ଅଥ ତ୍ଵିଦଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଧର୍ମତତ୍ତ୍ଵଂ ନିବୋଧ ମେ। ପୁରାଣମୃଷିଭିର୍ଦୃଷ୍ଟଂ ଧର୍ମଵିଦ୍ଭିର୍ମହାତ୍ମଭିଃ
ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ ଧର୍ମର ତତ୍ତ୍ୱ କହିବି—ମୋ କଥା ଶୁଣ; ଏହା ପୁରୁଣା ଋଷିମାନେ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ମହାତ୍ମାମାନେ ଦେଖିଥିଲେ।
ଅନାଵୃତାଃ କିଲ ପୁରା ସ୍ତ୍ରିଯ ଆସନ୍ଵରାନନେ। କାମଚାରଵିହାରିଣ୍ଯଃ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରାଶ୍ଚାରୁହାସିନି
ପୁରୁଣା ଦିନରେ, ହେ ସୁନ୍ଦର ହାସିଥିବା, ନାରୀମାନେ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳିଥିଲେ, ସ୍ୱାଧୀନ ଥିଲେ।
ତାସାଂ ଵ୍ଯୁଚ୍ଚରମାଣାନାଂ କୌମାରାତ୍ସୁଭଗେ ପତୀନ୍। ନାଧର୍ମୋଽଭୂଦ୍ଵରାରୋହେ ସ ହି ଧର୍ମଃ ପୁରାଽଭଵତ୍
ସେମାନେ ଯୁବତୀ ହେବା ପରେ ପତି ନେଇଥିଲେ, ଏହା କୌଣସି ଅଧର୍ମ ନୁହେଁ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ; ସେଇ ସମୟରେ ଏହି ଥିଲା ଧର୍ମ।
ତଂ ଚୈଵ ଧର୍ମଂ ପୌରାଣଂ ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଗତାଃ ପ୍ରଜାଃ। ଅଦ୍ଯାପ୍ଯନୁଵିଧୀଯନ୍ତେ କାମକ୍ରୋଧଵିଵର୍ଜିତାଃ
ଏହି ପୁରୁଣା ଧର୍ମକୁ ଏଉଁଠି ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପଶୁପ୍ରଜାମାନେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଇଚ୍ଛା ଓ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ।
ପ୍ରମାଣଦୃଷ୍ଟୋ ଧର୍ମୋଽଯଂ ପୂଜ୍ଯତେ ଚ ମହର୍ଷିଭିଃ। ଉତ୍ତରେଷୁ ଚ ରମ୍ଭୋରୁ କୁରୁଷ୍ଵଦ୍ଯାପି ପୂଜ୍ଯତେ। ସ୍ତ୍ରୀଣାମନୁଗ୍ରହକରଃ ସ ହି ଧର୍ମଃ ସନାତନଃ
ଏହି ଧର୍ମଟି ନିଶ୍ଚିତ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ଏହାକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ଉତ୍ତର କୁରୁ ଦେଶରେ ଏଠାରେ ଏଯାଁ ଅଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଧର୍ମକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ମାନାଯାଏ। ଏହି ସନାତନ ନୀତି ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ଉପକାରୀ।
ନାଗ୍ନିସ୍ତୃପ୍ଯତି କାଷ୍ଠାନାଂ ନାପଗାନାଂ ମହୋଦଧିଃ। ନାନ୍ତକଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ନ ପୁଂସାଂ ଵାମଲୋଚନାଃ
ଅଗ୍ନି କେବେ କାଠିରେ ତୃପ୍ତି ହୁଏ ନାହିଁ, ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର କେବେ ନଦୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ ନାହିଁ; ମୃତ୍ୟୁ କେବେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ତୃପ୍ତି ହୁଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ନାରୀମାନେ କେବେ ପୁରୁଷମାନେ ସହିତ ତୃପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ତୃଷ୍ଣା ତୁ ନାରୀଣାଂ ପୁରୁଷଂ ପୁରୁଷଂ ପ୍ରତି। ଅଗମ୍ଯାଗମନଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ନାସ୍ତି ନିତ୍ଯଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ
ଏଭଳି ନାରୀମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୁରୁଷ ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷା ରଖନ୍ତି; ହସୁଥିବା ମୁହଁ ଥିବା ତୁମେ ଶୁଣ, ନାରୀମାନେ ପାଇଁ କୌଣସି ଅନୁଚିତ ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ।
ପୁତ୍ରଂ ଵା କିଲ ପୌତ୍ରଂ ଵା କାସାଂଚିଦ୍ଧାତରଂ ତଥା। ରହସୀହ ନରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୋନିରୁତ୍କ୍ଲିଦ୍ଯତେ ତଦା
ପୁଅ, ନାତି କିମ୍ବା କିଛି ମହିଳାଙ୍କର ଭାଇ ହେଉ, ଯେତେବେଳେ ଏକାନ୍ତରେ କୌଣସି ପୁରୁଷକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଗର୍ଭ ଉତ୍କଳିତ ହୁଏ।
ଏତତ୍ସ୍ଵାଭାଵିକଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ନ ନିମିତ୍ତକୃତଂ ଶୁଭେ।' ଅସ୍ମିଂସ୍ତୁ ଲୋକେ ନଚିରାନ୍ମର୍ଯାଦେଯଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ
ଏହି ଆଚରଣ ନାରୀମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱାଭାବିକ, କୌଣସି ବାହ୍ୟ କାରଣ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ ନାହିଁ, ଶୁଭେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଜଗତରେ ଏହି ଆଚରଣ ଅଧିକ ସମୟ ରହିଲା ନାହିଁ, ହସୁଥିବା ମୁହଁ ଥିବା।
ସ୍ଥାପିତା ଯେନ ଯସ୍ମାଚ୍ଚ ତନ୍ମେ ଵିସ୍ତରତଃ ଶୃଣୁ। ବଭୂଵୋଦ୍ଦାଲକୋ ନାମ ମହର୍ଷିରିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ଏହି ଆଚରଣ କିଏ ଏବଂ କିପରି ସ୍ଥାପନା କଲେ, ସେଥିରେ ମୋ ଠାରୁ ସବିସ୍ତାର ଶୁଣ। ଉଦ୍ଦାଳକ ନାମକ ଏକ ମହାର୍ଷି ଥିଲେ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।
ଶ୍ଵେତକେତୁରିତି ଖ୍ଯାତଃ ପୁତ୍ରସ୍ତସ୍ଯାଭଵନ୍ମୁନିଃ। ମର୍ଯାଦେଯଂ କୃତା ତେନ ଧର୍ମ୍ଯା ଵୈ ଶ୍ଵେତକେତୁନା
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଥିଲେ ଶ୍ୱେତକେତୁ ନାମକ ମୁନି। ଏହି ଧାର୍ମିକ ଆଚରଣ ଶ୍ୱେତକେତୁ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା।
କୋପାତ୍କମଲପତ୍ରାକ୍ଷି ଯଦର୍ଥଂ ତନ୍ନିବୋଧ ମେ
କମଳପତ୍ର ନୟନ ଥିବା, କିଏଁକି ତିନି କ୍ରୋଧରେ ଏହା କଲେ, ତାହା ମୋ ଠାରୁ ଶୁଣ।
ଶ୍ଵେତକେତୋଃ ପିତା ଦେଵି ତପ ଉଗ୍ରଂ ସମାସ୍ଥିତଃ। ଗ୍ରୀଷ୍ମେ ପଞ୍ଚତପା ଭୂତ୍ଵା ଵର୍ଷାସ୍ଵାକାଶଗୋଽଭଵତ୍
ଶ୍ୱେତକେତୁଙ୍କର ବାପା, ହେ ଦେବୀ, ଭୟଙ୍କର ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ; ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ଉପରେ ବସିଥିଲେ, ବର୍ଷାରେ ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ରହିଥିଲେ।
ଶିଶଇରେ ସଲିଲସ୍ଥାଯୀ ସହ ପତ୍ନ୍ଯା ମହାତପାଃ। ଉଦ୍ଦାଲକଂ ତପସ୍ଯନ୍ତଂ ନିଯମେନ ସମାହିତମ୍
ଶୀତକାଳରେ ସେ ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ପାଣିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଥିଲେ, ଏହି ମହାତପସ୍ବୀ ଉଦ୍ଦାଳକ ନିୟମ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ଶ୍ଵେତକେତୁଃ ପରିଚର୍ଯାଂ ଚକାର ହ। ଅଭ୍ଯାଗଚ୍ଛଦ୍ଦ୍ଵିଜଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଵଲୀପଲିତସଂତତଃ
ତାଙ୍କର ପୁଅ ଶ୍ୱେତକେତୁ ସେଠାରେ ସେବା କରୁଥିଲେ; ଏହି ସମୟରେ ଏକ ବୃଦ୍ଧ, ଧଳା କେଶ ଓ ଚମଡ଼ି ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆସିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ମୁନିଃ ପ୍ରୀତଃ ପୂଜଯାମାସ ଶାସ୍ତ୍ରତଃ। ସ୍ଵାଗତେନ ଚ ପାଦ୍ଯେନ ମୃଦୁଵାକ୍ଯୈଶ୍ଚ ଭାରତ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁନି ଖୁସି ହେଲେ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ସମ୍ମାନ କଲେ; ଆଗମନର ଶୁଭେଚ୍ଛା, ପାଦଧୋଇବା ପାଇଁ ପାଣି ଓ ମୃଦୁ କଥା ଦେଇ ସ୍ୱାଗତ କଲେ।
ଶାକମୂଲଫଲାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵନ୍ଯୈରନ୍ଯୈରପୂଜଯତ୍। କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାଶ୍ରମେଂଣାର୍ତଃ ପୂଜିତଶ୍ଚ ମହର୍ଷିଣା
ସେ ଅତିଥିକୁ ଜଙ୍ଗଲ ଶାକ, ମୂଳ, ଫଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅରଣ୍ୟ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ସମ୍ମାନ କଲେ; ଭୋକ, ତିଆସ ଓ କଷ୍ଟରେ କ୍ଲାନ୍ତ ଅତିଥିକୁ ମହାର୍ଷି ଏଭଳି ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଵିଶ୍ରାନ୍ତୋ ମୁନିମାସାଦ୍ଯ ପର୍ଯପୃଚ୍ଛଦ୍ଦ୍ଵିଜସ୍ତଦା। ଉଦ୍ଦାଲକ ମହର୍ଷେ ତ୍ଵଂ ସତ୍ଯଂ ମେ ବ୍ରୂହି ମାଽନୃତମ୍
ବିଶ୍ରାମ କରିବା ପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୁନିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ପଚାରିଲେ: 'ଉଦ୍ଦାଳକ ମହାର୍ଷି, ମୋତେ ସତ୍ୟ କୁହ, ମିଥ୍ୟା କୁହନି।'
ଋଷିପୁତ୍ରଃ କୁମାରୋଽଯଂ ଦର୍ଶନୀଯୋ ଵିଶେଷତଃ। ତଵ ପୁତ୍ରମିମଂ ମନ୍ଯେ କୃତକୃତ୍ଯୋଽସି ତଦ୍ଵଦ
'ଏହି ପିଲା ଋଷିପୁତ୍ର, ବିଶେଷ ରୂପରେ ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର; ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହା ତୁମ ପୁଅ—ମୋତେ କୁହ, ତୁମେ ତୁମ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରିଛ କି?'
ମମ ପତ୍ନୀ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ କୁଶିକସ୍ଯ ସୁତା ମତା। ମାମେଵାନୁଗତା ପତ୍ନୀ ମମ ନିତ୍ଯମନୁଵ୍ରତା
'ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ, କୁଶିକଙ୍କର କନ୍ୟା; ସେ ସଦା ମୋତେ ଅନୁସରଣ କରେ, ସଦା ମୋ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ।'
ଅରୁନ୍ଧତୀଵ ପତ୍ନୀନାଂ ତପସା କର୍ଶିତସ୍ତନୀ। ଅସ୍ଯାଂ ଜାତଃ ଶ୍ଵେତକେତୁର୍ମମ ପୁତ୍ରୋ ମହାତପାଃ
'ସମସ୍ତ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅରୁନ୍ଧତୀ ପରି, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ତାଙ୍କର ଶରୀର କ୍ଷୀଣ ହୋଇଯାଇଛି; ଏହି ଭାର୍ଯ୍ୟା ଠାରୁ ମୋର ପୁଅ ଶ୍ୱେତକେତୁ, ଏକ ମହାତପସ୍ବୀ, ଜନ୍ମ ନେଇଛି।'
ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗଵିଦ୍ଵିପ୍ର ମଚ୍ଛାସନପରାଯଣଃ। ଲୋକଜ୍ଞଃ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତଃ ସତ୍ଯଵାଗ୍ଘୃଣୀ
'ସେ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ପାଠ ଶିଖିବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ଦୟାଳୁ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।'
ଅପୁତ୍ରୀ ଭାର୍ଯଯା ଚାର୍ଥୀ ଵୃଦ୍ଧୋଽହଂ ମନ୍ଦଚାକ୍ଷୁଷଃ। ପିତ୍ର୍ଯାଦୃଣାଦନିର୍ମୁକ୍ତଃ ପୂର୍ଵମେଵାକୃତସ୍ତ୍ରିଯଃ
ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ, ଦୃଷ୍ଟି କମ୍, ନିର୍ସନ୍ତାନ ପତ୍ନୀ ସହ ଧନ ଚାହୁଁଛି; ପିତୃ ଋଣରୁ ଏଯାଁ ମୁକ୍ତି ମିଳିନାହିଁ, ପୂର୍ବରୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ପତ୍ନୀ ନେଇନଥିଲି।
ପ୍ରଜାରଣିସ୍ତୁ ପତ୍ନୀ ତେ କୁଲଶୀଲସମନ୍ଵିତା। ସଦୃଶୀ ମମ ଗୋତ୍ରେଣ ଵହାମ୍ଯେନାଂ କ୍ଷମସ୍ଵ ମେ
ତୁମର ପତ୍ନୀ, ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ଓ ଉଚିତ ବଂଶର, ସନ୍ତାନ ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ; ମୁଁ ତାକୁ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛି—ଦୟାକରି ମୋତେ କ୍ଷମା କର।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ମୃଗଶାଵାକ୍ଷୀଂ ଚୀରକୃଷ୍ଣାଜିନାମ୍ବରାମ୍। ଯଷ୍ଟ୍ଯାଧାରଃ ସ୍ରସ୍ତଗାତ୍ରୋ ମନ୍ଦଚକ୍ଷୁରବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ଏପରି କହି, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବୃଦ୍ଧ, ଯିଏ ମୃଗଶାବା ଦୃଷ୍ଟି ଥିବା ଜଣେ ଜନାନୀଙ୍କୁ, ଚୀର ଓ କୃଷ୍ଣାଜିନ ପିନ୍ଧିଥିବା ମହିଳାଙ୍କୁ, ଏକ ଲଠିକୁ ଭରସା କରି, ଶରୀର ଅଳସ ହୋଇଯାଇଥିବା, ଦୃଷ୍ଟି ଅନ୍ଧଳା ଓ ମନ ଶାନ୍ତ ରଖି, ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ସ୍ଵଵ୍ଯାପାରାକ୍ଷମାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠମଚିତ୍ତାମାତ୍ମନି ଦ୍ଵିଜଃ।' ଶ୍ଵେତକେତୋଃ କିଲ ପୁରା ସମକ୍ଷଂ ମାତରଂ ପିତୁଃ
ସେ ଦ୍ୱିଜ, ନିଜ କାମରେ ଲଗିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବିଲେ, ଯଦିଓ ତାଙ୍କର ମନ ଅନ୍ୟତାରେ ଥିଲା; ଏହା ଶ୍ୱେତକେତୁଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ, ତାଙ୍କର ମା ଓ ବାପାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଘଟିଥିଲା।
ଜଗ୍ରାହ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ପାପୌ ଗଚ୍ଛାଵ ଇତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍। ଋଷିପୁତ୍ରସ୍ତଦା କୋପଂ ଚକାରାମର୍ଷିତସ୍ତଦା
ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାଙ୍କର ହାତ ଧରି, 'ଚଳିବା' ବୋଲି କହିଲେ; ଏହି ସମୟରେ ଋଷିପୁତ୍ର ରୁଷ୍ଟ ଓ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହେଇଗଲେ।
ମାତରଂ ତାଂ ତଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନୀଯମାନାଂ ବଲାଦିଵ। `ତପସା ଦୀପ୍ତଵୀର୍ଯୋ ହି ଶ୍ଵେତକେତୁର୍ନ ଚକ୍ଷମେ
ମାକୁ ଏଭଳି ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନେଇଯାଉଥିବା ଦେଖି, ତପସ୍ୟାରେ ଦୀପ୍ତ ଶକ୍ତି ଥିବା ଶ୍ୱେତକେତୁ ଏହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ସଂଗୃହ୍ଯ ମାତରଂ ହସ୍ତେ ଶ୍ଵେତକେତୁରଭାଷତ। ଦୁର୍ବ୍ରାହ୍ମଣ ଵିମୁଞ୍ଚ ତ୍ଵଂ ମାତରଂ ମେ ପତିଵ୍ରତାମ୍
ଶ୍ୱେତକେତୁ ନିଜ ମାଆଙ୍କୁ ହାତରେ ଧରି କହିଲେ, 'ଅପବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ପତିପ୍ରତା ମାଆକୁ ଛାଡିଦିଅ!'
ସ୍ଵଯଂ ପିତା ମେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଃ କ୍ଷମାଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମଵିତ୍ତମଃ। ଶାପାନୁଗ୍ରହଯୋଃ ଶକ୍ତଃ ତୂଷ୍ଣୀଂଭୂତୋ ମହାଵ୍ରତଃ
ମୋର ପିତା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମର୍ଷି, ଶାନ୍ତ ଓ ବେଦରେ ଜ୍ଞାନୀ, ଶାପ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାରେ ସମର୍ଥ, ମହାପ୍ରତିଜ୍ଞାରେ ଅଟୁଟ, ତଥାପି ସେ ନିରବ ଅଛନ୍ତି।