ନନୁ ନାମ ତ୍ଵଯା ମାଦ୍ରି ରକ୍ଷିତଵ୍ଯୋ ନରାଧିପଃ। ସା କଥଂ ଲୋଭିତଵତୀ ଵିଜନେ ତ୍ଵଂ ନରାଧିପମ୍
ମାଦ୍ରୀ, ରାଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଥିଲା; ତେବେ, ଏକାକି ଥିବାବେଳେ କିପରି ଆକୁଳ ହେଲୁ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ ଏହିପରି କଥାରେ ଆଣିଲୁ?
କଥଂ ଦୀନସ୍ଯ ସତତଂ ତ୍ଵାମାସାଦ୍ଯ ରହୋଗତାମ୍। ତଂ ଵିଚିନ୍ତଯତଃ ଶାପଂ ପ୍ରହର୍ଷଃ ସମଜାଯତ
ସଦା ଦୁଃଖିତ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ଏକାକି ତୁମେ ମିଳିଥିବାବେଳେ, ଶାପକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ସତ୍ୱେ ତାଙ୍କର ମନେ କିପରି ଆନନ୍ଦ ଆସିଲା?
ଧନ୍ଯା ତ୍ଵମସି ବାହ୍ଲୀକି ମତ୍ତୋ ଭାଗ୍ଯତରା ତଥା। ଦୃଷ୍ଟଵତ୍ଯସି ଯଦ୍ଵକ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟସ୍ଯ ମହୀପତେଃ
ବାହ୍ଲିକର କନ୍ୟା, ତୁମେ ଧନ୍ୟ ଏବଂ ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ; କାରଣ, ତୁମେ ଆନନ୍ଦିତ ରାଜାଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିପାରିଲା।
ଵିଲପନ୍ତ୍ଯା ମଯା ଦେଵି ଵାର୍ଯମାଣେନ ଚାସକୃତ୍। ଆତ୍ମା ନ ଵାରିତୋଽନେନ ସତ୍ଯଂ ଦିଷ୍ଟଂ ଚିକୀର୍ଷୁଣା
ଦେବୀ, ମୁଁ ପୁଣିପୁଣି ତାଙ୍କୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ମନ ଭାଗ୍ୟର ଇଚ୍ଛାରେ ରୋକାଯାଇନି।
ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୁନ୍ତୀ ଶୋକାଗ୍ନିଦୀପିତା। ପପାତ ସହସା ଭୂମୌ ଛିନ୍ନମୂଲ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶୋକର ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ୁଥିବା କୁଣ୍ଟୀ ହଠାତ୍ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ମୂଳ କଟା ଗଛ ପରି।
ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟା ପତିତା ଭୂମୌ ମୋହେନ ନ ଚଚାଲ ସା। ତସ୍ମିନ୍କ୍ଷଣେ କୃତସ୍ନାନମହତାମ୍ବରସଂଵୃତମ୍
ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଅଚଳ ଥିଲେ, ମୂର୍ଛାରେ ଏକଥା ହେଉଥିଲେ; ସେଇ ସମୟରେ, ସ୍ନାନ କରି ଭଲ ଜମା ପିନ୍ଧିଥିଲେ—
ଅଲଙ୍କାରକୃତଂ ପାଣ୍ଡୁଂ ଶଯାନଂ ଶଯନେ ଶୁଭେ। କୁନ୍ତୀମୁତ୍ଥାପ୍ଯ ମାଦ୍ରୀ ତୁ ମୋହେନାଵିଷ୍ଟଚେତନାମ୍
ସୁନ୍ଦର ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଥିବା ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାର କରାଯାଇଥିଲା; ମୂର୍ଛିତ କୁଣ୍ଟୀଙ୍କୁ ମାଦ୍ରୀ ଉଠେଇଲେ।
ଆର୍ଯେ ଏହୀତି ତାଂ କୁନ୍ତୀଂ ଦର୍ଶଯାମାସ କୌରଵ। ପାଦଯୋଃ ପତିତା କୁନ୍ତୀ ପୁନରୁତ୍ଥାଯ ଭୂମିପମ୍
‘ଆସନ୍ତୁ ଆପଣ’ ବୋଲି ମାଦ୍ରୀ କୁଣ୍ଟୀଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ; କୁଣ୍ଟୀ ପୁଣି ଉଠି ରାଜାଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ିଲେ।
ରକ୍ତଚନ୍ଦନଦିଗ୍ଧାଂଙ୍ଗଂ ମହାରଜନଵାସସମ୍। ସସ୍ମିତେନ ଚ ଵକ୍ତ୍ରେଣ ଵଦନ୍ତମିଵ ଭାରତମ୍
ତାଙ୍କ ଦେହ ଲାଲ ଚନ୍ଦନ ଲେପା, ଶୁଭ୍ର ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ମୁହଁରେ ହସ ଥିଲା, ମନେ ହେଉଥିଲା କିଛି କହୁଛନ୍ତି।
ପରିରଭ୍ଯ ତତୋ ମୋହାଦ୍ଵିଲଲାପାକୁଲେନ୍ଦ୍ରିଯା। ମାଦ୍ରୀ ଚାପି ସମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ରାଜାନଂ ଵିଲଲାପ ସା
ତାପରେ, ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କୁଣ୍ଟୀ କନ୍ଦିଲେ; ମାଦ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କନ୍ଦିଲେ।
ତଂ ତଥା ଶାଯିନଂ ପୁତ୍ରା ଋଷଯଃ ସହ ଚାରଣୈଃ। ଅଭ୍ଯେତ୍ଯ ସହିତାଃ ସର୍ଵେ ଶୋକାଦଶ୍ରୂଣ୍ଯଵର୍ତଯନ୍
ଏଭଳି ଶୋଇଥିବା ତାଙ୍କୁ ପୁଅମାନେ, ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବଗାନମାନେ ଏକଠି ଆସି, ଶୋକରେ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇଲେ।
ଅସ୍ତଂ ଗତମିଵାଦିତ୍ଯଂ ସଂଶୁଷ୍କମିଵ ସାଗରମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାଣ୍ଡୁଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ଶୋଚନ୍ତି ସ୍ମ ମହର୍ଷଯଃ
ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ପରି, ଅସ୍ତ ହୋଇଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ବା ଶୁଖିଗଲା ସମୁଦ୍ର ପରି ଦେଖି, ମହାଋଷିମାନେ ଦୁଃଖ କଲେ।
ସମାନଶୋକା ଋଷଯଃ ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚ ବଭୂଵିରେ। ତେ ସମାଶ୍ଵାସିତେ ଵିପ୍ରୈର୍ଵିଲେପତୁରନିନ୍ଦିତେ
ଋଷିମାନେ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସମାନ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିଲେ; ପଣ୍ଡିତମାନେ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଲେ, ସେମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷମାନେ ପାଇଁ କନ୍ଦିଲେ।
ହା ରାଜନ୍କସ୍ଯ ନୋ ହିତ୍ଵା ଗଚ୍ଛସି ତ୍ରିଦଶାଲଯମ୍। ହା ରାଜନ୍ମମ ମନ୍ଦାଯାଃ କଥଂ ମାଦ୍ରୀଂ ସମେତ୍ଯ ଵୈ
ହା ରାଜା, କାହିଁପାଇଁ ଆମକୁ ଛାଡ଼ି ଦେବତାମାନେର ଗୃହକୁ ଯାଉଛ? ହା ରାଜା, କିପରି ମୋତେ ଅବୁଦ୍ଧିକୁ ଛାଡ଼ି ମାଦ୍ରୀ ସହିତ ମିଶିଲା?
ନିଧନଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନ୍ରାଜନ୍ମଦ୍ଭାଗ୍ଯପରିସଂକ୍ଷଯାତ୍। ଯୁଧିଷ୍ଠିରଂ ଭୀମସେନମର୍ଜୁନଂ ଚ ଯମାଵୁଭୌ
ହେ ରାଜନ୍, ମୋର ଭାଗ୍ୟ ଶେଷ ହେବାରୁ ପାଣ୍ଡୁ ତାଙ୍କର ଶେଷ ଦିନକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀମସେନ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଦୁଇ ଜଣ ଜୁମ୍ଲା ପୁଅମାନେ ରହିଗଲେ।
କସ୍ଯ ହିତ୍ଵା ପ୍ରିଯାନ୍ପୁତ୍ରାନ୍ପ୍ରଯାତୋଽସି ଵିଶାଂପତେ। ନୂନଂ ତ୍ଵାଂ ତ୍ରିଦଶା ଦେଵାଃ ପ୍ରତିନନ୍ଦନ୍ତି ଭାରତ
ହେ ରାଜା, କାହା ପାଇଁ ତୁମେ ତୁମର ପ୍ରିୟ ପୁଅମାନେକୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲା? ନିଶ୍ଚୟ ଏବେ ଦେବତାମାନେ ତୁମକୁ ସ୍ବାଗତ କରୁଛନ୍ତି, ହେ ଭାରତବଂଶୀ।
ଯତୋ ହି ତପ ଉଗ୍ରଂ ଵୈ ଚରିତଂ ବ୍ରହ୍ମସଂସଦି। ଆଵାଭ୍ଯାଂ ସହିତୋ ରାଜନ୍ଗମିଷ୍ଯସି ଦିଵଂ ଶୁଭମ୍
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଭାରେ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲ, ଏହି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସମେତ ତୁମେ ଶୁଭ ସ୍ବର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିବ।
ଆଜମୀଢାଜମୀଢାନାଂ କର୍ମଣା ଚରତାଂ ଗତିମ୍। ନନୁ ନାମ ସହାଵାଭ୍ଯାଂ ଗମିଷ୍ଯାମୀତି ଯତ୍ତ୍ଵଯା
ଅଜମୀଢ଼ ବଂଶର ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ପଥ ନେଇଛନ୍ତି, ସେଇ ପଥକୁ ଆମେ ସମେତ ଯିବାକୁ ତୁମେ କହିଥିଲ।
ପ୍ରତିଜ୍ଞାତା କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯଦାଽସ୍ମି ଵନମାଗତା। ଆଵାଭ୍ଯାଂ ଚୈଵ ସହିତୋ ଗମିଷ୍ଯସି ଵିଶାଂପତେ। ମୁହୂର୍ତଂ କ୍ଷମ୍ଯତାଂ ରାଜନ୍ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯେଽହଂ ଚ ମୁଖଂ ତଵ
ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଥିବାବେଳେ ତୁମେ ଆମ ସହିତ ଯିବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଥିଲ। ଦୟାକରି ମୋତେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦିଅ, ମୁଁ ତୁମର ମୁହଁ ଦେଖିପାରିବି।
ଵିଲପିତ୍ଵା ଭୃଶଂ ଚୈଵ ନିଃସଂଜ୍ଞେ ପତିତେ ଭୁଵି। ଯଥା ହତେ ମୃଗେ ମୃଗ୍ଯୌ ଲୁବ୍ଧୈର୍ଵନଗତେ ତଥା
ସେ ବହୁତ କନ୍ଦିଲେ ଏବଂ ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଯେପରି ଶିକାରୀମାନେ ମୃଗକୁ ମାରିଦେଲେ ପରେ ମୃଗୀ ଜଙ୍ଗଲରେ ଅଚେତନ ହୋଇ ପଡ଼ିଯାଏ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ପାଣ୍ଡଵା ଵେଦପରାଗାଃ। ତେଽଭ୍ଯାଗତ୍ଯ ପିତୁର୍ମୂଲେ ନିଃସଂଜ୍ଞାଃ ପତିତା ଭୁଵି
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଯେଉଁମାନେ ବେଦରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ, ସେମାନେ ପିତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି ଅଚେତନ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ପାଣ୍ଡୋଃ ପାଦୌ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଵିଲପନ୍ତି ସ୍ମ ପାଣ୍ଡଵାଃ। ହା ଵିନଷ୍ଟାଃ ସ୍ମ ତାତେତି ହା ଅନାଥା ଭଵାମହେ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ଚରଣକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କନ୍ଦିଲେ, 'ହା ବାପା, ଆମେ ନଷ୍ଟ ହେଲୁ! ହା, ଆମେ ଏବେ ଅନାଥ ହେଲୁ!'
ତ୍ଵଦ୍ଵିହୀନା ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ କଥଂ ଜୀଵାମ ବାଲକାଃ। ଲୋକନାଥସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଃ ସ୍ମୋ ନ ସନାଥା ଭଵାମହେ
ତୁମେ ନଥିବାରେ, ହେ ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, ଆମେ ଛୁଆମାନେ କିପରି ବଞ୍ଚିବୁ? ଆମେ ଯଦିଓ ଲୋକନାଥଙ୍କ ପୁଅ, ତଥାପି ଏବେ ଅନାଥ ହେଲୁ।
କ୍ଷଣେନୈଵ ମହାରାଜ ଅହୋ ଲୋକସ୍ଯ ଚିତ୍ରତା। ନାସ୍ମଦ୍ଵିଧା ରାଜପୁତ୍ରା ଅଧନ୍ଯାଃ ସନ୍ତି ଭାରତ
କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ହେ ମହାରାଜା, ଏହି ସଂସାରର ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖ; ଆମ ପରି ଅଭାଗା ରାଜପୁତ୍ର ଆଉ କେହି ନାହାନ୍ତି, ହେ ଭାରତବଂଶୀ।
ତ୍ଵଦ୍ଵିନାଶାଚ୍ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ରାଜ୍ଯପ୍ରସ୍ଖଲନାତ୍ତଦା। ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚ ଵଯଂ ସର୍ଵେ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସ୍ମ ଵ୍ଯସନଂ ମହତ୍
ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ଓ ରାଜ୍ୟ ହାରାଇବା ଦ୍ୱାରା, ଆମେ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଏବେ ବଡ଼ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲୁ।
କିଂ କରିଷ୍ଯାମହେ ରାଜନ୍କର୍ତଵ୍ଯଂ ଚ ପ୍ରସୀଦତାମ୍
ହେ ରାଜା, ଆମେ କଣ କରିବୁ? କଣ କରିବା ଉଚିତ? ଦୟାକରି ଆମ ପ୍ରତି କୃପା କର।
ତ୍ଵଯା ଲବ୍ଧାଃ ସ୍ମ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମହତା ତପସା ଵଯମ୍। ହିତ୍ଵା ମାନଂ ଵନଂ ଗତ୍ଵା ସ୍ଵଯମାହୃତ୍ଯ ଭକ୍ଷଣମ୍
ତୁମର ବଡ଼ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ତୁମକୁ ପାଇଥିଲୁ; ମାନ ଛାଡ଼ି ତୁମେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇ, ନିଜେ ଖାଦ୍ୟ ଆଣିଥିଲ।
ଶାକମୂଲଫଲୈର୍ଵନ୍ଯୈର୍ଭରଣଂ ଵୈ ତ୍ଵଯା କୃତମ୍। ପୁତ୍ରାନୁତ୍ପାଦ୍ଯ ପିତରୋ ଯମିଚ୍ଛ୍ତି ମହାତମ୍ନଃ
ତୁମେ ଜଙ୍ଗଲର ଶାକ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ପୋଷଣ କରିଥିଲ; ଯେପରି ପିତାମାନେ ମହତ୍ତ୍ୱ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମ ପରି ପୁଅ ଚାହାନ୍ତି।
ତ୍ରିଵର୍ଗଫଲମିଚ୍ଛନ୍ତସ୍ତସ୍ଯ କାଲୋଽଯମାଗତଃ। ଅଭୁକ୍ତ୍ଵୈଵ ଫଲଂ ରାଜନ୍ଗନ୍ତୁଂ ନାର୍ହସି ଭାରତ
ତିନିଟି ପୁରୁଷାର୍ଥର ଫଳ ଆଶା କରୁଥିବା ବେଳେ, ଏହି ସମୟ ଆସିଛି; ହେ ରାଜା, ସେଇ ଫଳ ଭୋଗ କରିନଥିବାବେଳେ ତୁମେ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପିତରଂ ଭୀମୋଽପି ଵିଲଲାପ
ଏଭଳି ଭାବେ ପିତାଙ୍କୁ କହି, ଭୀମ ମଧ୍ୟ କନ୍ଦିଲେ।