ଯତ୍ରାସ୍ଯ ଶକ୍ତିଂ ତୁଷ୍ଟୋଽସାଵଦାଦେକଵଧାଯ ଚ। ଆରଣେଯମୁପାଖ୍ଯାନଂ ଯତ୍ର ଧର୍ମୋଽନ୍ଵଶାତ୍ସୁତମ୍
ସେଠାରେ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ଏକ ମାତ୍ର ବଧ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ; ଏଠି ଆରଣି କଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ।
ଜଗ୍ମୁର୍ଲବ୍ଧଵରା ଯତ୍ର ପାଣ୍ଡଵାଃ ପଶ୍ଚିମାଂ ଦିଶମ୍। ଏତଦାରଣ୍ଯକଂ ପର୍ଵ ତୃତୀଯଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ଏଠାରେ, ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଗଲେ; ଏହାକୁ ତୃତୀୟ ଅରଣ୍ୟକ ପର୍ବ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ଅତ୍ରାଧ୍ଯାଯଶତେ ଦ୍ଵେ ତୁ ସଂଖ୍ଯଯା ପରିକୀର୍ତିତେ। ଏକୋନସପ୍ତତିଶ୍ଚୈଵ ତଥାଽଧ୍ଯାଯାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ
ଏଠି ଦୁଇଶଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଗଣନା କରାଯାଇଛି; ଏହିପରି ସତଠି ନଅଟି ଅଧ୍ୟାୟ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ଏକାଦଶ ସହସ୍ରାଣି ଶ୍ଲୋକାନାଂ ଷଟ୍ ଶତାନି ଚ। ଚତୁଃଷଷ୍ଟିସ୍ତଥା ଶ୍ଲୋକାଃ ପର୍ଵଣ୍ଯସ୍ମିନ୍ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ
ଏହି ପର୍ବରେ ଏକାଦଶ ହଜାର ଛଅଶଏ ଚଉଷଠି ଶ୍ଲୋକ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ଅତଃ ପରଂ ନିବୋଧେଦଂ ଵୈରାଟଂ ପର୍ଵ ଵିସ୍ତରମ୍। ଵିରାଟନଗରେ ଗତ୍ଵା ଶ୍ମଶାନେ ଵିପୁଲାଂ ଶମୀମ୍
ଏବେ ବିରାଟ ପର୍ବର କଥା ଭଲଭାବେ ଶୁଣ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିରାଟନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶ୍ମଶାନରେ ଥିବା ବଡ଼ ଶମୀ ଗଛ ତଳେ ତାଙ୍କର ଶସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂନିଦଧୁସ୍ତତ୍ର ପାଣ୍ଡଵା ହ୍ଯାଯୁଧାନ୍ଯୁତ। ଯତ୍ର ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ନଗରଂ ଛଦ୍ମନା ନ୍ଯଵସଂସ୍ତୁ ତେ
ସେଠାରେ ସେମାନେ ସଠିକ୍ ସ୍ଥାନ ଦେଖି, ଶସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଲୁଚାଇଲେ। ତାପରେ ଛଳରେ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେଠାରେ ରହିଲେ।
ପାଞ୍ଚାଲୀଂ ପ୍ରାର୍ଥଯାନସ୍ଯ କାମୋପହତଚେତସଃ। ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମନୋ ଵଧୋ ଯତ୍ର କୀଚକସ୍ଯ ଵୃକୋଦରାତ୍
ସେଠାରେ କାମନାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଥିବା କୀଚକ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଚାହିଲା। ଏଠି ଭିମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟ କୀଚକ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା।
ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଵେଷଣାର୍ଥଂ ଚ ରାଜ୍ଞୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ଚ। ଚାରାଃ ପ୍ରସ୍ଥାପିତାଶ୍ଚାତ୍ର ନିପୁଣାଃ ସର୍ଵତୋଦିଶଂ
ପାଣ୍ଡବମାନେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ଜାଣିବା ପାଇଁ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦକ୍ଷ ଚରମାନେ ପଠାଇଲେ।
ନ ଚ ପ୍ରଵୃତ୍ତିସ୍ତୈର୍ଲବ୍ଧା ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଗୋଗ୍ରହଶ୍ଚ ଵିରାଟସ୍ଯ ତ୍ରିଗର୍ତୈଃ ପ୍ରଥମଂ କୃତଃ
କିନ୍ତୁ ସେଇ ଚରମାନେ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିଷୟରେ କିଛି ଖବର ପାଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏବଂ ପ୍ରଥମେ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନେ ବିରାଟଙ୍କ ଗୋଧନ ଚୋରି କଲେ।
ଯତ୍ରାସ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧଂ ସୁମହତ୍ତୈରାସୀଲ୍ଲୋମହର୍ଷଣମ୍। ହ୍ରିଯମାଣଶ୍ଚ ଯତ୍ରାସୌ ଭୀମସେନେନ ମୋକ୍ଷିତଃ
ସେଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ଗୋଧନ ନେଇଯିବା ସମୟରେ ଭୀମସେନ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ।
ଗୋଧନଂ ଚ ଵିରାଟସ୍ଯ ମୋକ୍ଷିତଂ ଯତ୍ର ପାଣ୍ଡଵୈଃ। ଅନନ୍ତରଂ ଚ କୁରୁଭିସ୍ତସ୍ଯ ଗୋଗ୍ରହଣଂ କୃତମ୍
ବିରାଟଙ୍କ ଗୋଧନ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଉଦ୍ଧାର କଲେ। ତାପରେ କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୋଧନ ଚୋରିବା ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ସମସ୍ତା ଯତ୍ର ପାର୍ଥେନ ନିର୍ଜିତାଃ କୁରଵୋ ଯୁଧି। ପ୍ରତ୍ଯାହୃତଂ ଗୋଧନଂ ଚ ଵିକ୍ରମେଣ କିରୀଟିନା
ସେଠାରେ ଅର୍ଜୁନ ସମସ୍ତ କୁରୁମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇଲେ। ଏବଂ ତିନିର ଶୂରତାରେ ଗୋଧନ ପୁନି ଉଦ୍ଧାର କଲେ।
ଵିରାଟେନୋତ୍ତରା ଦତ୍ତା ସ୍ନୁଷା ଯତ୍ର କିରୀଟିନଃ। ଅଭିମନ୍ଯୁଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ସୌଭଦ୍ରମରିଘାତିନମ୍
ତାପରେ ବିରାଟ ତାଙ୍କ ଝିଅ ଉତ୍ତରାଙ୍କୁ କିରୀଟି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁଅ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ପାଇଁ ବହୁ ଦେଲେ।
ଚତୁର୍ଥମେତଦ୍ଵିପୁଲଂ ଵୈରାଟଂ ପର୍ଵ ଵର୍ଣିତମ୍। ଅତ୍ରାପି ପରିସଂଖ୍ଯାତା ଅଧ୍ଯାଯାଃ ପରମର୍ଷିଣା
ଏହି ଚତୁର୍ଥ ବିରାଟ ପର୍ବ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଏଠି ମଧ୍ୟ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣନା କରାଯାଇଛି।
ସପ୍ତଷଷ୍ଟିରଥୋ ପୂର୍ଣାଃ ଶ୍ଲୋକାନାମପି ମେ ଶୃଣୁ। ଶ୍ଲୋକାନାଂ ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ତୁ ଶ୍ଲୋକାଃ ପଞ୍ଚାଶଦେଵ ତୁ
ଏଠି ସତଷଷ୍ଠି ଅଧ୍ୟାୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି। ଏବଂ ଶ୍ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ଦୁଇ ହଜାର ପଚାସିଟି ଅଟେ, ଏହା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।
ଉକ୍ତାନି ଵେଦଵିଦୁଷା ପର୍ଵଣ୍ଯସ୍ମିନ୍ମହର୍ଷିଣା। ଉଦ୍ଯୋଗପର୍ଵ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ପଞ୍ଚମଂ ଶୃଣ୍ଵତଃ ପରମ୍
ଏହି ପର୍ବରେ ବେଦଜ୍ଞ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଏବେ ପଞ୍ଚମ ଉଦ୍ୟୋଗ ପର୍ବ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ଉପପ୍ଲାଵ୍ଯେ ନିଵିଷ୍ଟେଷୁ ପାଣ୍ଡଵେଷୁ ଜିଗୀଷଯା। ଦୁର୍ଯୋଧନୋଽର୍ଜୁନଶ୍ଚୈଵ ଵାସୁଦେଵମୁପସ୍ଥିତୌ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଉପପ୍ଲବ୍ୟରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ଜିତିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଦୁହେଁ ବାସୁଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ସାହାଯ୍ଯମସ୍ମିନ୍ସମରେ ଭଵାନ୍ନୌ କର୍ତୁମର୍ହତି। ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଵଚନେ କୃଷ୍ଣୋ ଯତ୍ରୋଵାଚ ମହାମତିଃ
‘ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମକୁ ସହଯୋଗ କର’—ଏଭଳି କୁହିଲେ, ସେଠାରେ ଜ୍ଞାନୀ କୃଷ୍ଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅଯୁଧ୍ଯମାନମାତ୍ମାନଂ ମନ୍ତ୍ରିଣଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭୌ। ଅକ୍ଷୌହିଣୀଂ ଵା ସୈନ୍ଯସ୍ଯ କସ୍ଯ କିଂ ଵା ଦଦାମ୍ଯହମ୍
‘ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ, ମୋତେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ନିଅ, କିମ୍ବା ଏକ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ନିଅ—କେଉଁଠି କିଏ କଣ ନେବ?’
ଵଵ୍ରେ ଦୁର୍ଯୋଧନଃ ସୈନ୍ଯଂ ମନ୍ଦାତ୍ମା ଯତ୍ର ଦୁର୍ମତିଃ। ଅଯୁଧ୍ଯଭାନଂ ସଚିଵଂ ଵଵ୍ରେ କୃଷ୍ମଂ ଧନଂଜଯଃ
ତାପରେ ମୂଢ଼ ମନର ଦୁର୍ୟୋଧନ ସେନା ନେଲେ। ଧନଞ୍ଜୟ ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ନାହିଁ ଏହି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ନେଲେ।
ମଦ୍ରରାଜଂ ଵ ରାଜାନମାଯାନ୍ତଂ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତି। ଉପହାରୈର୍ଵଞ୍ଚାଯତ୍ଵା ଵର୍ତ୍ମନ୍ଯେଵ ସୁଯୋଧନଃ
ମଦ୍ରରାଜା ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ସୁୟୋଧନ ମାର୍ଗରେ ଉପହାର ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଠକିଲେ।
ଵରଦଂ ତଂ ଵରଂ ଵଵ୍ରେ ସାହାଯ୍ଯଂ କ୍ରିଯତାଂ ମମ। ଶଲ୍ଯସ୍ତସ୍ମୈ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯ ଜଗାମୋଦ୍ଦିଶ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵାନ୍
ଉପହାର ଦେବାର ଅଧିକାରୀ ସେ ରାଜାଙ୍କୁ, ‘ମୋ ପାଇଁ ସହଯୋଗ କର’ ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କରାଗଲା। ଶଲ୍ୟ ଏହାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରି, ପରେ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଶାନ୍ତିପୂର୍ଵଂ ଚାକଥଯଦ୍ଯତ୍ରେନ୍ଦ୍ରଵିଜଯଂ ନୃପଃ। ପୁରୋହିତପ୍ରେଷଣଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵୈଃ କୌରଵାନ୍ପ୍ରତି
ଏଠାରେ ଶାନ୍ତି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୟ ଗାଥା କହିଥିଲେ ଏବଂ ପାଣ୍ଡବମାନେ କୌରବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ପଠାଇଥିଲେ।
ଵୈଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ଯ ଵଚଃ ସମାଦାଯ ପୁରୋଧସଃ। ତଥେନ୍ଦ୍ରଵିଜଯଂ ଚାପି ଯାନଂ ଚୈଵ ପୁରୋଧସଃ
ଏଠାରେ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ ପୁରୋହିତଙ୍କ କଥା ଗ୍ରହଣ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବିଜୟ ଏବଂ ପୁରୋହିତଙ୍କ ଯାତ୍ରା ବିସ୍ତାରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ସଂଜଯଂ ପ୍ରେଷଯାମାସ ଶମାର୍ଥୀ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପ୍ରତି। ଯତ୍ର ଦୂତଂ ମହାରାଜୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍
ଶାନ୍ତି ଚାହିଁ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ସଂଜୟଙ୍କୁ ଦୂତ ଭାବେ ପଠାଇଥିଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚ ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଯତ୍ର ଵାସୁଦେଵପୁରୋଗମାନ୍। ପ୍ରଜାଗରଃ ସଂପ୍ରଜଜ୍ଞେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଚିନ୍ତଯା
ଯେତେବେଳେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଆସୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣିଲେ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଚିନ୍ତାରେ ରାତି ଜାଗି ରହିଲେ।
ଵିଦୁରୋ ଯତ୍ର ଵାକ୍ଯାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ହିତାନି ଚ। ଶ୍ରାଵଯାମାସ ରାଜାନଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ମନୀଷିଣମ୍
ଏଠାରେ ବିଦୁର ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଅନେକ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଏବଂ ଉପକୃତିକର କଥା ଶୁଣାଇଥିଲେ।
ତଥା ସନତ୍ସୁଜାତେନ ଯତ୍ରାଧ୍ଯାତ୍ମମନୁତ୍ତମମ୍। ମନସ୍ତାପାନ୍ଵିତୋ ରାଜା ଶ୍ରାଵିତଃ ଶୋକଲାଲସଃ
ଏପରି ମନୋବେଦନାରେ ଡୁବିଥିବା ଶୋକାକୁଳ ରାଜାଙ୍କୁ ସନତ୍ସୁଜାତ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ।
ପ୍ରଭାତେ ରାଜସମିତୌ ସଂଜଯୋ ଯତ୍ର ଵା ଵିଭୋ। ଐକାତ୍ମ୍ଯଂ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ପ୍ରୋକ୍ତଵାନର୍ଜୁନସ୍ଯ ଚ
ପ୍ରଭାତରେ ରାଜସଭାରେ ସଂଜୟ ବାସୁଦେବ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଏକତ୍ୱ ବିଷୟରେ କଥା ହେଉଥିଲେ।
ଯତ୍ର କୃଷ୍ଣୋ ଦଯାପନ୍ନଃ ସନ୍ଧିମିଚ୍ଛନ୍ମହାମତିଃ। ସ୍ଵଯମାଗାଚ୍ଛଣଂ କର୍ତୁଂ ନଗରଂ ନାଗସାହ୍ଵଯମ୍
ଏଠାରେ ଦୟାମୟ ଓ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ୍ କୃଷ୍ଣ ଶାନ୍ତି ଚାହିଁ, ନାଗସାହ୍ବୟ ନାମକ ସହରକୁ ନିଜେ ଚୁକ୍ତି କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ।