ଶ୍ଵେତକେତୁରିତି ଖ୍ଯାତଃ ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ଯାଭଵନ୍ମୁନିଃ। ମର୍ଯାଦେଯଂ କୃତା ତେନ ଧର୍ମ୍ଯା ଵୈ ଶ୍ଵେତକେତୁନା
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଶ୍ୱେତକେତୁ ନାମକ ମୁନି। ଏହି ଧାର୍ମିକ ଆଚରଣ ଶ୍ୱେତକେତୁ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା।
କୋପାତ୍କମଲପତ୍ରାକ୍ଷି ଯଦର୍ଥଂ ତନ୍ନିବୋଧ ମେ
କମଳପତ୍ର ନୟନ ଥିବା, କିଏଁକି ତିନି କ୍ରୋଧରେ ଏହା କଲେ, ତାହା ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ।
ଶ୍ଵେତକେତୋଃ ପିତା ଦେଵି ତପ ଉଗ୍ରଂ ସମାସ୍ଥିତଃ। ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ପଞ୍ଚତପା ଭୂତ୍ଵା ଵର୍ଷାସ୍ଵାକାଶଗୋଽଭଵତ୍
ଶ୍ୱେତକେତୁଙ୍କର ବାପା, ହେ ଦେବୀ, ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ; ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ଉପରେ ବସିଥିଲେ, ବର୍ଷାରେ ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ରହିଥିଲେ।
ଶିଶଇରେ ସଲିଲସ୍ଥାଯୀ ସହ ପତ୍ନ୍ଯା ମହାତପାଃ। ଉଦ୍ଦାଲକଂ ତପସ୍ଯନ୍ତଂ ନିଯମେନ ସମାହିତମ୍
ଶୀତକାଳରେ ସେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ପାଣିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଥିଲେ, ଏହି ମହାତପସ୍ବୀ ଉଦ୍ଦାଳକ ନିୟମ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ଶ୍ଵେତକେତୁଃ ପରିଚର୍ଯାଂ ଚକାର ହ। ଅଭ୍ଯାଗଚ୍ଛଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଵଲୀପଲିତସଂତତଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଶ୍ୱେତକେତୁ ସେଠାରେ ସେବା କରୁଥିଲେ; ଏହି ସମୟରେ ଏକ ବୃଦ୍ଧ, ଧଳା କେଶ ଓ ଚମଡ଼ି ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ମୁନିଃ ପ୍ରୀତଃ ପୂଜଯାମାସ ଶାସ୍ତ୍ରତଃ। ସ୍ଵାଗତେନ ଚ ପାଦ୍ଯେନ ମୃଦୁଵାକ୍ଯୈଶ୍ଚ ଭାରତ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁନି ଖୁସି ହେଲେ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ମାନ କଲେ; ଆଗମନର ଶୁଭେଚ୍ଛା, ପାଦଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି ଓ ମୃଦୁ କଥା ଦେଇ ସ୍ୱାଗତ କଲେ।
ଶାକମୂଲଫଲାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵନ୍ଯୈରନ୍ଯୈରପୂଜଯତ୍। କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାଶ୍ରମେଂଣାର୍ତଃ ପୂଜିତଶ୍ଚ ମହର୍ଷିଣା
ସେ ଅତିଥିକୁ ଜଙ୍ଗଲ ଶାକ, ମୂଳ, ଫଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅରଣ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ; ଭୋକ, ତିଆସ ଓ କଷ୍ଟରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଅତିଥିକୁ ମହାର୍ଷି ଏଭଳି ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଵିଶ୍ରାନ୍ତୋ ମୁନିମାସାଦ୍ଯ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛଦ୍ଦ୍ଵିଜସ୍ତଦା। ଉଦ୍ଦାଲକ ମହର୍ଷେ ତ୍ଵଂ ସତ୍ଯଂ ମେ ବ୍ରୂହି ମାଽନୃତମ୍
ବିଶ୍ରାମ କରିବା ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ପଚାରିଲେ: 'ଉଦ୍ଦାଳକ ମହାର୍ଷି, ମୋତେ ସତ୍ୟ କୁହ, ମିଥ୍ୟା କୁହନି।'
ଋଷିପୁତ୍ରଃ କୁମାରୋଽଯଂ ଦର୍ଶନୀଯୋ ଵିଶେଷତଃ। ତଵ ପୁତ୍ରମିମଂ ମନ୍ଯେ କୃତକୃତ୍ଯୋଽସି ତଦ୍ଵଦ
'ଏହି ପିଲା ଋଷିପୁତ୍ର, ବିଶେଷ ରୂପରେ ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର; ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହା ତୁମ ପୁଅ—ମୋତେ କୁହ, ତୁମେ ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛ କି?'
ମମ ପତ୍ନୀ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ କୁଶିକସ୍ଯ ସୁତା ମତା। ମାମେଵାନୁଗତା ପତ୍ନୀ ମମ ନିତ୍ଯମନୁଵ୍ରତା
'ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, କୁଶିକଙ୍କର କନ୍ୟା; ସେ ସଦା ମୋତେ ଅନୁସରଣ କରେ, ସଦା ମୋ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ।'
ଅରୁନ୍ଧତୀଵ ପତ୍ନୀନାଂ ତପସା କର୍ଶିତସ୍ତନୀ। ଅସ୍ଯାଂ ଜାତଃ ଶ୍ଵେତକେତୁର୍ମମ ପୁତ୍ରୋ ମହାତପାଃ
'ସମସ୍ତ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅରୁନ୍ଧତୀ ପରି, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ତାଙ୍କର ଶରୀର କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଛି; ଏହି ଭାର୍ଯ୍ୟା ଠାରୁ ମୋର ପୁଅ ଶ୍ୱେତକେତୁ, ଏକ ମହାତପସ୍ବୀ, ଜନ୍ମ ନେଇଛି।'
ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗଵିଦ୍ଵିପ୍ର ମଚ୍ଛାସନପରାଯଣଃ। ଲୋକଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତଃ ସତ୍ଯଵାଗ୍ଘୃଣୀ
'ସେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ପାଠ ଶିଖିବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଦୟାଳୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।'
ଅପୁତ୍ରୀ ଭାର୍ଯଯା ଚାର୍ଥୀ ଵୃଦ୍ଧୋଽହଂ ମନ୍ଦଚାକ୍ଷୁଷଃ। ପିତ୍ର୍ଯାଦୃଣାଦନିର୍ମୁକ୍ତଃ ପୂର୍ଵମେଵାକୃତସ୍ତ୍ରିଯଃ
ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ, ଦୃଷ୍ଟି କମ୍, ନିର୍ସନ୍ତାନ ପତ୍ନୀ ସହ ଧନ ଚାହୁଁଛି; ପିତୃ ଋଣରୁ ଏଯାଁ ମୁକ୍ତି ମିଳିନାହିଁ, ପୂର୍ବରୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ପତ୍ନୀ ନେଇନଥିଲି।
ପ୍ରଜାରଣିସ୍ତୁ ପତ୍ନୀ ତେ କୁଲଶୀଲସମନ୍ଵିତା। ସଦୃଶୀ ମମ ଗୋତ୍ରେଣ ଵହାମ୍ଯେନାଂ କ୍ଷମସ୍ଵ ମେ
ତୁମର ପତ୍ନୀ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ଉଚିତ ବଂଶର, ସନ୍ତାନ ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ; ମୁଁ ତାକୁ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛି—ଦୟାକରି ମୋତେ କ୍ଷମା କର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମୃଗଶାଵାକ୍ଷୀଂ ଚୀରକୃଷ୍ଣାଜିନାମ୍ବରାମ୍। ଯଷ୍ଟ୍ଯାଧାରଃ ସ୍ରସ୍ତଗାତ୍ରୋ ମନ୍ଦଚକ୍ଷୁରବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ଏପରି କହି, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବୃଦ୍ଧ, ଯିଏ ମୃଗଶାବା ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଜଣେ ଜନାନୀଙ୍କୁ, ଚୀର ଓ କୃଷ୍ଣାଜିନ ପିନ୍ଧିଥିବା ମହିଳାଙ୍କୁ, ଏକ ଲଠିକୁ ଭରସା କରି, ଶରୀର ଅଳସ ହୋଇଯାଇଥିବା, ଦୃଷ୍ଟି ଅନ୍ଧଳା ଓ ମନ ଶାନ୍ତ ରଖି, ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ସ୍ଵଵ୍ଯାପାରାକ୍ଷମାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠମଚିତ୍ତାମାତ୍ମନି ଦ୍ଵିଜଃ।' ଶ୍ଵେତକେତୋଃ କିଲ ପୁରା ସମକ୍ଷଂ ମାତରଂ ପିତୁଃ
ସେ ଦ୍ୱିଜ, ନିଜ କାମରେ ଲଗିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବିଲେ, ଯଦିଓ ତାଙ୍କର ମନ ଅନ୍ୟତାରେ ଥିଲା; ଏହା ଶ୍ୱେତକେତୁଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ, ତାଙ୍କର ମା ଓ ବାପାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଘଟିଥିଲା।
ଜଗ୍ରାହ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପାପୌ ଗଚ୍ଛାଵ ଇତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍। ଋଷିପୁତ୍ରସ୍ତଦା କୋପଂ ଚକାରାମର୍ଷିତସ୍ତଦା
ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ହାତ ଧରି, 'ଚଳିବା' ବୋଲି କହିଲେ; ଏହି ସମୟରେ ଋଷିପୁତ୍ର ରୁଷ୍ଟ ଓ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଇଗଲେ।
ମାତରଂ ତାଂ ତଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନୀଯମାନାଂ ବଲାଦିଵ। `ତପସା ଦୀପ୍ତଵୀର୍ଯୋ ହି ଶ୍ଵେତକେତୁର୍ନ ଚକ୍ଷମେ
ମାକୁ ଏଭଳି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନେଇଯାଉଥିବା ଦେଖି, ତପସ୍ୟାରେ ଦୀପ୍ତ ଶକ୍ତି ଥିବା ଶ୍ୱେତକେତୁ ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ସଂଗୃହ୍ଯ ମାତରଂ ହସ୍ତେ ଶ୍ଵେତକେତୁରଭାଷତ। ଦୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣ ଵିମୁଞ୍ଚ ତ୍ଵଂ ମାତରଂ ମେ ପତିଵ୍ରତାମ୍
ଶ୍ୱେତକେତୁ ନିଜ ମାଆଙ୍କୁ ହାତରେ ଧରି କହିଲେ, 'ଅପବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ପତିପ୍ରତା ମାଆକୁ ଛାଡିଦିଅ!'
ସ୍ଵଯଂ ପିତା ମେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଃ କ୍ଷମାଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମଃ। ଶାପାନୁଗ୍ରହଯୋଃ ଶକ୍ତଃ ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତୋ ମହାଵ୍ରତଃ
ମୋର ପିତା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମର୍ଷି, ଶାନ୍ତ ଓ ବେଦରେ ଜ୍ଞାନୀ, ଶାପ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାରେ ସମର୍ଥ, ମହାପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ, ତଥାପି ସେ ନିରବ ଅଛନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ଦମୋପେତା ମମ ମାତା ଵିଶେଷତଃ। ପତିଵ୍ରତାଂ ତପୋଵୃଦ୍ଧାଂ ସାଧ୍ଵାଚାରୈରଲଙ୍କୃତାମ୍
ତାଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗୀନୀ, ମୋର ମାଆ, ବିଶେଷ ଭାବେ ସଂଯମରେ ନିପୁଣ, ପତିପ୍ରତା, ତପସ୍ୟାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଭଲ ଆଚରଣରେ ଶୋଭିତ।
ଅପ୍ରମାଦେନ ତେ ବ୍ରହ୍ମନ୍ମାତୃଭୂତାଂ ଵିମୁଞ୍ଚ ଵୈ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦୟାକରି ଦୟା ଓ ଆଦର ସହିତ ମୋର ମାଆ, ଯିଏ ତୁମ ପାଇଁ ମାତୃସମାନ, ତାଙ୍କୁ ଛାଡିଦିଅ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଯାଚନ୍ତଂ ଵିମୁଞ୍ଚେତି ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ପ୍ରତ୍ଯଵୋଚଦ୍ଦ୍ଵିଜୋ ରାଜନ୍ନପ୍ରଗଲ୍ଭମିଦଂ ଵଚଃ
ଏପରି ଭାବରେ ଶ୍ୱେତକେତୁ ବାରମ୍ବାର 'ତାଙ୍କୁ ଛାଡିଦିଅ' ବୋଲି ଅନୁରୋଧ କରିଲେ, ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କୁ ନମ୍ର ଭାବରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅପତ୍ଯାର୍ଥୀ ଶ୍ଵେତକେତୋ ଵୃଦ୍ଧୋଽହଂ ମନ୍ଦଚାକ୍ଷୁଷଃ। ପିତା ତେ ଋଣନିର୍ମୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵଯା ପୁତ୍ରେଣ କାଶ୍ଯପ
'ଶ୍ୱେତକେତୁ, ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ହେବା ସହିତ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଚାହୁଁଛି; ତୁମେ ତୁମ ପିତାଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ହେଇ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ କରିଛ। ଓ କାଶ୍ୟପ।'
ଋଣାଦହମନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଵୃଦ୍ଧୋଽହଂ ଵିଗତସ୍ପୃହଃ। ମମ କୋ ଦାସ୍ଯତି ସୁତାଂ କନ୍ଯାଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତଯୌଵନାମ୍
'କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏଯାଁ ଯାଁ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇନି, ବୃଦ୍ଧ ଓ ଆଶାହୀନ ଅଛି; ମୋତେ କିଏ ଏହି ଯୁବତୀ କନ୍ୟାକୁ ଦେବି?'
ପ୍ରଜାରଣିମିମାଂ ପତ୍ନୀଂ ଵିମୁଞ୍ଚ ତ୍ଵଂ ମହାତପଃ। ଏକଯା ପ୍ରଜଯା ପ୍ରୀତୋ ମାତରଂ ତେ ଦଦାମ୍ଯହମ୍
'ପ୍ରଜା ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଏହି ଜନନୀକୁ ତୁମେ ଛାଡିଦିଅ, ମହାତପସ୍ବୀ; ଏକ ପୁତ୍ର ମିଳିଲେ ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବି, ତାପରେ ତୁମ ମାକୁ ଫେରାଇ ଦେବି।'
ଏଵମୁକ୍ତଃ ଶ୍ଵେତକେତୁର୍ଲଜ୍ଜଯା କ୍ରୋଧମେଯିଵାନ୍।' କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ତଂ ତୁ ପିତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶ୍ଵେତକେତୁମୁଵାଚ ହ
ଏହିପରେ ଶ୍ୱେତକେତୁ ଲଜ୍ଜାରେ ତାଙ୍କର କ୍ରୋଧକୁ ଦମନ କଲେ; ତାଙ୍କୁ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଦେଖି ତାଙ୍କର ପିତା ଶ୍ୱେତକେତୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ମା ତାତ କୋପଂ କାର୍ଷୀସ୍ତ୍ଵମେଷ ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ। ଅନାଵୃତା ହି ସର୍ଵେଷାଂ ଵର୍ଣାନାମଙ୍ଗନା ଭୁଵି
ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି, ପୁଅ, କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହା ଏକ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଧର୍ମ। ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ଜାତିର ଜନନୀମାନେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଥିଲେ।
ଯଥା ଗାଵଃ ସ୍ଥିତାଃ ପୁତ୍ର ସ୍ଵେସ୍ଵେ ଵର୍ଣେ ତଥା ପ୍ରଜାଃ। `ତଥୈଵ ଚ କୁଟୁମ୍ବେଷୁ ନ ପ୍ରମାଦ୍ଯନ୍ତି କର୍ହିଚିତ୍
ପୁଅ, ଯେପରିକି ଗାଁମାନେ ନିଜ-ନିଜ ଜାତିରେ ରହନ୍ତି, ସେପରି ଜନନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଗୋଷ୍ଠୀରେ ରହନ୍ତି; ଏବଂ ପରିବାରରେ ସେମାନେ କେବେ ଅସାବଧାନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ଋତୁକାଲେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଭର୍ତାରଂ ନ ଜହୁସ୍ତଦା।' ଋଷିପୁତ୍ରୋଽଥ ତଂ ଧର୍ମଂ ଶ୍ଵେତକେତୁର୍ନ ଚକ୍ଷମେ
ଯେତେବେଳେ ଉଚିତ ସମୟ ଆସେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ନ୍ତି ନାହିଁ। ତଥାପି ଋଷିପୁତ୍ର ଶ୍ୱେତକେତୁ ଏହି ଧର୍ମକୁ ମନେ ରଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।