ଯଥା ଚ କୁନ୍ତୀ ସତ୍କାରଂ କୁର୍ଯାନ୍ମାଦ୍ର୍ଯାସ୍ତଥା କୁରୁ। ଯଥା ନ ଵାଯୁର୍ନାଦିତ୍ଯଃ ପଶ୍ଯେତାଂ ତାଂ ସୁସଂଵୃତାମ୍
ଯେପରି କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦିଆଯିବ, ସେପରି ମାଦ୍ରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କର। ସେଉଁଠି ଏପରି ରକ୍ଷା କର, ଯେଉଁଠି ପବନ ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ।
ନ ଶୋଚ୍ଯଃ ପାଣ୍ଡୁରନଘଃ ପ୍ରଶସ୍ଯଃ ସ ନରାଧିପଃ। ଯସ୍ଯ ପଞ୍ଚ ସୁତା ଵୀରା ଜାତାଃ ସୁରସୁତୋପମାଃ
ପାଣ୍ଡୁ ନିର୍ମଳ ଏବଂ ପ୍ରଶଂସାଯୋଗ୍ୟ ରାଜା, ତାଙ୍କୁ ଶୋକ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; କାରଣ, ତାଙ୍କୁ ପଞ୍ଚ ଶୂରବୀର ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବସନ୍ତାନ ସମାନ।
ଵିଦୁରସ୍ତଂ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମେଣ ସହ ଭାରତ। ପାଣ୍ଡୁଂ ସଂସ୍କାରଯାମାସ ଦେଶେ ପରମପୂଜିତେ
ବିଦୁର 'ଏମିତି ହେଉ' ବୋଲି କହି, ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହ ଉଚ୍ଚ ସମ୍ମାନ ଥିବା ସ୍ଥାନରେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ଶବକାର୍ଯ୍ୟ କରାଇଲେ।
ତତସ୍ତୁ ନଗରାତ୍ତୂର୍ଣମାଜ୍ଯଗନ୍ଧପୁରସ୍କୃତାଃ। ନିର୍ହୃତାଃ ପାଵକା ଦୀପ୍ତାଃ ପାଣ୍ଡୋ ରାଜନ୍ପୁରୋହିତୈଃ
ତାପରେ, ସହରରୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଓ ଘୃତସୁଗନ୍ଧି ଥିବା ଅଗ୍ନିମାନେ ପ୍ରାଜ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ଆଣାଯାଇଲା।
ଅଥୈନାମାର୍ତଵୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ଗନ୍ଧୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଵରୈଃ। ଶିବିକାଂ ତାମଲଙ୍କୃତ୍ଯ ଵାସସାଽଽଚ୍ଛାଦ୍ଯ ସର୍ଵଶଃ
ତାପରେ, ଶବବାହନକୁ ବସନ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଢାକି, ବସନ ଓ ବସନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭା ଦେଇ, ବସନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧି ଓ ରୁତୁର ଫୁଲରେ ଅଲଙ୍କୃତ କରାଗଲା।
ତାଂ ତଥା ଶୋଭିତାଂ ମାଲ୍ଯୈର୍ଵାସୋଭିଶ୍ଚ ମହାଧନୈଃ। ଅମାତ୍ଯା ଜ୍ଞାତଯଶ୍ଚୈନଂ ସୁହୃଦଶ୍ଚୋପତସ୍ଥିରେ
ଏପରି ମାଳା, ଉତ୍ତମ ବସନ ଓ ବହୁ ଧନରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ଆତ୍ମୀୟ ଓ ବନ୍ଧୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ।
ନୃସିଂହଂ ନରଯୁକ୍ତେନ ପରମାଲଙ୍କୃତେନ ତମ୍। ଅଵହନ୍ ଯାନମୁଖ୍ଯେନ ସହ ମାଦ୍ର୍ଯା ସୁସଂଵୃତମ୍
ମଣିଷମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚଳିତ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯାନରେ, ସେହି ରାଜାସିଂହ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ ମାଦ୍ରୀ ସହିତ ଭଲଭାବେ ଢାକି ନେଇଯାଉଥିଲେ।
ପାଣ୍ଡୁରେଣାତପତ୍ରେଣ ଚାମରଵ୍ଯଜନେନ ଚ। ସର୍ଵଵାଦିତ୍ରନାଦୈଶ୍ଚ ସମଲଞ୍ଚକ୍ରିରେ ତତଃ
ଧଳା ଛତା ଓ ଚାମରା ପଙ୍ଖା ସହିତ, ସମସ୍ତ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଧ୍ୱନି ମଧ୍ୟରେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଆଦର ଦିଆଯାଇଲା।
ରତ୍ନାନି ଚାପ୍ଯୁପାଦାଯ ବହୂନି ଶତଶୋ ନରାଃ। ପ୍ରଦଦୁଃ କାଙ୍କ୍ଷମାଣେଭ୍ଯଃ ପାଣ୍ଡୋସ୍ତସ୍ଯୌର୍ଧ୍ଵଦେହିକେ
ପୁରୁଷମାନେ ଶତଶଃ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଆଣି, ଯେଉଁମାନେ ଚାହିଁଥିଲେ ସେମାନେ ପାଇଁ, ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ଶବକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବଣ୍ଟନ କଲେ।
ଅଥ ଚ୍ଛତ୍ରାଣି ଶୁଭ୍ରାଣି ଚାମରାଣି ବୃହନ୍ତି ଚ। ଆଜହ୍ରୁଃ କୌରଵସ୍ଯାର୍ଥେ ଵାସାଂସି ରୁଚିରାଣି ଚ
ତାପରେ, କୌରବଙ୍କ ପାଇଁ ଧଳା ଛତା, ବଡ଼ ଚାମରା ପଙ୍ଖା ଏବଂ ରୂପସ୍ୱରୂପ ବସନ ଆଣାଯାଇଲା।
ଯାଜକୈଃ ଶୁକ୍ଲଵାସୋଭିର୍ହୂଯମାନା ହୁତାଶନାଃ। ଅଗଚ୍ଛନ୍ନଗ୍ରତସ୍ତସ୍ଯ ଦୀପ୍ଯମାନାଃ ସ୍ଵଲଙ୍କୃତାଃ
ଧଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ପୁରୋହିତମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ହବନ କରୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ଆଗ୍ନିକୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଚାଲିଯାଉଥିଲା, ତେବେ ସେମାନେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଏବଂ ଶୋଭାମୟ ହେଉଥିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଵୈଶ୍ଯାଃ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚୈଵ ସହସ୍ରଶଃ। ରୁଦନ୍ତଃ ଶୋକସଂତପ୍ତା ଅନୁଜଗ୍ମୁର୍ନରାଧିପମ୍
ହଜାର-ହଜାର ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ଭାସି, ରୁହୁ-ରୁହୁ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ରାଜାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ।
ଅଯମସ୍ମାନପାହାଯ ଦୁଃଖେ ଚାଧାଯ ଶାଶ୍ଵତେ। କୃତ୍ଵା ଚାସ୍ମାନନାଥାଂଶ୍ଚ କ୍ଵ ଯାସ୍ଯତି ନରାଧିପଃ
ଏମିତି ଆମକୁ ଛାଡ଼ି, ଆମକୁ ଚିରକାଳର ଦୁଃଖରେ ରଖି, ଆମକୁ ଅନାଥ କରି, ଏହିବେ ରାଜା କେଉଁଠି ଯିବେ?
କ୍ରୋଶନ୍ତଃ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସର୍ଵେ ଭୀଷ୍ମୋ ଵିଦୁର ଏଵ ଚ। `ବାହ୍ଲୀକଃ ସୋମଦତ୍ତଶ୍ଚ ତଥା ଭୂରିଶ୍ରଵା ନୃପଃ
ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ବିଦୁର, ଏହିପରି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ; ଏହିପରି ବାହ୍ଲିକ, ସୋମଦତ୍ତ ଓ ଭୂରିଶ୍ରବା ରାଜା ମଧ୍ୟ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଵୈ ସମାଶ୍ଲିଷ୍ଯ ଅନୁଜଗ୍ମୁଃ ସହସ୍ରଶଃ।' ରମଣୀଯେ ଵନୋଦ୍ଦେଶେ ଗଙ୍ଗାତୀରେ ସମେ ଶୁଭେ
ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ହଜାର-ହଜାର ଲୋକ ଏକାଠି ହୋଇ, ଶୋଭାମୟ ଓ ସମତଳ ଗଙ୍ଗାତୀରର ରମଣୀୟ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ନ୍ଯାସଯାମାସୁରଥଂ ତାଂ ଶିବିକାଂ ସତ୍ଯଵାଦିନଃ। ସଭାର୍ଯସ୍ଯ ନୃସିଂହସ୍ଯ ପାଣ୍ଡୋରକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣଃ
ସତ୍ୟବାଦୀମାନେ ସେହି ସିଂହସଦୃଶ ଓ ନିର୍ମଳ କର୍ମ କରିଥିବା ପାଣ୍ଡୁ ଓ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କର ଶିବିକାକୁ ସମ୍ମାନର ସହିତ ରଖିଦେଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ଯ ଶରୀରଂ ତୁ ସର୍ଵଗନ୍ଧାଧିଵାସିତମ୍। ଶୁଚିକାଲୀଯକାଦିଗ୍ଧଂ ଦିଵ୍ଯଚନ୍ଦନରୂଷିତମ୍
ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଗନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ଦମାନ୍ଦ କରାଗଲା, ଶୁଦ୍ଧ କଳିକା ତେଲ ଲଗାଯାଇଲା ଓ ଦିବ୍ୟ ଚନ୍ଦନ ଘସାଯାଇଲା।
ପର୍ଯଷିଞ୍ଚଞ୍ଜଲେନାଶୁ ଶାତକୁମ୍ଭମଯୈର୍ଘଟୈଃ। ଚନ୍ଦନେନ ଚ ଶୁକ୍ଲେନ ସର୍ଵତଃ ସମଲେପଯନ୍
ସେମାନେ ସୁନାର ଘଡ଼ାରୁ ଜଳ ନେଇ ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ସିଞ୍ଚିଦେଲେ ଓ ଶୁଭ୍ର ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ମୁଡ଼ିଦେଲେ।
କାଲାଗୁରୁଵିମିଶ୍ରେଣ ତଥା ତୁଙ୍ଗରସେନ ଚ। ଅଥୈନଂ ଦେଶଜୈଃ ଶୁକ୍ଲୈର୍ଵାସୋଭିଃ ସମଯୋଜଯନ୍
କଳା ଅଗୁରୁ ଓ ତୁଙ୍ଗ ରସ ମିଶାଇ, ସେଉଁଠାରେ ଦେଶୀ ଧଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧାଇଦେଲେ।
ସଂଛନ୍ନଃ ସ ତୁ ଵାସୋଭିର୍ଜୀଵନ୍ନିଵ ନରାଧିପଃ। ଶୁଶୁଭେ ସ ନଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ମହାର୍ହଶଯନୋଚିତଃ
ସେହି ପୋଷାକରେ ଢାକାଯାଇ, ରାଜା ଜୀବନ୍ତ ମନେ ହେଉଥିଲେ, ଏବଂ ନୂତନ ବାଘ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ମହାମୂଲ୍ୟବାନ ଶୟନରେ ଶୋଇଥିଲେ।
ହଯମେଧାଗ୍ନିନା ସର୍ଵେ ଯାଜକାଃ ସପୁରୋହିତାଃ। ଵେଦୋକ୍ତେନ ଵିଧାନେନ କ୍ରିଯାଂଚକ୍ରୁଃ ସମନ୍ତ୍ରକମ୍
ସମସ୍ତ ପୁରୋହିତ ଓ ଯାଜକମାନେ ବେଦ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ହୟମେଧ ଅଗ୍ନି ପୂଜା ମନ୍ତ୍ର ସହିତ କରିଥିଲେ।
ଯାଜକୈରଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତେ ପ୍ରେତକର୍ମଣ୍ଯନିଷ୍ଠିତେ। ଘୃତାଵସିକ୍ତଂ ରାଜାନଂ ସହ ମାଦ୍ର୍ଯା ସ୍ଵଲଙ୍କୃତମ୍
ପୁରୋହିତମାନେ ଅନୁମତି ଦେଇ ଶବକ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିବାବେଳେ, ରାଜାଙ୍କୁ ମାଦ୍ରୀ ସହିତ ଶୋଭାମୟ ଭାବରେ ଘିଅ ଲଗାଇଦେଲେ।
ତୁଙ୍ଗପଦ୍ମକମିଶ୍ରେଣ ଚନ୍ଦନେନ ସୁଗନ୍ଧିନା। `ସରଲଂ ଦେଵଦାରୁଂ ଚ ଗୁଗ୍ଗୁଲଂ ଲାକ୍ଷଯା ସହ
ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନ, ଉଚ୍ଚ ପଦ୍ମ ଫୁଲ, ସରଳ, ଦେବଦାରୁ, ଗୁଗୁଳ ଓ ଲାଖ ମିଶାଇ,
ହରିଚନ୍ଦନକାଷ୍ଠୈଶ୍ଚ ହରିବେରୈରୁଶୀରକୈଃ।' ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈର୍ଗନ୍ଧୈର୍ଵିଧିନା ସମଦାହଯନ୍
ହରିଚନ୍ଦନ କାଠ, ହରିବେରା, ଉଶୀର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦାହ କରାଗଲା।
ତତସ୍ତଯୋଃ ଶରୀରେ ଦ୍ଵେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୋହଵଶଂ ଗତା। ହାହା ପୁତ୍ରେତି କୌସଲ୍ଯା ପପାତ ସହସା ଭୁଵି
ତାଙ୍କ ଦୁଇ ଦେହକୁ ଦେଖି, କୌଶଲ୍ୟା ମନ ହରାଇ, 'ହା ମୋ ପୁଅ!' ବୋଲି କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ହଠାତ୍ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତାଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପତିତାମାର୍ତାଂ ପୌରଜାନପଦୋ ଜନଃ। ରୁରୋଦ ଦୁଃଖସଂତପ୍ତୋ ରାଜଭକ୍ତ୍ଯା କୃପାଽନ୍ଵିତଃ
ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି କଷ୍ଟରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି, ସହର ଓ ଗ୍ରାମର ଲୋକମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଓ କରୁଣାରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କାନ୍ଦିପକାଇଲେ।
କୁନ୍ତ୍ଯାଶ୍ଚୈଵାର୍ତନାଦେନ ସର୍ଵାଣି ଚ ଵିଚୁକ୍ରୁଶୁଃ। ମାନୁଷୈଃ ସହ ଭୂତାନି ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଗତାନ୍ଯପି
କୁନ୍ତୀଙ୍କର ଦୁଃଖର ଚିତ୍କାର ସୁନି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ—ମଣିଷ ଓ ପଶୁପକ୍ଷୀ ସମେତ—ବିଳାପ କରି ଉଠିଲେ।
ତଥା ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵୋ ଵିଦୁରଶ୍ଚ ମହାମତିଃ। ସର୍ଵଶଃ କୌରଵାଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରାଣଦନ୍ଭୃଶଦୁଃଖିତାଃ
ଏହିପରି ଭାବେ ଶାନ୍ତନୁପୁତ୍ର ଭୀଷ୍ମ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଦୁର ଓ ସମସ୍ତ କୌରବମାନେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପ୍ରାଣ ଦେଇ ବିଳାପ କରିଥିଲେ।
ତତୋ ଭୀଷ୍ମୋଽଥ ଵିଦୁରୋ ରାଜା ଚ ସହ ପାଣ୍ଡଵୈଃ। ଉଦକଂ ଚକ୍ରିରେ ତସ୍ଯ ସର୍ଵାଶ୍ଚ କୁରୁଯୋଷିତଃ
ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ, ବିଦୁର, ରାଜା ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ, ସହିତ କୁରୁ ବଂଶର ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନେ ମିଶି, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳଦାନ କରିଲେ।
ଚୁକ୍ରୁଶୁଃ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସର୍ଵେ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵସ୍ତଥା। ଵିଦୁରୋ ଜ୍ଞାତଯଶ୍ଚୈଵ ଚକ୍ରୁଶ୍ଚାପ୍ଯୁଦକକ୍ରିଯାଃ
ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବମାନେ କାନ୍ଦିଲେ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ବିଦୁର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦିଲେ; ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଜଳଦାନ କରିଲେ।