ସଂଵାଦଶ୍ଚ ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତାର୍କ୍ଷ୍ଯର୍ଷେଃ ସୁମହାତ୍ମନଃ। ମତ୍ସ୍ଯୋପାଖ୍ଯାନମତ୍ରୈଵ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ତଦନନ୍ତରମ୍
ଏଠି ସରସ୍ବତୀ ଓ ମହାତ୍ମା ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ସଂବାଦ ଏବଂ ସେଠାପରେ ମାଛର କଥା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ମାର୍କଣ୍ଡେଯସମାସ୍ଯା ଚ ପୁରାଣଂ ପରିକୀର୍ତ୍ଯତେ। ଐନ୍ଦ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନାମୁପାଖ୍ଯାନଂ ତଥୈଵାଙ୍ଗିରସଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଏଠି ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଥିବା ପୁରାଣ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ କଥା, ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ପତିଵ୍ରତାଯାଶ୍ଚାଖ୍ଯାନଂ ତଥୈଵାଙ୍ଗିରସଂ ସ୍ମୃତମ୍। ଦ୍ରୌପଦ୍ଯାଃ କୀର୍ତିତଶ୍ଚାତ୍ର ସଂଵାଦଃ ସତ୍ଯଭାମଯା
ଏଠି ପତିବ୍ରତା ନାରୀଙ୍କ କଥା ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ଏଠି ଦ୍ରୌପଦୀ ଓ ସତ୍ୟଭାମାଙ୍କ ସଂବାଦ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ପୁନର୍ଦ୍ଵୈତଵନଂ ଚୈଵ ପାଣ୍ଡଵାଃ ସମୁପାଗତାଃ। ଘୋଷଯାତ୍ରା ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵୈର୍ଯତ୍ର ବଦ୍ଧଃ ସୁଯୋଧନଃ
ପୁଣିଥରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦ୍ୱୈତବନକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଘୋଷଯାତ୍ରା ସମୟରେ ସୁୟୋଧନଙ୍କୁ ବନ୍ଧିଥିଲେ।
ହ୍ରିଯମାଣସ୍ତୁ ମନ୍ଦାତ୍ମା ମୋକ୍ଷିତୋଽସୌ କିରୀଟିନା। ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଚାତ୍ରୈଵ ମୃଗସ୍ଵପ୍ନନିଦର୍ଶନାତ୍
ସେ ମୂଢ଼, ଯେଉଁଠାରେ ଧରାଯାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ କିରୀଟି ଅର୍ଜୁନ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ଏଠି ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନରେ ମୃଗ ଦେଖିବା ଘଟଣା ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
କାମ୍ଯକେ କାନନଶ୍ରେଷ୍ଠେ ପୁନର୍ଗମନମୁଚ୍ଯତେ। ଵ୍ରୀହିଦ୍ରୌଣିକମାଖ୍ଯାନମତ୍ରୈଵ ବହୁଵିସ୍ତରମ୍
କାମ୍ୟକ ଅରଣ୍ୟରେ ପୁଣି ଯିବା କଥା ଏଠି କହାଯାଇଛି; ଏଠି ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବ୍ରୀହିଦ୍ରୌଣିକ କଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଦୁର୍ଵାସସୋଽପ୍ଯୁପାଖ୍ଯାନମତ୍ରୈଵ ପରିକୀର୍ତିତମ୍। ଜଯଦ୍ରଥେନାପହାରୋ ଦ୍ରୌପଦ୍ଯାଶ୍ଚାଶ୍ରମାନ୍ତରାତ୍
ଏଠି ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଉପାଖ୍ୟାନ ଏବଂ ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମ ଭିତରୁ ଅପହରଣ କରାଯିବା ଘଟଣା ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଯତ୍ରୈନମନ୍ଵଯାଦ୍ଭୀମୋ ଵାଯୁଵେଗସମୋ ଜଵେ। ଚକ୍ରେ ଚୈନଂ ପଞ୍ଚଶିଖଂ ଯତ୍ର ଭୀମୋ ମହାବଲଃ
ସେଠାରେ ବାୟୁର ତାରା ଭଳି ଦ୍ରୁତ ଭୀମ ତାଙ୍କୁ ଧାଉଥିଲେ, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ତାଙ୍କୁ ପଞ୍ଚଶିଖ ରୂପେ କରିଦେଲେ।
ରାମାଯଣମୁପାଖ୍ଯାନମତ୍ରୈଵ ବହୁଵିସ୍ତରମ୍। ଯତ୍ର ରାମେଣ ଵିକ୍ରମ୍ଯ ନିହତୋ ରାଵଣୋ ଯୁଧି
ଏଠି ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ରାମାୟଣ କଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ରାମ ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଦେଖାଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ରାବଣଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ।
ସାଵିତ୍ର୍ଯାଶ୍ଚାପ୍ଯୁପାଖ୍ଯାନମତ୍ରୈଵ ପରିକୀର୍ତିତମ୍। କର୍ଣସ୍ଯ ପରିମୋକ୍ଷୋଽତ୍ର କୁଣ୍ଡଲାଭ୍ଯାଂ ପୁରଂଦରାତ୍
ଏଠି ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ କଥା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ କୁଣ୍ଡଳ ମୁକ୍ତି ଘଟଣା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଯତ୍ରାସ୍ଯ ଶକ୍ତିଂ ତୁଷ୍ଟୋଽସାଵଦାଦେକଵଧାଯ ଚ। ଆରଣେଯମୁପାଖ୍ଯାନଂ ଯତ୍ର ଧର୍ମୋଽନ୍ଵଶାତ୍ସୁତମ୍
ସେଠାରେ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ଏକ ମାତ୍ର ବଧ ପାଇଁ ଶକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ; ଏଠି ଆରଣି କଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ।
ଜଗ୍ମୁର୍ଲବ୍ଧଵରା ଯତ୍ର ପାଣ୍ଡଵାଃ ପଶ୍ଚିମାଂ ଦିଶମ୍। ଏତଦାରଣ୍ଯକଂ ପର୍ଵ ତୃତୀଯଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍
ଏଠାରେ, ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଗଲେ; ଏହାକୁ ତୃତୀୟ ଅରଣ୍ୟକ ପର୍ବ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
ଅତ୍ରାଧ୍ଯାଯଶତେ ଦ୍ଵେ ତୁ ସଂଖ୍ଯଯା ପରିକୀର୍ତିତେ। ଏକୋନସପ୍ତତିଶ୍ଚୈଵ ତଥାଽଧ୍ଯାଯାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ
ଏଠି ଦୁଇଶଏ ଅଧ୍ୟାୟ ଗଣନା କରାଯାଇଛି; ଏହିପରି ସତଠି ନଅଟି ଅଧ୍ୟାୟ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ଏକାଦଶ ସହସ୍ରାଣି ଶ୍ଲୋକାନାଂ ଷଟ୍ ଶତାନି ଚ। ଚତୁଃଷଷ୍ଟିସ୍ତଥା ଶ୍ଲୋକାଃ ପର୍ଵଣ୍ଯସ୍ମିନ୍ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ
ଏହି ପର୍ବରେ ଏକାଦଶ ହଜାର ଛଅଶଏ ଚଉଷଠି ଶ୍ଲୋକ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ଅତଃ ପରଂ ନିବୋଧେଦଂ ଵୈରାଟଂ ପର୍ଵ ଵିସ୍ତରମ୍। ଵିରାଟନଗରେ ଗତ୍ଵା ଶ୍ମଶାନେ ଵିପୁଲାଂ ଶମୀମ୍
ଏବେ ବିରାଟ ପର୍ବର କଥା ଭଲଭାବେ ଶୁଣ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିରାଟନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶ୍ମଶାନରେ ଥିବା ବଡ଼ ଶମୀ ଗଛ ତଳେ ତାଙ୍କର ଶସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିଥିଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂନିଦଧୁସ୍ତତ୍ର ପାଣ୍ଡଵା ହ୍ଯାଯୁଧାନ୍ଯୁତ। ଯତ୍ର ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ନଗରଂ ଛଦ୍ମନା ନ୍ଯଵସଂସ୍ତୁ ତେ
ସେଠାରେ ସେମାନେ ସଠିକ୍ ସ୍ଥାନ ଦେଖି, ଶସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଲୁଚାଇଲେ। ତାପରେ ଛଳରେ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେଠାରେ ରହିଲେ।
ପାଞ୍ଚାଲୀଂ ପ୍ରାର୍ଥଯାନସ୍ଯ କାମୋପହତଚେତସଃ। ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମନୋ ଵଧୋ ଯତ୍ର କୀଚକସ୍ଯ ଵୃକୋଦରାତ୍
ସେଠାରେ କାମନାରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଥିବା କୀଚକ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଚାହିଲା। ଏଠି ଭିମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୁଷ୍ଟ କୀଚକ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା।
ପାଣ୍ଡଵାନ୍ଵେଷଣାର୍ଥଂ ଚ ରାଜ୍ଞୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ଚ। ଚାରାଃ ପ୍ରସ୍ଥାପିତାଶ୍ଚାତ୍ର ନିପୁଣାଃ ସର୍ଵତୋଦିଶଂ
ପାଣ୍ଡବମାନେ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ଜାଣିବା ପାଇଁ ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦକ୍ଷ ଚରମାନେ ପଠାଇଲେ।
ନ ଚ ପ୍ରଵୃତ୍ତିସ୍ତୈର୍ଲବ୍ଧା ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ଗୋଗ୍ରହଶ୍ଚ ଵିରାଟସ୍ଯ ତ୍ରିଗର୍ତୈଃ ପ୍ରଥମଂ କୃତଃ
କିନ୍ତୁ ସେଇ ଚରମାନେ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିଷୟରେ କିଛି ଖବର ପାଇପାରିଲେ ନାହିଁ। ଏବଂ ପ୍ରଥମେ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତମାନେ ବିରାଟଙ୍କ ଗୋଧନ ଚୋରି କଲେ।
ଯତ୍ରାସ୍ଯ ଯୁଦ୍ଧଂ ସୁମହତ୍ତୈରାସୀଲ୍ଲୋମହର୍ଷଣମ୍। ହ୍ରିଯମାଣଶ୍ଚ ଯତ୍ରାସୌ ଭୀମସେନେନ ମୋକ୍ଷିତଃ
ସେଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା। ଗୋଧନ ନେଇଯିବା ସମୟରେ ଭୀମସେନ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ।
ଗୋଧନଂ ଚ ଵିରାଟସ୍ଯ ମୋକ୍ଷିତଂ ଯତ୍ର ପାଣ୍ଡଵୈଃ। ଅନନ୍ତରଂ ଚ କୁରୁଭିସ୍ତସ୍ଯ ଗୋଗ୍ରହଣଂ କୃତମ୍
ବିରାଟଙ୍କ ଗୋଧନ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଉଦ୍ଧାର କଲେ। ତାପରେ କୁରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୋଧନ ଚୋରିବା ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ସମସ୍ତା ଯତ୍ର ପାର୍ଥେନ ନିର୍ଜିତାଃ କୁରଵୋ ଯୁଧି। ପ୍ରତ୍ଯାହୃତଂ ଗୋଧନଂ ଚ ଵିକ୍ରମେଣ କିରୀଟିନା
ସେଠାରେ ଅର୍ଜୁନ ସମସ୍ତ କୁରୁମାନେକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇଲେ। ଏବଂ ତିନିର ଶୂରତାରେ ଗୋଧନ ପୁନି ଉଦ୍ଧାର କଲେ।
ଵିରାଟେନୋତ୍ତରା ଦତ୍ତା ସ୍ନୁଷା ଯତ୍ର କିରୀଟିନଃ। ଅଭିମନ୍ଯୁଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ସୌଭଦ୍ରମରିଘାତିନମ୍
ତାପରେ ବିରାଟ ତାଙ୍କ ଝିଅ ଉତ୍ତରାଙ୍କୁ କିରୀଟି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁଅ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ପାଇଁ ବହୁ ଦେଲେ।
ଚତୁର୍ଥମେତଦ୍ଵିପୁଲଂ ଵୈରାଟଂ ପର୍ଵ ଵର୍ଣିତମ୍। ଅତ୍ରାପି ପରିସଂଖ୍ଯାତା ଅଧ୍ଯାଯାଃ ପରମର୍ଷିଣା
ଏହି ଚତୁର୍ଥ ବିରାଟ ପର୍ବ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଏଠି ମଧ୍ୟ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣନା କରାଯାଇଛି।
ସପ୍ତଷଷ୍ଟିରଥୋ ପୂର୍ଣାଃ ଶ୍ଲୋକାନାମପି ମେ ଶୃଣୁ। ଶ୍ଲୋକାନାଂ ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ତୁ ଶ୍ଲୋକାଃ ପଞ୍ଚାଶଦେଵ ତୁ
ଏଠି ସତଷଷ୍ଠି ଅଧ୍ୟାୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଛି। ଏବଂ ଶ୍ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା ଦୁଇ ହଜାର ପଚାସିଟି ଅଟେ, ଏହା ମଧ୍ୟ ଶୁଣ।
ଉକ୍ତାନି ଵେଦଵିଦୁଷା ପର୍ଵଣ୍ଯସ୍ମିନ୍ମହର୍ଷିଣା। ଉଦ୍ଯୋଗପର୍ଵ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ପଞ୍ଚମଂ ଶୃଣ୍ଵତଃ ପରମ୍
ଏହି ପର୍ବରେ ବେଦଜ୍ଞ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଘଟଣାଗୁଡ଼ିକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଏବେ ପଞ୍ଚମ ଉଦ୍ୟୋଗ ପର୍ବ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।
ଉପପ୍ଲାଵ୍ଯେ ନିଵିଷ୍ଟେଷୁ ପାଣ୍ଡଵେଷୁ ଜିଗୀଷଯା। ଦୁର୍ଯୋଧନୋଽର୍ଜୁନଶ୍ଚୈଵ ଵାସୁଦେଵମୁପସ୍ଥିତୌ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ଉପପ୍ଲବ୍ୟରେ ବସିଥିବାବେଳେ, ଜିତିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଦୁହେଁ ବାସୁଦେବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ସାହାଯ୍ଯମସ୍ମିନ୍ସମରେ ଭଵାନ୍ନୌ କର୍ତୁମର୍ହତି। ଇତ୍ଯୁକ୍ତେ ଵଚନେ କୃଷ୍ଣୋ ଯତ୍ରୋଵାଚ ମହାମତିଃ
‘ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଆମକୁ ସହଯୋଗ କର’—ଏଭଳି କୁହିଲେ, ସେଠାରେ ଜ୍ଞାନୀ କୃଷ୍ଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅଯୁଧ୍ଯମାନମାତ୍ମାନଂ ମନ୍ତ୍ରିଣଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭୌ। ଅକ୍ଷୌହିଣୀଂ ଵା ସୈନ୍ଯସ୍ଯ କସ୍ଯ କିଂ ଵା ଦଦାମ୍ଯହମ୍
‘ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବି ନାହିଁ, ମୋତେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ନିଅ, କିମ୍ବା ଏକ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ନିଅ—କେଉଁଠି କିଏ କଣ ନେବ?’
ଵଵ୍ରେ ଦୁର୍ଯୋଧନଃ ସୈନ୍ଯଂ ମନ୍ଦାତ୍ମା ଯତ୍ର ଦୁର୍ମତିଃ। ଅଯୁଧ୍ଯଭାନଂ ସଚିଵଂ ଵଵ୍ରେ କୃଷ୍ମଂ ଧନଂଜଯଃ
ତାପରେ ମୂଢ଼ ମନର ଦୁର୍ୟୋଧନ ସେନା ନେଲେ। ଧନଞ୍ଜୟ ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ନାହିଁ ଏହି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ନେଲେ।