ଲୀକଃ ସୋମଦତ୍ତଶ୍ଚ ତଥା ଭୂରିଶ୍ରଵା ନୃପଃ
ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ବିଦୁର, ଏହିପରି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ; ଏହିପରି ବାହ୍ଲିକ, ସୋମଦତ୍ତ ଓ ଭୂରିଶ୍ରବା ରାଜା ମଧ୍ୟ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଵୈ ସମାଶ୍ଲିଷ୍ଯ ଅନୁଜଗ୍ମୁଃ ସହସ୍ରଶଃ।' ରମଣୀଯେ ଵନୋଦ୍ଦେଶେ ଗଙ୍ଗାତୀରେ ସମେ ଶୁଭେ
ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ହଜାର-ହଜାର ଲୋକ ଏକାଠି ହୋଇ, ଶୋଭାମୟ ଓ ସମତଳ ଗଙ୍ଗାତୀରର ରମଣୀୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ନ୍ଯାସଯାମାସୁରଥଂ ତାଂ ଶିବିକାଂ ସତ୍ଯଵାଦିନଃ। ସଭାର୍ଯସ୍ଯ ନୃସିଂହସ୍ଯ ପାଣ୍ଡୋରକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ
ସତ୍ୟବାଦୀମାନେ ସେହି ସିଂହସଦୃଶ ଓ ନିର୍ମଳ କର୍ମ କରିଥିବା ପାଣ୍ଡୁ ଓ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କର ଶିବିକାକୁ ସମ୍ମାନର ସହିତ ରଖିଦେଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ଯ ଶରୀରଂ ତୁ ସର୍ଵଗନ୍ଧାଧିଵାସିତମ୍। ଶୁଚିକାଲୀଯକାଦିଗ୍ଧଂ ଦିଵ୍ଯଚନ୍ଦନରୂଷିତମ୍
ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ଦମାନ୍ଦ କରାଗଲା, ଶୁଦ୍ଧ କଳିକା ତେଲ ଲଗାଯାଇଲା ଓ ଦିବ୍ୟ ଚନ୍ଦନ ଘସାଯାଇଲା।
ପର୍ଯଷିଞ୍ଚଞ୍ଜଲେନାଶୁ ଶାତକୁମ୍ଭମଯୈର୍ଘଟୈଃ। ଚନ୍ଦନେନ ଚ ଶୁକ୍ଲେନ ସର୍ଵତଃ ସମଲେପଯନ୍
ସେମାନେ ସୁନାର ଘଡ଼ାରୁ ଜଳ ନେଇ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ସିଞ୍ଚିଦେଲେ ଓ ଶୁଭ୍ର ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ମୁଡ଼ିଦେଲେ।
କାଲାଗୁରୁଵିମିଶ୍ରେଣ ତଥା ତୁଙ୍ଗରସେନ ଚ। ଅଥୈନଂ ଦେଶଜୈଃ ଶୁକ୍ଲୈର୍ଵାସୋଭିଃ ସମଯୋଜଯନ୍
କଳା ଅଗୁରୁ ଓ ତୁଙ୍ଗ ରସ ମିଶାଇ, ସେଉଁଠାରେ ଦେଶୀ ଧଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧାଇଦେଲେ।
ସଂଛନ୍ନଃ ସ ତୁ ଵାସୋଭିର୍ଜୀଵନ୍ନିଵ ନରାଧିପଃ। ଶୁଶୁଭେ ସ ନଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ମହାର୍ହଶଯନୋଚିତଃ
ସେହି ପୋଷାକରେ ଢାକାଯାଇ, ରାଜା ଜୀବନ୍ତ ମନେ ହେଉଥିଲେ, ଏବଂ ନୂତନ ବାଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ମହାମୂଲ୍ୟବାନ ଶୟନରେ ଶୋଇଥିଲେ।
ହଯମେଧାଗ୍ନିନା ସର୍ଵେ ଯାଜକାଃ ସପୁରୋହିତାଃ। ଵେଦୋକ୍ତେନ ଵିଧାନେନ କ୍ରିଯାଂଚକ୍ରୁଃ ସମନ୍ତ୍ରକମ୍
ସମସ୍ତ ପୁରୋହିତ ଓ ଯାଜକମାନେ ବେଦ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ହୟମେଧ ଅଗ୍ନି ପୂଜା ମନ୍ତ୍ର ସହିତ କରିଥିଲେ।
ଯାଜକୈରଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତେ ପ୍ରେତକର୍ମଣ୍ଯନିଷ୍ଠିତେ। ଘୃତାଵସିକ୍ତଂ ରାଜାନଂ ସହ ମାଦ୍ର୍ଯା ସ୍ଵଲଙ୍କୃତମ୍
ପୁରୋହିତମାନେ ଅନୁମତି ଦେଇ ଶବକ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିବାବେଳେ, ରାଜାଙ୍କୁ ମାଦ୍ରୀ ସହିତ ଶୋଭାମୟ ଭାବରେ ଘିଅ ଲଗାଇଦେଲେ।
ତୁଙ୍ଗପଦ୍ମକମିଶ୍ରେଣ ଚନ୍ଦନେନ ସୁଗନ୍ଧିନା। `ସରଲଂ ଦେଵଦାରୁଂ ଚ ଗୁଗ୍ଗୁଲଂ ଲାକ୍ଷଯା ସହ
ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନ, ଉଚ୍ଚ ପଦ୍ମ ଫୁଲ, ସରଳ, ଦେବଦାରୁ, ଗୁଗୁଳ ଓ ଲାଖ ମିଶାଇ,
ହରିଚନ୍ଦନକାଷ୍ଠୈଶ୍ଚ ହରିବେରୈରୁଶୀରକୈଃ।' ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଗନ୍ଧୈର୍ଵିଧିନା ସମଦାହଯନ୍
ହରିଚନ୍ଦନ କାଠ, ହରିବେରା, ଉଶୀର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦାହ କରାଗଲା।
ତତସ୍ତଯୋଃ ଶରୀରେ ଦ୍ଵେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୋହଵଶଂ ଗତା। ହାହା ପୁତ୍ରେତି କୌସଲ୍ଯା ପପାତ ସହସା ଭୁଵି
ତାଙ୍କ ଦୁଇ ଦେହକୁ ଦେଖି, କୌଶଲ୍ୟା ମନ ହରାଇ, 'ହା ମୋ ପୁଅ!' ବୋଲି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ହଠାତ୍ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତାଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପତିତାମାର୍ତାଂ ପୌରଜାନପଦୋ ଜନଃ। ରୁରୋଦ ଦୁଃଖସଂତପ୍ତୋ ରାଜଭକ୍ତ୍ଯା କୃପାଽନ୍ଵିତଃ
ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି କଷ୍ଟରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ସହର ଓ ଗ୍ରାମର ଲୋକମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଓ କରୁଣାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କାନ୍ଦିପକାଇଲେ।
କୁନ୍ତ୍ଯାଶ୍ଚୈଵାର୍ତନାଦେନ ସର୍ଵାଣି ଚ ଵିଚୁକ୍ରୁଶୁଃ। ମାନୁଷୈଃ ସହ ଭୂତାନି ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଗତାନ୍ଯପି
କୁନ୍ତୀଙ୍କର ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର ସୁନି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ—ମଣିଷ ଓ ପଶୁପକ୍ଷୀ ସମେତ—ବିଳାପ କରି ଉଠିଲେ।
ତଥା ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଵିଦୁରଶ୍ଚ ମହାମତିଃ। ସର୍ଵଶଃ କୌରଵାଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରାଣଦନ୍ଭୃଶଦୁଃଖିତାଃ
ଏହିପରି ଭାବେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଦୁର ଓ ସମସ୍ତ କୌରବମାନେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପ୍ରାଣ ଦେଇ ବିଳାପ କରିଥିଲେ।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମୋଽଥ ଵିଦୁରୋ ରାଜା ଚ ସହ ପାଣ୍ଡଵୈଃ। ଉଦକଂ ଚକ୍ରିରେ ତସ୍ଯ ସର୍ଵାଶ୍ଚ କୁରୁଯୋଷିତଃ
ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ, ବିଦୁର, ରାଜା ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ, ସହିତ କୁରୁ ବଂଶର ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ ମିଶି, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳଦାନ କରିଲେ।
ଚୁକ୍ରୁଶୁଃ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସର୍ଵେ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵସ୍ତଥା। ଵିଦୁରୋ ଜ୍ଞାତଯଶ୍ଚୈଵ ଚକ୍ରୁଶ୍ଚାପ୍ଯୁଦକକ୍ରିଯାଃ
ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବମାନେ କାନ୍ଦିଲେ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ବିଦୁର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦିଲେ; ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଜଳଦାନ କରିଲେ।
କୃତୋଦକାଂସ୍ତାନାଦାଯ ପାଣ୍ଡଵାଞ୍ଛୋକକର୍ଶିତାନ୍। ସର୍ଵାଃ ପ୍ରକୃତଯୋ ରାଜଞ୍ଶୋଚମାନା ନ୍ଯଵାରଯନ୍
ଜଳଦାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଶୋକରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲେ ଓ ଶୋକ କରିବାରୁ ରୋକିଲେ।
ଯଥୈଵ ପାଣ୍ଡଵା ଭୂମୌ ସୁଷୁପୁଃ ସହ ବାନ୍ଧଵୈଃ। ତଥୈଵ ନାଗରା ରାଜଞ୍ଶିଶ୍ଯିରେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦଯଃ
ଯେପରି ପାଣ୍ଡବମାନେ ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ଭୂମିରେ ଶୁଇଥିଲେ, ସେପରି ନଗରବାସୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୂମିରେ ଶୁଇଲେ।
ତଦ୍ଗତାନନ୍ଦମସ୍ଵସ୍ଥମାକୁମାରମହୃଷ୍ଟଵତ୍। ବଭୂଵ ପାଣ୍ଡଵୈଃ ସାର୍ଧଂ ନଗରଂ ଦ୍ଵାଦଶ କ୍ଷପାଃ
ଦ୍ୱାଦଶ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସହିତ ସମଗ୍ର ନଗର ଅନନ୍ଦହୀନ, ଅଶାନ୍ତ ଓ ରାଜପୁତ୍ର ବିହୀନ ଭାବରେ ରହିଲା।
ତତଃ କ୍ଷତ୍ତା ଚ ଭୀଷ୍ମଶ୍ଚ ଵ୍ଯାସୋ ରାଜା ଚ ବନ୍ଧୁଭିଃ। ଦଦୁଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ତଦା ପାଣ୍ଡୋଃ ସ୍ଵଧାମୃତମଯଂ ତଦା
ତାପରେ ବିଦୁର, ଭୀଷ୍ମ, ବ୍ୟାସ ଓ ରାଜା, ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପାଇଁ ପିତୃପୂଜା ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ, ଯାହା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଓ ଅମୃତମୟ।
ପୁରୋହିତସହାଯାସ୍ତେ ଯଥାନ୍ଯାଯମକୁର୍ଵତ।' କୁରୂଂଶ୍ଚ ଵିପ୍ରମୁଖ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଭୋଜଯିତ୍ଵା ସହସ୍ରଶଃ। ରତ୍ନୌଘାନ୍ଦ୍ଵିଜମୁଖ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଦତ୍ତ୍ଵା ଗ୍ରାମଵରାଂସ୍ତଥା
ପୁରୋହିତଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କରାଗଲା; ହଜାର ହଜାର କୁରୁ ଓ ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭୋଜନ କରାଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ରତ୍ନ ଓ ଉତ୍ତମ ଗ୍ରାମ ଦାନ କରାଗଲା।
କୃତଶୌଚାଂସ୍ତତସ୍ତାଂସ୍ତୁ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଭରତର୍ଷଭାନ୍। ଆଦାଯ ଵିଵିଶୁଃ ସର୍ଵେ ପୁରଂ ଵାରଣସାହ୍ଵଯମ୍
ଶୌଚ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସେମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନେଂକୁ ନେଇ, ସମସ୍ତେ ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ବାରଣାବତ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସତତଂ ସ୍ମାନୁଶୋଚନ୍ତସ୍ତମେଵ ଭରତର୍ଷଭମ୍। ପୌରଜାନପଦାଃ ସର୍ଵେ ମୃତଂ ସ୍ଵମିଵ ବାନ୍ଧଵମ୍
ସେଇ ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଶୋକ କରୁଥିଲେ ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ, ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ ହରାଇଥିବା ପରି ଦୁଃଖ କରୁଥିଲେ।
ଶ୍ରାଦ୍ଧାଵସାନେ ତୁ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ଦୁଃଖିତଂ ଜନମ୍। ସଂମୂଢାଂ ଦୁଃଖଶୋକାର୍ତାଂ ଵ୍ଯାସୋ ମାତରମବ୍ରଵୀତ୍
ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଶେଷରେ, ଏମିତି ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ଓ ମନ୍ଦ ହୋଇଥିବା ଲୋକମାନେକୁ ଦେଖି, ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କର ମାଆଁକୁ କହିଲେ।
ଅତିକ୍ରାନ୍ତସୁଖାଃ କାଲାଃ ପର୍ଯୁପସ୍ଥିତଦାରୁଣାଃ। ଶ୍ଵଃଶ୍ଵଃ ପାପିଷ୍ଠଦିଵସାଃ ପୃଥିଵୀ ଗତଯୌଵନା
ସୁଖର ସମୟ ଚାଲିଗଲା; ବର୍ତ୍ତମାନ କଠିନ ଦିନ ଆସିଛି। ପ୍ରତିଦିନ ଅଧିକ ଦୁଷ୍ଟ ଦିନ ଆସୁଛି, ଏ ଭୂମି ତାର ଯୌବନ ହରାଇଛି।
ବହୁମାଯାସମାକୀର୍ଣୋ ନାନାଦୋଷସମାକୁଲଃ। ଲୁପ୍ତଧର୍ମକ୍ରିଯାଚାରୋ ଘୋରଃ କାଲୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏକ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାର ସମୟ ଆସିବ, ଯେଉଁଠାରେ ବହୁତ ଦୁଃଖ ଓ ଦୋଷ ରହିବ, ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆଚାର ହରାଇଯିବ—ଏହା ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଗ ହେବ।