ଋଷିଂ ବୁଭୁକ୍ଷିତଂ ଶ୍ରାନ୍ତଂ ଦ୍ଵୈପାଯନମୁପସ୍ଥିତମ୍
ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଭୁଖା ଥିବା ଋଷି ବ୍ୟାସ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ତୋଷଯାମାସ ଗାନ୍ଧାରୀ ଵ୍ଯାସସ୍ତସ୍ଯୈ ଵରଂ ଦଦୌ। ସା ଵଵ୍ରେ ସଦୃଶଂ ଭର୍ତୁଃ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଶତମାତ୍ମନଃ
ଗାନ୍ଧାରୀ ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ, ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ; ସେ ନିଜ ପତି ସମାନ ଏକଶେ ପୁଅ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।
ତତଃ କାଲେନ ସା ଗର୍ଭମଗୃହ୍ଣାଜ୍ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁଷଃ
ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନଦୃଷ୍ଟି ସମ୍ପନ୍ନ ସନ୍ତାନକୁ ଗର୍ଭରେ ଧରିଲେ।
ଗାନ୍ଧାର୍ଯାମାହିତେ ଗର୍ଭେ ପାଣ୍ଡୁରମ୍ବାଲିକାସୁତଃ। ଅଗଚ୍ଛତ୍ପରମଂ ଦୁଃଖମପତ୍ଯାର୍ଥମରିନ୍ଦମ
ଗାନ୍ଧାରୀ ଗର୍ଭବତୀ ହେବା ସମୟରେ, ପାଣ୍ଡୁ ଓ ଅମ୍ବାଳିକାଙ୍କ ପୁଅ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଯାହାଠାରେ ଭୟଭୀତ, ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଅତି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ।
ଗର୍ଭିଣ୍ଯାମଥ ଗାନ୍ଧାର୍ଯାଂ ପାଣ୍ଡୁଃ ପରମଦୁଃଖିତଃ। ମୃଗାଭିଶାପାଦାତ୍ମାନଂ ଶୋଚନ୍ନୁପରତକ୍ରିଯଃ
ଗାନ୍ଧାରୀ ଗର୍ଭବତୀ ହେବାବେଳେ, ପାଣ୍ଡୁ ଦୁଃଖରେ ଭାସି, ମୃଗର ଶାପ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଦୁଃଖିତ କରି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ସ ଗତ୍ଵା ତପସା ସିଦ୍ଧିଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ଯଥା ଭୁଵି। ଦେହାନ୍ଯାସେ କୃତମନା ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ, ପୃଥିବୀରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପରି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରି, ଦେହ ତ୍ୟାଗ ପାଇଁ ମନ ଦେଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ—
ଚତୁର୍ଭିର୍ଋଣଵାନିତ୍ଥଂ ଜାଯତେ ମନୁଜୋ ଭୁଵି। ପିତୃଦେଵମନୁଷ୍ଯାଣାମୃଷୀଣାମଥ ଭାମିନି
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ପୃଥିବୀରେ ମଣିଷ ଚାରି ପ୍ରକାର ଋଣ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ—ପିତୃ, ଦେବତା, ମଣିଷ ଓ ଋଷିଙ୍କ ଋଣ।
ଏତେଭ୍ଯସ୍ତୁ ଯଥାକାଲଂ ଯୋ ନ ମୁଚ୍ଯେତ ଧର୍ମଵିତ୍। ନ ତସ୍ଯ ଲୋକାଃ ସନ୍ତୀତି ତତା ଲୋକଵିଦୋ ଵିଦୁଃ
ଯେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ସମୟରେ ଏହି ଋଣରୁ ମୁକ୍ତି ନ ପାଏ, ସେ କୌଣସି ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରେ ନାହିଁ—ଏହି ଭାବକୁ ଲୋକବିଦ୍ୟାମାନେ କହନ୍ତି।
ଯଜ୍ଞେନ ଦେଵାନ୍ପ୍ରୀଣାତି ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯାତ୍ତପସା ଋଷୀନ୍। ପୁତ୍ରୈଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧୈରପି ପିତୄନାନୃଶଂସ୍ଯେନ ମାନଵାନ୍
ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଋଷିମାନେ, ପୁଅ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ, ଓ ଦୟା ଦ୍ୱାରା ମଣିଷମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଋଷିଦେଵମନୁଷ୍ଯାଣାମୃଣାନ୍ମୁକ୍ତୋଽସ୍ମି ଧର୍ମତଃ। ପିତୄଣାଂ ତୁ ନ ମୁକ୍ତୋଽସ୍ମି ତଚ୍ଚ ତେଭ୍ଯୋ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ମୁଁ ଧର୍ମରେ ରହି ଋଷି, ଦେବତା ଓ ମଣିଷଙ୍କ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି; କିନ୍ତୁ ପିତୃମାନେ ଯେଉଁ ଋଣ, ସେଠାରୁ ମୁଁ ମୁକ୍ତ ହୋଇପାରିନାହିଁ, ଏହା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି ମନ୍ୟ ହୁଏ।
ଦେହନାଶେ ଭଵେନ୍ନାଶଃ ପିତୄଣାମେଷ ନିଶ୍ଚଯଃ। ଇତରେଷାଂ ତ୍ରଯାଣାଂ ତୁ ନାଶେ ହ୍ଯାତ୍ମା ଵିନଶ୍ଯତି
ଦେହ ନାଶ ହେଲେ ପିତୃମାନେ ଋଣ ନାଶ ହୁଏ—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ; ଅନ୍ୟ ତିନିଟି ନାଶ ହେଲେ ଆତ୍ମା ନାଶ ହୁଏ।
ଇହ ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଜାଲାଭେ ପ୍ରଯତନ୍ତେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। ଯଥୈଵାହଂ ପିତୁଃ କ୍ଷେତ୍ରେ ସୃଷ୍ଟସ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା
ଏହିଠାରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ଯେପରି ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲି।
ତଥୈଵାସ୍ମିନ୍ମମ କ୍ଷେତ୍ରେ କଥଂ ସୃଜ୍ଯେତ ଵୈ ପ୍ରଜା
ସେପରି, ଏହି ମୋ କ୍ଷେତ୍ରରେ କିପରି ସନ୍ତାନ ହେବ?
ଆଚଷ୍ଟ ପୁତ୍ରଲାଭସ୍ଯ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟିଂ ସର୍ଵକ୍ରିଯାଧିକାମ୍। ଉତ୍ତମାଦଵରାଃ ପୁଂସଃ କାଙ୍କ୍ଷନ୍ତୋ ପୁତ୍ରମାପଦି
ସେ ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୋଲି କହିଲେ; ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଅଧମ, ସମସ୍ତେ ଆପଦରେ ପୁଅ ଆଶା କରନ୍ତି।
ଅପତ୍ଯଂ ଧର୍ମଫଲଦଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଦିଚ୍ଛନ୍ତି ସାଧଵଃ। ଅନୁନୀଯ ତୁ ତେ ସମ୍ଯଙ୍ମହାବ୍ରାହ୍ମଣସଂସଦି। ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଗୁଣଵନ୍ତଂ ହି ଚିନ୍ତଯାମାସ ଧର୍ମଵିତ୍
ଧର୍ମର ଫଳ ଦେଇଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସନ୍ତାନକୁ ସଜ୍ଜନମାନେ ଚାହାନ୍ତି; ସେ ବଡ଼ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଅନୁରୋଧ କରି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ଗୁଣବାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବିଚାର କଲେ।
ସୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵିଜନେ କୁନ୍ତୀଂ ଧର୍ମପତ୍ନୀଂ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। ଅପତ୍ଯୋତ୍ପାଦନେ ଯତ୍ନମାପଦି ତ୍ଵଂ ସମର୍ଥଯ
ସେ ଗୋପନରେ ତାଙ୍କ ମହିମାମୟା ଧର୍ମପତ୍ନୀ କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି ଆପଦରେ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର।'
ଅପତ୍ଯଂ ନାମ ଲୋକେଷୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଧର୍ମସଂହିତା। ଇତି କୁନ୍ତି ଵିଦୁର୍ଧୀରାଃ ଶାଶ୍ଵତଂ ଧର୍ମଵାଦିନଃ
ଧର୍ମସହିତ ସନ୍ତାନ ଏହି ସଂସାରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା; ଏହିପରି, ହେ କୁନ୍ତୀ, ଧୀର ଓ ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମକଥା କହୁଥିବା ଜଣେ ଜଣେ ଏହି ଭାବ କହନ୍ତି।
ଇଷ୍ଟଂ ଦତ୍ତଂ ତପସ୍ତପ୍ତଂ ନିଯମଶ୍ଚ ସ୍ଵନୁଷ୍ଠିତଃ। ସର୍ଵମେଵାନପତ୍ଯସ୍ଯ ନ ପାଵନମିହୋଚ୍ଯତେ
ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ନିୟମ ଯେତେ ହେଉ, ସନ୍ତାନ ନଥିଲେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏଠାରେ ପବିତ୍ର କହାଯାଏ ନାହିଁ।
ସୋଽହମେଵଂ ଵିଦିତ୍ଵୈତତ୍ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ଶୁଚିସ୍ମିତେ। ଅନପତ୍ଯଃ ଶୁଭାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ନପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମୀତି ଚିନ୍ତଯନ୍
ଏହିପରି ଜାଣି, ହେ ମୃଦୁସ୍ମିତେ, ମୁଁ ଭାବୁଛି—ସନ୍ତାନ ନଥିଲେ ଶୁଭ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହେବ ନାହିଁ।
ଅନପତ୍ଯୋ ହି ମରଣଂ କାମଯେ ନୈଵ ଜୀଵିତମ୍।' ମୃଗାଭିଶାପଂ ଜାନାସି ଵିଜନେ ମମ କେଵଲମ୍। ନୃଶଂସକର୍ମଣା କୃତ୍ସ୍ନଂ ଯଥା ହ୍ଯୁପହତଂ ତଥା
ସନ୍ତାନ ନଥିଲେ, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହେ, ଜୀବନ ନୁହେଁ; ମୋ ଉପରେ ମୃଗର ଶାପ ତୁମେ ଗୋପନରେ ଜାଣ, ଏବଂ କିପରି ନିଷ୍ଠୁର କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇଛି।
ଇମେ ଵୈ ବନ୍ଧୁଦାଯାଦାଃ ଷଟ୍ ପୁତ୍ରା ଧର୍ମଦର୍ଶନେ। ଷଡେଵାବନ୍ଧୁଦାଯାଦାଃ ପୁତ୍ରାସ୍ତାଞ୍ଛୃଣୁ ମେ ପୃଥେ
ଏହି ଛଅ ପୁଅମାନେ, ପୃଥା, ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ନିକଟାତ୍ମୀୟ ଏବଂ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ବୋଲି ଗଣାଯାନ୍ତି; ଏହା ଛଡ଼ା ଆଉ ଛଅ ପୁଅ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ନିକଟାତ୍ମୀୟ କିମ୍ବା ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ନୁହଁନ୍ତି—ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ସ୍ଵଯଂଜାତଃ ପ୍ରଣୀତଶ୍ଚ ପରିକ୍ରୀତଶ୍ଚ ଯଃ ସୁତଃ। ପୌନର୍ଭଵଶ୍ଚ କାନୀନଃ ସ୍ଵୈରିଣ୍ଯାଂ ଯଶ୍ଚ ଜାଯତେ
ଯେ ପୁଅ ନିଜେ ଜନ୍ମିଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥାଏ, କିଣାଯାଇଥାଏ, ପୁନର୍ବିବାହିତା ନାରୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥାଏ, ଅବିବାହିତା ନାରୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥାଏ, କିମ୍ବା ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ନାରୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥାଏ—ଏହି ପ୍ରକାର ପୁଅମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ଦତ୍ତଃ କ୍ରୀତଃ କୃତ୍ରିମଶ୍ଚ ଉପଗଚ୍ଛେତ୍ସ୍ଵଯଂ ଚ ଯଃ। ସହୋଢୋ ଜ୍ଞାତିରେତାଶ୍ଚ ହୀନଯୋନିଧୃତଶ୍ଚ ଯଃ
ଯେ ପୁଅ ଦିଆଯାଇଛି, କିଣାଯାଇଛି, କୃତ୍ରିମ ଭାବେ ନିର୍ମିତ, ନିଜେ ଆସିଛି, ସହଉଠି ଲାଲିତ, ଜ୍ଞାତି, କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ଜନ୍ମରୁ ଆସିଛି—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ପୂର୍ଵପୂର୍ଵତମାଭାଵଂ ମତ୍ତ୍ଵା ଲିପ୍ସେତ ଵୈ ସୁତମ୍। ଉତ୍ତମାଦ୍ଦେଵରାତ୍ପୁଂସଃ କାଙ୍କ୍ଷନ୍ତେ ପୁତ୍ରମାପଦି
ପୂର୍ବରୁ କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ ପୁଅ ନଥିଲେ ବୁଝି, ଲୋକେ ପୁଅ ଚାହାନ୍ତି; ଦୁଃଖରେ, ସେମାନେ ଦେବର କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷଙ୍କଠାରୁ ପୁଅ ଆଶା କରନ୍ତି।
ଅପତ୍ଯଂ ଧର୍ମଫଲଦଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵିନ୍ଦନ୍ତି ମାନଵାଃ। ଆତ୍ମଶୁକ୍ରାଦପି ପୃଥେ ମନୁଃ ସ୍ଵାଯଂଭୁଵୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ମଣିଷମାନେ ନିଜ ଶୁକ୍ରରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧର୍ମଫଳଦାୟୀ ସନ୍ତାନ ପାଇଥାନ୍ତି, ପୃଥା; ଏହି କଥା ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ କହିଥିଲେ।
ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରହେଷ୍ଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ତ୍ଵାଂ ହୀନଃ ପ୍ରଜନନାତ୍ସ୍ଵଯମ୍
ତେଣୁ, ମୁଁ ଆଜି ତୁମକୁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ କରିବି, କାରଣ ମୁଁ ନିଜେ ସନ୍ତାନ ହୀନ।
ସଦୃଶାଚ୍ଛ୍ରେଯସୋ ଵା ତ୍ଵଂ ଵିଦ୍ଧ୍ଯପତ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଵିନି। ଶୃଣୁ କୁନ୍ତି କଥାମେତାଂ ଶାରଦଣ୍ଡାଯିନୀଂ ପ୍ରତି
ଯେ ସମାନ କିମ୍ବା ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷଙ୍କଠାରୁ ସନ୍ତାନ ମିଳେ, ତାହା ଅତି ଆବଶ୍ୟକ; ଶ୍ରୀମତୀ କୁନ୍ତୀ, ଏହି ଶାରଦଣ୍ଡାୟିନୀ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କଥା ଶୁଣ।
ଯା ହି ତେ ଭଗିନୀ ସାଧ୍ଵୀ ଶ୍ରୁତସେନା ଯଶସ୍ଵିନୀ। ଅଵାହ ତାଂ ତୁ କୈକେଯଃ ଶାରଦାଣ୍ଡାଯନିର୍ମହାନ୍
ତୁମର ଯେ ଭଉଣୀ ଶ୍ରୁତସେନା, ସେ ଗୁଣବତୀ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେଉଁଠି ଶାରଦଣ୍ଡାୟନ ନାମକ ମହାନ କୈକେୟ ସେଉଁଠି ବିବାହ କରିଥିଲେ।
ସା ଵୀରପତ୍ନୀ ଗୁରୁଣା ନିଯୁକ୍ତା ପୁତ୍ରଜନ୍ମନି। ପୁଷ୍ପେଣ ପ୍ରଯତା ସ୍ନାତା ନିଶି କୁନ୍ତି ଚତୁଷ୍ପଥେ
ସେ ଶୂରବଧୂ, ବଡ଼ଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପୁଅ ଜନ୍ମାଇବା ପାଇଁ, ରାତିରେ ଚତୁର୍ମୁଖୀ ରାସ୍ତାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପୂଷ୍ପ ଧରି ଉତ୍ସାହରେ ଥିଲେ, କୁନ୍ତୀ।
ଵରଯିତ୍ଵା ଦ୍ଵିଜଂ ସିଦ୍ଧଂ ହୁତ୍ଵା ପୁଂସଵନେଽନଲମ୍। କର୍ମଣ୍ଯଵସିତେ ତସ୍ମିନ୍ସା ତେନୈଵ ସହାଵସତ୍
ସେ ଏକ ଶିକ୍ଷିତ ଏବଂ ସିଦ୍ଧ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବାଛି, ପୁଅ ପାଇଁ ହୋମ କରି, କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ସେ ତାଙ୍କ ସହ ବାସ କରିଥିଲେ।