ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ଦମୋପେତା ମମ ମାତା ଵିଶେଷତଃ। ପତିଵ୍ରତାଂ ତପୋଵୃଦ୍ଧାଂ ସାଧ୍ଵାଚାରୈରଲଙ୍କୃତାମ୍
ତାଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗୀନୀ, ମୋର ମାଆ, ବିଶେଷ ଭାବେ ସଂଯମରେ ନିପୁଣ, ପତିପ୍ରତା, ତପସ୍ୟାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭଲ ଆଚରଣରେ ଶୋଭିତ।
ଅପ୍ରମାଦେନ ତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ମାତୃଭୂତାଂ ଵିମୁଞ୍ଚ ଵୈ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦୟାକରି ଦୟା ଓ ଆଦର ସହିତ ମୋର ମାଆ, ଯିଏ ତୁମ ପାଇଁ ମାତୃସମାନ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡିଦିଅ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଯାଚନ୍ତଂ ଵିମୁଞ୍ଚେତି ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ପ୍ରତ୍ଯଵୋଚଦ୍ଦ୍ଵିଜୋ ରାଜନ୍ନପ୍ରଗଲ୍ଭମିଦଂ ଵଚଃ
ଏପରି ଭାବରେ ଶ୍ୱେତକେତୁ ବାରମ୍ବାର 'ତାଙ୍କୁ ଛାଡିଦିଅ' ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କରିଲେ, ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କୁ ନମ୍ର ଭାବରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅପତ୍ଯାର୍ଥୀ ଶ୍ଵେତକେତୋ ଵୃଦ୍ଧୋଽହଂ ମନ୍ଦଚାକ୍ଷୁଷଃ। ପିତା ତେ ଋଣନିର୍ମୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ରେଣ କାଶ୍ଯପ
'ଶ୍ୱେତକେତୁ, ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ହେବା ସହିତ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଚାହୁଁଛି; ତୁମେ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ହେଇ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ କରିଛ। ଓ କାଶ୍ୟପ।'
ଋଣାଦହମନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଵୃଦ୍ଧୋଽହଂ ଵିଗତସ୍ପୃହଃ। ମମ କୋ ଦାସ୍ଯତି ସୁତାଂ କନ୍ଯାଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତଯୌଵନାମ୍
'କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏଯାଁ ଯାଁ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇନି, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଆଶାହୀନ ଅଛି; ମୋତେ କିଏ ଏହି ଯୁବତୀ କନ୍ୟାକୁ ଦେବି?'
ପ୍ରଜାରଣିମିମାଂ ପତ୍ନୀଂ ଵିମୁଞ୍ଚ ତ୍ଵଂ ମହାତପଃ। ଏକଯା ପ୍ରଜଯା ପ୍ରୀତୋ ମାତରଂ ତେ ଦଦାମ୍ଯହମ୍
'ପ୍ରଜା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଏହି ଜନନୀକୁ ତୁମେ ଛାଡିଦିଅ, ମହାତପସ୍ବୀ; ଏକ ପୁତ୍ର ମିଳିଲେ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବି, ତାପରେ ତୁମ ମାକୁ ଫେରାଇ ଦେବି।'
ଏଵମୁକ୍ତଃ ଶ୍ଵେତକେତୁର୍ଲଜ୍ଜଯା କ୍ରୋଧମେଯିଵାନ୍।' କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ତଂ ତୁ ପିତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶ୍ଵେତକେତୁମୁଵାଚ ହ
ଏହିପରେ ଶ୍ୱେତକେତୁ ଲଜ୍ଜାରେ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କଲେ; ତାଙ୍କୁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଦେଖି ତାଙ୍କର ପିତା ଶ୍ୱେତକେତୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମା ତାତ କୋପଂ କାର୍ଷୀସ୍ତ୍ଵମେଷ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ। ଅନାଵୃତା ହି ସର୍ଵେଷାଂ ଵର୍ଣାନାମଙ୍ଗନା ଭୁଵି
ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି, ପୁଅ, କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା ଏକ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଧର୍ମ। ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ଜାତିର ଜନନୀମାନେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଥିଲେ।
ଯଥା ଗାଵଃ ସ୍ଥିତାଃ ପୁତ୍ର ସ୍ଵେସ୍ଵେ ଵର୍ଣେ ତଥା ପ୍ରଜାଃ। `ତଥୈଵ ଚ କୁଟୁମ୍ବେଷୁ ନ ପ୍ରମାଦ୍ଯନ୍ତି କର୍ହିଚିତ୍
ପୁଅ, ଯେପରିକି ଗାଁମାନେ ନିଜ-ନିଜ ଜାତିରେ ରହନ୍ତି, ସେପରି ଜନନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ରହନ୍ତି; ଏବଂ ପରିବାରରେ ସେମାନେ କେବେ ଅସାବଧାନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ଋତୁକାଲେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଭର୍ତାରଂ ନ ଜହୁସ୍ତଦା।' ଋଷିପୁତ୍ରୋଽଥ ତଂ ଧର୍ମଂ ଶ୍ଵେତକେତୁର୍ନ ଚକ୍ଷମେ
ଯେତେବେଳେ ଉଚିତ ସମୟ ଆସେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ। ତଥାପି ଋଷିପୁତ୍ର ଶ୍ୱେତକେତୁ ଏହି ଧର୍ମକୁ ମନେ ରଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଚକାର ଚୈଵ ମର୍ଯାଦାମିମାଂ ସ୍ତ୍ରୀପୁଂସଯୋର୍ଭୁଵି। ମାନୁଷେଷୁ ମହାଭାଗେ ନ ତ୍ଵେଵାନ୍ଯେଷୁ ଜନ୍ତୁଷୁ
ପୃଥିବୀରେ ମହାନ୍ୟାୟୀ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଏହା ଲାଗୁ ହୁଏନି।
ତଦାପ୍ରଭୃତି ମର୍ଯାଦା ସ୍ଥିତେଯମିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍। ଵ୍ଯୁଚ୍ଚରନ୍ତ୍ଯାଃ ପତିଂ ନାର୍ଯା ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ପାତକମ୍
ସେଇ ସମୟରୁ ଏହି ସୀମା ଅଟୁଟ ରହିଛି ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ଆଜିଠାରୁ ଯଦି କୌଣସି ଜଣେ ଜୀବନସଂଗିନୀ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀକୁ ଛାଡ଼ିଯିବେ, ତେବେ ଏହା ପାପ ହେବ।
ଭ୍ରୂଣହତ୍ଯାସମଂ ଘୋରଂ ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯସୁଖାଵହମ୍। `ଅଦ୍ଯାପ୍ଯନୁଵିଧୀଯନ୍ତେ କାମକ୍ରୋଧଵିଵର୍ଜିତାଃ
ଏହି ପାପ ଗର୍ଭହତ୍ୟା ସମାନ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୁଃଖଦାୟକ ହେବ। ଆଜି ମଧ୍ୟ କାମ ଓ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ ଲୋକମାନେ ଏହି ନିୟମକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
ଉତ୍ତରେଷୁ ମହାଭାଗେ କୁରୁଷ୍ଵେଵଂ ଯଶସ୍ଵିନି। ପୁରାଣଦୃଷ୍ଟୋ ଧର୍ମୋଽଯଂ ପୂଜ୍ଯତେ ଚ ମହର୍ଷିଭିଃ
ଉତ୍ତର ଦେଶରେ, କୁରୁବଂଶର ମହିମାବାନ୍, ଏହି ପୁରୁଣା ଧର୍ମକୁ ମହାର୍ଷିମାନେ ମାନ୍ୟତା ଦେଇ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
ଭାର୍ଯାଂ ତଥା ଵ୍ଯୁଚ୍ଚରତଃ କୌମାରବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀମ୍। ପତିଵ୍ରତାମେତଦେଵ ଭଵିତା ପାତକଂ ଭୁଵି
ଯଦି କୌଣସି ଜଣେ ପୁରୁଷ ଏକ ଅପରିଣୀତ ଓ ପତିବ୍ରତା ନାରୀଙ୍କୁ ଅପରାଧ କରିଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ପାପ ହେବ।
ନିଯୁକ୍ତା ପତିନା ଭାର୍ଯା ଯଦ୍ଯପତ୍ଯସ୍ଯ କାରଣାତ୍। ନ କୁର୍ଯାତ୍ତତ୍ତଥା ଭୀରୁ ସୈନଃ ସୁମହଦାପ୍ନୁଯାତ୍। ଇତି ତେନ ପୁରା ଭୀରୁ ମର୍ଯାଦା ସ୍ଥାପିତା ବଲାତ୍
ସ୍ୱାମୀ ଯଦି ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ସେ ତାହା ନ କରିଥିଲେ, ହେ ଭୟଭୀତେ, ସେ ବଡ଼ ଦୋଷରେ ପଡ଼ିବେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ପୁରୁଣାଦିନରେ ଏହି ସୀମା ଜୋରଦାରିରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇଥିଲା।
ଉଦ୍ଦାଲକସ୍ଯ ପୁତ୍ରେଣ ଧର୍ମ୍ଯା ଵୈ ଶ୍ଵେତକେତୁନା। ସୌଦାସେନ ଚ ରମ୍ଭୋରୁ ନିଯୁକ୍ତା ପୁତ୍ରଜନ୍ମନି
ଉଦ୍ଦାଳକଙ୍କ ପୁଅ ଧାର୍ମିକ ଶ୍ୱେତକେତୁ ଓ ସୌଦାସ ଏହି ନିୟମକୁ ସନ୍ତାନ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ।
ମଦଯନ୍ତୀ ଜଗାମର୍ଷିଂ ଵସିଷ୍ଠମିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍। ତସ୍ମାଲ୍ଲେଭେ ଚ ସା ପୁତ୍ରମଶ୍ମକଂ ନାମ ଭାମିନୀ
ମଦୟନ୍ତୀ ମହାର୍ଷି ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ସେଠାରୁ ସେ ଏକ ପୁଅ ପାଇଥିଲେ, ଯାହାର ନାମ ଥିଲା ଅଶ୍ମକ।
ଏଵଂ କୃତଵତୀ ସାପି ଭର୍ତୁଃ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଯା। ଅସ୍ମାକମପି ତେ ଜନ୍ମ ଵିଦିତଂ କମଲେକ୍ଷଣେ
ସେ ଏହିପରି କାମ କଲେ, କାରଣ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚାହିଁଥିଲେ। ହେ କମଳନୟନୀ, ତୁମର ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଘଟିଥିବା ବିଷୟ ତୁମେ ଜାଣ।
କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନାଦ୍ଭୀରୁ କୁରୂଣାଂ ଵଂଶଵୃଦ୍ଧଯେ। ଅତ ଏତାନି ସର୍ଵାଣି କାରଣାନି ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଵୈ
କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ହେ ଭୟଭୀତେ, କୁରୁବଂଶର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏଭଳି ହୋଇଥିଲା। ଏହି ସମସ୍ତ କାରଣ ବିଚାର କରି—
ମମୈତଦ୍ଵଚନଂ ଧର୍ମ୍ଯଂ କର୍ତୁମର୍ହସ୍ଯନିନ୍ଦିତେ। ଋତାଵୃତୌ ରାଜପୁତ୍ରି ସ୍ତ୍ରିଯା ଭର୍ତା ପତିଵ୍ରତେ
ମୋର ଏହି ଧାର୍ମିକ କଥା ଅନୁସାରଣ କରିବା ଉଚିତ, ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ରାଜକନ୍ୟା। ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟରେ, ପତିବ୍ରତା ନାରୀ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ହିଁ ସ୍ୱାମୀ।
ନାତିଵର୍ତଵ୍ଯ ଇତ୍ଯେଵଂ ଧର୍ମଂ ଧର୍ମଵିଦୋ ଵିଦୁଃ। ଶେଷେଷ୍ଵନ୍ଯେଷୁ କାଲେଷୁ ସ୍ଵାତନ୍ତ୍ର୍ଯଂ ସ୍ତ୍ରୀ କିଲାର୍ହତି
ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ କହନ୍ତି, ଏହି ନିୟମକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅନ୍ୟ ସମୟରେ, ନାରୀମାନେ ସ୍ୱାଧୀନତା ରଖିପାରନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଧର୍ମମେଵଂ ଜନାଃ ସନ୍ତଃ ପୁରାଣଂ ପରିଚକ୍ଷତେ। ଭର୍ତା ଭାର୍ଯାଂ ରାଜପୁତ୍ରି ଧର୍ମ୍ଯଂ ଵାଽଧର୍ମ୍ଯମେଵ ଵା
ଲୋକମାନେ ଏହି ପୁରୁଣା ଧର୍ମକୁ ଏଭଳି ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ଧର୍ମ ହେଉ କି ଅଧର୍ମ, ହେ ରାଜକନ୍ୟା, ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କଥା ଅନୁସାରେ କାମ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଦ୍ବ୍ରୂଯାତ୍ତତ୍ତଥା କାର୍ଯମିତି ଵେଦଵିଦୋ ଵିଦୁଃ। ଵିଶେଷତଃ ପୁତ୍ରଗୃଦ୍ଧୀ ହୀନଃ ପ୍ରଜନନାତ୍ସ୍ଵଯମ୍
ବେଦଜ୍ଞମାନେ କହନ୍ତି, ସ୍ୱାମୀ ଯାହା କହିବେ, ତାହା ହିଁ କରିବା ଉଚିତ। ବିଶେଷକରି, ସେ ଯଦି ପୁଅ ପାଇବାକୁ ଚାହାନ୍ତି କିନ୍ତୁ ସ୍ୱୟଂ ସନ୍ତାନ ଦେଇପାରୁନାହାନ୍ତି।
ଯଥାଽହମନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗି ପୁତ୍ରଦର୍ଶନଲାଲସଃ। ଅଯଂ ରକ୍ତାଙ୍ଗୁଲିନଖଃ ପଦ୍ମପତ୍ରନିଭଃ ଶୁଭେ
ମୁଁ ଯେପରି, ହେ ନିର୍ମଳାଙ୍ଗୀ, ପୁଅକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆତୁର, ଏହି ଲୋକଟି, ଲାଲ ନଖ ଓ ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ହାତ ଥିବା, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ—
ପ୍ରସାଦନାର୍ଥଂ ସୁଶ୍ରୋଣି ଶିରସ୍ଯଭ୍ଯୁଦ୍ଯତୋଽଞ୍ଜଲିଃ। ମନ୍ନିଯୋଗାତ୍ସୁକେଶାନ୍ତେ ଦ୍ଵିଜାତେସ୍ତପସାଽଧିକାତ୍
ତୁମକୁ ଖୁସି କରିବା ପାଇଁ, ହେ ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ଭିନୀ, ମୁଁ ମୋ ହାତ ମୁଡ଼ିରେ ଯୋଡ଼ି ଉଠାଏ। ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ, ହେ ଶୁଭ କେଶଧାରିଣୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ତପସ୍ୟା ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା—
ପୁତ୍ରାନ୍ଗୁଣସମାଯୁକ୍ତାନୁତ୍ପାଦଯିତୁମର୍ହସି। ତ୍ଵତ୍କୃତେଽହଂ ପୃଥୁଶ୍ରୋଣି ଗଚ୍ଛେଯଂ ପୁତ୍ରିଣାଂ ଗତିମ୍
ଗୁଣବତୀ ପୁଅମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ତୁମର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ। ତୁମ ପାଇଁ, ହେ ପ୍ରସ୍ଥଳୀ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ସନ୍ତାନବାନ୍ ଲୋକଙ୍କ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବି।
ଏଵମୁକ୍ତା ତତଃ କୁନ୍ତୀ ପାଣ୍ଡୁଂ ପରପୁରଞ୍ଜଯମ୍। ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଵରାରୋହା ଭର୍ତୁଃ ପ୍ରିଯହିତେ ରତା
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଆକୃତିର କୁନ୍ତୀ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଲାଗିଥିବା, ଶତ୍ରୁନଗର ବିଜେତା ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅଧର୍ମଃ ସୁମହାନେଷୁ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଭରତସତ୍ତମ। ଯତ୍ପ୍ରସାଦଯତେ ଭର୍ତା ପ୍ରସାଦ୍ଯଃ କ୍ଷତ୍ରିଯର୍ଷଭ। ଶୃଣୁ ଚେଦଂ ମହାବାହୋ ମମ ପ୍ରୀତିକରଂ ଚଃ
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ବଡ଼ ଅନ୍ୟାୟ ଯେ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଯେତେବେଳେ ପ୍ରସନ୍ନ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ପୁଣିଥରେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ପଡ଼େ। ହେ କ୍ଷତ୍ରିୟମଣି, ଏହି କଥା ଆପଣ ଶୁଣନ୍ତୁ, ଯାହା ଆପଣଙ୍କୁ ଖୁସି ଦେବ।
ପିତୃଵେଶ୍ମନ୍ଯହଂ ବାଲା ନିଯୁକ୍ତାଽତିଥିପୂଜନେ। ଉଗ୍ରଂ ପର୍ଯଚରଂ ତତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ସଂଶିତଵ୍ରତମ୍
ମୁଁ ଛୁଆଁ ଥିବାବେଳେ ମୋ ପିତାଙ୍କ ଘରେ ଅତିଥି ସେବାରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲି। ସେଠାରେ ମୁଁ ଏକ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତଧାରୀ, କଠୋର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସେବା କରିଥିଲି।