ଗୋଧନଂ ଚ ଵିରାଟସ୍ଯ ମୋକ୍ଷିତଂ ଯତ୍ର ପାଣ୍ଡଵୈଃ। ଅନନ୍ତରଂ ଚ କୁରୁଭିସ୍ତସ୍ଯ ଗୋଗ୍ରହଣଂ କୃତମ୍
ବିରାଟଙ୍କ ଗୋଧନ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଉଦ୍ଧାର କଲେ। ତାପରେ କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୋଧନ ଚୋରିବା ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ସମସ୍ତା ଯତ୍ର ପାର୍ଥେନ ନିର୍ଜିତାଃ କୁରଵୋ ଯୁଧି। ପ୍ରତ୍ଯାହୃତଂ ଗୋଧନଂ ଚ ଵିକ୍ରମେଣ କିରୀଟିନା
ସେଠାରେ ଅର୍ଜୁନ ସମସ୍ତ କୁରୁମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇଲେ। ଏବଂ ତିନିର ଶୂରତାରେ ଗୋଧନ ପୁନି ଉଦ୍ଧାର କଲେ।
ଵିରାଟେନୋତ୍ତରା ଦତ୍ତା ସ୍ନୁଷା ଯତ୍ର କିରୀଟିନଃ। ଅଭିମନ୍ଯୁଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ସୌଭଦ୍ରମରିଘାତିନମ୍
ତାପରେ ବିରାଟ ତାଙ୍କ ଝିଅ ଉତ୍ତରାଙ୍କୁ କିରୀଟି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁଅ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ପାଇଁ ବହୁ ଦେଲେ।
ଚତୁର୍ଥମେତଦ୍ଵିପୁଲଂ ଵୈରାଟଂ ପର୍ଵ ଵର୍ଣିତମ୍। ଅତ୍ରାପି ପରିସଂଖ୍ଯାତା ଅଧ୍ଯାଯାଃ ପରମର୍ଷିଣା
ଏହି ଚତୁର୍ଥ ବିରାଟ ପର୍ବ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଏଠି ମଧ୍ୟ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣନା କରାଯାଇଛି।
ସପ୍ତଷଷ୍ଟିରଥୋ ପୂର୍ଣାଃ ଶ୍ଲୋକାନାମପି ମେ ଶୃଣୁ। ଶ୍ଲୋକାନାଂ ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ତୁ ଶ୍ଲୋକାଃ ପଞ୍ଚାଶଦେଵ ତୁ
ଏଠି ସତଷଷ୍ଠି ଅଧ୍ୟାୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି। ଏବଂ ଶ୍ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ଦୁଇ ହଜାର ପଚାସିଟି ଅଟେ, ଏହା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।
ଉକ୍ତାନି ଵେଦଵିଦୁଷା ପର୍ଵଣ୍ଯସ୍ମିନ୍ମହର୍ଷିଣା। ଉଦ୍ଯୋଗପର୍ଵ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ପଞ୍ଚମଂ ଶୃଣ୍ଵତଃ ପରମ୍
ଏହି ପର୍ବରେ ବେଦଜ୍ଞ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଏବେ ପଞ୍ଚମ ଉଦ୍ୟୋଗ ପର୍ବ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ଉପପ୍ଲାଵ୍ଯେ ନିଵିଷ୍ଟେଷୁ ପାଣ୍ଡଵେଷୁ ଜିଗୀଷଯା। ଦୁର୍ଯୋଧନୋଽର୍ଜୁନଶ୍ଚୈଵ ଵାସୁଦେଵମୁପସ୍ଥିତୌ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଉପପ୍ଲବ୍ୟରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ଜିତିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଦୁହେଁ ବାସୁଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ସାହାଯ୍ଯମସ୍ମିନ୍ସମରେ ଭଵାନ୍ନୌ କର୍ତୁମର୍ହତି। ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଵଚନେ କୃଷ୍ଣୋ ଯତ୍ରୋଵାଚ ମହାମତିଃ
‘ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମକୁ ସହଯୋଗ କର’—ଏଭଳି କୁହିଲେ, ସେଠାରେ ଜ୍ଞାନୀ କୃଷ୍ଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅଯୁଧ୍ଯମାନମାତ୍ମାନଂ ମନ୍ତ୍ରିଣଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭୌ। ଅକ୍ଷୌହିଣୀଂ ଵା ସୈନ୍ଯସ୍ଯ କସ୍ଯ କିଂ ଵା ଦଦାମ୍ଯହମ୍
‘ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ, ମୋତେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ନିଅ, କିମ୍ବା ଏକ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ନିଅ—କେଉଁଠି କିଏ କଣ ନେବ?’
ଵଵ୍ରେ ଦୁର୍ଯୋଧନଃ ସୈନ୍ଯଂ ମନ୍ଦାତ୍ମା ଯତ୍ର ଦୁର୍ମତିଃ। ଅଯୁଧ୍ଯଭାନଂ ସଚିଵଂ ଵଵ୍ରେ କୃଷ୍ମଂ ଧନଂଜଯଃ
ତାପରେ ମୂଢ଼ ମନର ଦୁର୍ୟୋଧନ ସେନା ନେଲେ। ଧନଞ୍ଜୟ ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ନାହିଁ ଏହି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ନେଲେ।
ମଦ୍ରରାଜଂ ଵ ରାଜାନମାଯାନ୍ତଂ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତି। ଉପହାରୈର୍ଵଞ୍ଚାଯତ୍ଵା ଵର୍ତ୍ମନ୍ଯେଵ ସୁଯୋଧନଃ
ମଦ୍ରରାଜା ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ସୁୟୋଧନ ମାର୍ଗରେ ଉପହାର ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଠକିଲେ।
ଵରଦଂ ତଂ ଵରଂ ଵଵ୍ରେ ସାହାଯ୍ଯଂ କ୍ରିଯତାଂ ମମ। ଶଲ୍ଯସ୍ତସ୍ମୈ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ ଜଗାମୋଦ୍ଦିଶ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵାନ୍
ଉପହାର ଦେବାର ଅଧିକାରୀ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ, ‘ମୋ ପାଇଁ ସହଯୋଗ କର’ ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କରାଗଲା। ଶଲ୍ୟ ଏହାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି, ପରେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଶାନ୍ତିପୂର୍ଵଂ ଚାକଥଯଦ୍ଯତ୍ରେନ୍ଦ୍ରଵିଜଯଂ ନୃପଃ। ପୁରୋହିତପ୍ରେଷଣଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵୈଃ କୌରଵାନ୍ପ୍ରତି
ଏଠାରେ ଶାନ୍ତି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୟ ଗାଥା କହିଥିଲେ ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ କୌରବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ପଠାଇଥିଲେ।
ଵୈଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ଯ ଵଚଃ ସମାଦାଯ ପୁରୋଧସଃ। ତଥେନ୍ଦ୍ରଵିଜଯଂ ଚାପି ଯାନଂ ଚୈଵ ପୁରୋଧସଃ
ଏଠାରେ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ ପୁରୋହିତଙ୍କ କଥା ଗ୍ରହଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୟ ଏବଂ ପୁରୋହିତଙ୍କ ଯାତ୍ରା ବିସ୍ତାରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ସଂଜଯଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଶମାର୍ଥୀ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତି। ଯତ୍ର ଦୂତଂ ମହାରାଜୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଶାନ୍ତି ଚାହିଁ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ସଂଜୟଙ୍କୁ ଦୂତ ଭାବେ ପଠାଇଥିଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଯତ୍ର ଵାସୁଦେଵପୁରୋଗମାନ୍। ପ୍ରଜାଗରଃ ସଂପ୍ରଜଜ୍ଞେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯା
ଯେତେବେଳେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଆସୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣିଲେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଚିନ୍ତାରେ ରାତି ଜାଗି ରହିଲେ।
ଵିଦୁରୋ ଯତ୍ର ଵାକ୍ଯାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ହିତାନି ଚ। ଶ୍ରାଵଯାମାସ ରାଜାନଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ମନୀଷିଣମ୍
ଏଠାରେ ବିଦୁର ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଅନେକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଏବଂ ଉପକୃତିକର କଥା ଶୁଣାଇଥିଲେ।
ତଥା ସନତ୍ସୁଜାତେନ ଯତ୍ରାଧ୍ଯାତ୍ମମନୁତ୍ତମମ୍। ମନସ୍ତାପାନ୍ଵିତୋ ରାଜା ଶ୍ରାଵିତଃ ଶୋକଲାଲସଃ
ଏପରି ମନୋବେଦନାରେ ଡୁବିଥିବା ଶୋକାକୁଳ ରାଜାଙ୍କୁ ସନତ୍ସୁଜାତ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ।
ପ୍ରଭାତେ ରାଜସମିତୌ ସଂଜଯୋ ଯତ୍ର ଵା ଵିଭୋ। ଐକାତ୍ମ୍ଯଂ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ପ୍ରୋକ୍ତଵାନର୍ଜୁନସ୍ଯ ଚ
ପ୍ରଭାତରେ ରାଜସଭାରେ ସଂଜୟ ବାସୁଦେବ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଏକତ୍ୱ ବିଷୟରେ କଥା ହେଉଥିଲେ।
ଯତ୍ର କୃଷ୍ଣୋ ଦଯାପନ୍ନଃ ସନ୍ଧିମିଚ୍ଛନ୍ମହାମତିଃ। ସ୍ଵଯମାଗାଚ୍ଛଣଂ କର୍ତୁଂ ନଗରଂ ନାଗସାହ୍ଵଯମ୍
ଏଠାରେ ଦୟାମୟ ଓ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ କୃଷ୍ଣ ଶାନ୍ତି ଚାହିଁ, ନାଗସାହ୍ବୟ ନାମକ ସହରକୁ ନିଜେ ଚୁକ୍ତି କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାନଂ ଚ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ରାଜ୍ଞା ଦୁର୍ଯୋଧନେନ ଵୈ। ଶମାର୍ଥେ ଯାଚମାନସ୍ଯ ପକ୍ଷଯୋରୁଭଯୋର୍ହିତମ୍
ଏଠାରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ରାଜା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଭୟ ପକ୍ଷର ଭଲ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶାନ୍ତି ପ୍ରସ୍ତାବକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଥିଲେ।
ଦମ୍ଭୋଦ୍ଭଵସ୍ଯ ଚାଖ୍ଯାନମତ୍ରୈଵ ପରିକୀର୍ତିତମ୍। ଵରାନ୍ଵେଷଣମତ୍ରୈଵ ମାତଲେଶ୍ଚ ମହାତ୍ମନଃ
ଏଠାରେ ଦମ୍ଭୋଦ୍ଭବଙ୍କ କଥା ଏବଂ ମହାତ୍ମା ମାତଲିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଶୀର୍ବାଦ ଅନ୍ୱେଷଣ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ମହର୍ଷେଶ୍ଚାପି ଚରିତଂ କଥିତଂ ଗାଲଵସ୍ଯ ଵୈ। ଵିଦୁଲାଯାଶ୍ଚ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଚାପ୍ଯନୁଶାସନମ୍
ଏଠାରେ ମହାର୍ଷି ଗାଳବଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଏବଂ ବିଦୁଳାଙ୍କ ପୁଅକୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଉପଦେଶ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
କର୍ଣଦୁର୍ଯୋଧନାଦୀନାଂ ଦୁଷ୍ଟଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ମନ୍ତ୍ରିତମ୍। ଯୋଗେଶ୍ଵରତ୍ପଂ କୃଷ୍ଣେନ ଯତ୍ର ରାଜ୍ଞାଂ ପ୍ରଦର୍ଶିତମ୍
କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟ ଚକ୍ରାନ୍ତ ଦେଖି, ଯୋଗେଶ୍ୱର କୃଷ୍ଣ ଏହାକୁ ରାଜାମାନେ ପାଖରେ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲେ।
ରଥମାରୋପ୍ଯ କୃଷ୍ଣେନ ଯତ୍ର କର୍ଣୋଽନୁମନ୍ତ୍ରିତଃ। ଉପାଯପୂର୍ଵଂ ଶୌଟୀର୍ଯାତ୍ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତଶ୍ଚ ତେନ ସଃ
ଏଠାରେ କୃଷ୍ଣ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ରଥରେ ବସାଇ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ କର୍ଣ୍ଣ ନିଜ ନିଷ୍ଠାରେ ଥିବାରୁ ତାହାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କଲେ।
ଆଗମ୍ଯ ହାସ୍ତିନପୁରାଦୁପପ୍ଲାଵ୍ଯମରିଂଦମଃ। ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଵାନ୍ହରିଃ
ହସ୍ତିନାପୁରରୁ ଉପପ୍ଲବ୍ୟକୁ ଆସି, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ହରି ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା କହିଥିଲେ।
ତେ ତସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମନ୍ତ୍ରଯିତ୍ଵା ଚ ଯଦ୍ଧିତମ୍। ସାଙ୍ଗ୍ରାମିକଂ ତତଃ ସର୍ଵଂ ସଞ୍ଜଂ ଚକ୍ରୁଃ ପରଂତପାଃ
ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଏବଂ ଯାହା ଭଲ ଭାବି, ଶତ୍ରୁମାନେ ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସ୍ତୁତି କଲେ।
ତତୋ ଯୁଦ୍ଧାଯ ନିର୍ଯାତା ନରାଶ୍ଵରଥଦନ୍ତିନଃ। ନଗରାଦ୍ଧାସ୍ତିନପୁରାଦ୍ଵଲସଂଖ୍ଯାନମେଵଚ
ତାପରେ ହସ୍ତିନାପୁର ସହରରୁ ମନୁଷ୍ୟ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ହାତୀମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ବାହାରିଲେ, ତାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ଯତ୍ର ରାଜ୍ଞା ହ୍ଯୁଲୂକସ୍ଯ ପ୍ରେଷଣଂ ପାମ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତି। ଶ୍ଵୋଭାଵିନି ମହାଯୁଦ୍ଧେ ଦୌତ୍ଯେନ କୃତଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ
ଏଠାରେ ରାଜା ଉଲୂକଙ୍କୁ ଦୂତ ଭାବେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ପଠାଇ, ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧର ପୂର୍ବ ସନ୍ଦେଶ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ।
ରଥାତିରଥସଂଖ୍ଯାନମମ୍ବୋପାଖ୍ଯାନମେଵ ଚ। ଏତତ୍ସୁବହୁଵୃତ୍ତାନ୍ତଂ ପଞ୍ଚମଂ ପର୍ଵ ଭାରତେ
ଏଠାରେ ରଥୀ ଓ ଅତିରଥୀମାନଙ୍କ ଗଣନା ଏବଂ ଅମ୍ବାଙ୍କ କଥା ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଏହିପରି ଅନେକ ଘଟଣା ସହିତ ଭାରତର ପଞ୍ଚମ ପର୍ବ ଅଛି।