ଆତ୍ମନୋ ମୃଗଶାପେନ ଜାନନ୍ନୁପହତାଂ କ୍ରିଯାମ୍
ମୃଗର ଶାପରେ ନିଜ କର୍ମ ବାଧା ପାଇଛି ବୋଲି ଜାଣି, ସେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ଅଥ ପାରସଵୀଂ କନ୍ଯାଂ ଦେଵକସ୍ଯ ମହୀପତେଃ। ରୂପଯୌଵନସଂପନ୍ନାଂ ସ ସୁଶ୍ରାଵାପଗାସୁତଃ
ତାପରେ ନଦୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ ଦେବକ ରାଜାଙ୍କର ପାରାଶର ଝିଅ, ଯିଏ ରୂପ ଓ ଯୌବନରେ ସମୃଦ୍ଧ, ସେ ନେଇ ଶୁଣିଲେ।
ତତସ୍ତୁ ଵରଯିତ୍ଵା ତାମାନୀଯ ଭରତର୍ଷଭଃ। ଵିଵାହଂ କାରଯାମାସ ଵିଦୁରସ୍ଯ ମହାମତେଃ
ତାପରେ, ସେ ଝିଅକୁ ବରିଛନ୍ତି, ଆଣି ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି ଝିଅଙ୍କର ବିଦୁରଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ।
ତସ୍ଯାଂ ଚୋତ୍ପାଦଯାମାସ ଵିଦୁରଃ କୁରୁନନ୍ଦନ। ପୁତ୍ରାନ୍ଵିନଯସଂପନ୍ନାନାତ୍ମନଃ ସଦୃଶାନ୍ଗୁଣୈଃ
ସେଠି, କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ବିଦୁର, ନିଜ ଭଳି ଗୁଣ ଓ ଶିଷ୍ଟ ନେଇ ସନ୍ତାନମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ତତଃ ପୁତ୍ରଶତଂ ଜଜ୍ଞେ ଗାନ୍ଧାର୍ଯା ଜନମେଜଯ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଵୈଶ୍ଯାଯାମେକଶ୍ଚାପି ଶତାତ୍ପରଃ
ତାପରେ, ହେ ଜନମେଜୟ, ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କୁ ଏକଶେ ସନ୍ତାନ ହେଲେ, ଏବଂ ଏହି ଶତ ସନ୍ତାନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଜଣେ ବୈଶ୍ୟା ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ପାଣ୍ଡୋଃ କୃନ୍ତ୍ଯାଂ ଚ ମାଦ୍ର୍ଯାଂ ଚ ପୁତ୍ରାଃ ପଞ୍ଚ ମହାରଥାଃ। ଦେଵେଭ୍ଯଃ ସମପଦ୍ଯନ୍ତ ସନ୍ତାନାଯ କୁଲସ୍ଯ ଵୈ
ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ କୁନ୍ତୀ ଓ ମାଦ୍ରୀ ଠାରୁ ପାଞ୍ଚଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ହେଲେ, ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ପରି, ବଂଶର ଅବିରତି ପାଇଁ।
କଥଂ ପୁତ୍ରଶତଂ ଜଜ୍ଞେ ଗାନ୍ଧାର୍ଯାଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ। କିଯତା ଚୈଵ କାଲେନ ତେଷାମାଯୁଶ୍ଚ କିଂ ପରମ୍
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କୁ କିପରି ଏକଶେ ପୁଅ ହେଲେ? କେତେ ସମୟ ଲାଗିଲା, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆୟୁ କେତେ ଥିଲା?
କଥଂ ଚୈକଃ ସ ଵୈଶ୍ଯାଯାଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସୁତୋଽଭଵତ୍। କଥଂ ଚ ସଦୃଶୀଂ ଭାର୍ଯାଂ ଗାନ୍ଧାରୀଂ ଧର୍ମଚାରିଣୀମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ବୈଶ୍ୟା ଠାରୁ କିପରି ଜଣେ ପୁଅ ହେଲେ? ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଗାନ୍ଧାରୀ କିପରି ନିଜ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ ପାଇଲେ?
ଆନୁକୂଲ୍ଯେ ଵର୍ତମାନାଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽତ୍ଯଵର୍ତତ। କଥଂ ଚ ଶପ୍ତସ୍ଯ ସତଃ ପାଣ୍ଡୋସ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା
ଗାନ୍ଧାରୀ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବାବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କିପରି ବ୍ୟବହାର କଲେ? ଏବଂ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡୁ ଶାପିତ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ଦେବତାମାନେଠାରୁ ପୁଅ ପାଇଲେ?
ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଦୈଵତେଭ୍ଯଃ ପୁତ୍ରାଃ ପଞ୍ଚ ମହାରଥାଃ। ଏତଦ୍ଵିଦ୍ଵନ୍ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଵିସ୍ତରେଣ ତପୋଧନ
ଦେବତାମାନେଠାରୁ ପାଞ୍ଚଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ କିପରି ଜନ୍ମିଲେ? ହେ ତପସ୍ଵୀ, ଏହି ସବୁ କଥା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଘଟଣା ମୋତେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହ।
ଋଷିଂ ବୁଭୁକ୍ଷିତଂ ଶ୍ରାନ୍ତଂ ଦ୍ଵୈପାଯନମୁପସ୍ଥିତମ୍
ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଭୁଖା ଥିବା ଋଷି ବ୍ୟାସ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ତୋଷଯାମାସ ଗାନ୍ଧାରୀ ଵ୍ଯାସସ୍ତସ୍ଯୈ ଵରଂ ଦଦୌ। ସା ଵଵ୍ରେ ସଦୃଶଂ ଭର୍ତୁଃ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଶତମାତ୍ମନଃ
ଗାନ୍ଧାରୀ ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ, ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ; ସେ ନିଜ ପତି ସମାନ ଏକଶେ ପୁଅ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।
ତତଃ କାଲେନ ସା ଗର୍ଭମଗୃହ୍ଣାଜ୍ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁଷଃ
ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନଦୃଷ୍ଟି ସମ୍ପନ୍ନ ସନ୍ତାନକୁ ଗର୍ଭରେ ଧରିଲେ।
ଗାନ୍ଧାର୍ଯାମାହିତେ ଗର୍ଭେ ପାଣ୍ଡୁରମ୍ବାଲିକାସୁତଃ। ଅଗଚ୍ଛତ୍ପରମଂ ଦୁଃଖମପତ୍ଯାର୍ଥମରିନ୍ଦମ
ଗାନ୍ଧାରୀ ଗର୍ଭବତୀ ହେବା ସମୟରେ, ପାଣ୍ଡୁ ଓ ଅମ୍ବାଳିକାଙ୍କ ପୁଅ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଯାହାଠାରେ ଭୟଭୀତ, ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଅତି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ।
ଗର୍ଭିଣ୍ଯାମଥ ଗାନ୍ଧାର୍ଯାଂ ପାଣ୍ଡୁଃ ପରମଦୁଃଖିତଃ। ମୃଗାଭିଶାପାଦାତ୍ମାନଂ ଶୋଚନ୍ନୁପରତକ୍ରିଯଃ
ଗାନ୍ଧାରୀ ଗର୍ଭବତୀ ହେବାବେଳେ, ପାଣ୍ଡୁ ଦୁଃଖରେ ଭାସି, ମୃଗର ଶାପ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଦୁଃଖିତ କରି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ସ ଗତ୍ଵା ତପସା ସିଦ୍ଧିଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ଯଥା ଭୁଵି। ଦେହାନ୍ଯାସେ କୃତମନା ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ, ପୃଥିବୀରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପରି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରି, ଦେହ ତ୍ୟାଗ ପାଇଁ ମନ ଦେଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ—
ଚତୁର୍ଭିର୍ଋଣଵାନିତ୍ଥଂ ଜାଯତେ ମନୁଜୋ ଭୁଵି। ପିତୃଦେଵମନୁଷ୍ଯାଣାମୃଷୀଣାମଥ ଭାମିନି
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ପୃଥିବୀରେ ମଣିଷ ଚାରି ପ୍ରକାର ଋଣ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ—ପିତୃ, ଦେବତା, ମଣିଷ ଓ ଋଷିଙ୍କ ଋଣ।
ଏତେଭ୍ଯସ୍ତୁ ଯଥାକାଲଂ ଯୋ ନ ମୁଚ୍ଯେତ ଧର୍ମଵିତ୍। ନ ତସ୍ଯ ଲୋକାଃ ସନ୍ତୀତି ତତା ଲୋକଵିଦୋ ଵିଦୁଃ
ଯେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ସମୟରେ ଏହି ଋଣରୁ ମୁକ୍ତି ନ ପାଏ, ସେ କୌଣସି ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରେ ନାହିଁ—ଏହି ଭାବକୁ ଲୋକବିଦ୍ୟାମାନେ କହନ୍ତି।
ଯଜ୍ଞେନ ଦେଵାନ୍ପ୍ରୀଣାତି ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯାତ୍ତପସା ଋଷୀନ୍। ପୁତ୍ରୈଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧୈରପି ପିତୄନାନୃଶଂସ୍ଯେନ ମାନଵାନ୍
ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଋଷିମାନେ, ପୁଅ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ, ଓ ଦୟା ଦ୍ୱାରା ମଣିଷମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଋଷିଦେଵମନୁଷ୍ଯାଣାମୃଣାନ୍ମୁକ୍ତୋଽସ୍ମି ଧର୍ମତଃ। ପିତୄଣାଂ ତୁ ନ ମୁକ୍ତୋଽସ୍ମି ତଚ୍ଚ ତେଭ୍ଯୋ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ମୁଁ ଧର୍ମରେ ରହି ଋଷି, ଦେବତା ଓ ମଣିଷଙ୍କ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି; କିନ୍ତୁ ପିତୃମାନେ ଯେଉଁ ଋଣ, ସେଠାରୁ ମୁଁ ମୁକ୍ତ ହୋଇପାରିନାହିଁ, ଏହା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି ମନ୍ୟ ହୁଏ।
ଦେହନାଶେ ଭଵେନ୍ନାଶଃ ପିତୄଣାମେଷ ନିଶ୍ଚଯଃ। ଇତରେଷାଂ ତ୍ରଯାଣାଂ ତୁ ନାଶେ ହ୍ଯାତ୍ମା ଵିନଶ୍ଯତି
ଦେହ ନାଶ ହେଲେ ପିତୃମାନେ ଋଣ ନାଶ ହୁଏ—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ; ଅନ୍ୟ ତିନିଟି ନାଶ ହେଲେ ଆତ୍ମା ନାଶ ହୁଏ।
ଇହ ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଜାଲାଭେ ପ୍ରଯତନ୍ତେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। ଯଥୈଵାହଂ ପିତୁଃ କ୍ଷେତ୍ରେ ସୃଷ୍ଟସ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା
ଏହିଠାରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ଯେପରି ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲି।
ତଥୈଵାସ୍ମିନ୍ମମ କ୍ଷେତ୍ରେ କଥଂ ସୃଜ୍ଯେତ ଵୈ ପ୍ରଜା
ସେପରି, ଏହି ମୋ କ୍ଷେତ୍ରରେ କିପରି ସନ୍ତାନ ହେବ?
ଆଚଷ୍ଟ ପୁତ୍ରଲାଭସ୍ଯ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟିଂ ସର୍ଵକ୍ରିଯାଧିକାମ୍। ଉତ୍ତମାଦଵରାଃ ପୁଂସଃ କାଙ୍କ୍ଷନ୍ତୋ ପୁତ୍ରମାପଦି
ସେ ସନ୍ତାନ ପ୍ରାପ୍ତିକୁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବୋଲି କହିଲେ; ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଅଧମ, ସମସ୍ତେ ଆପଦରେ ପୁଅ ଆଶା କରନ୍ତି।
ଅପତ୍ଯଂ ଧର୍ମଫଲଦଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଦିଚ୍ଛନ୍ତି ସାଧଵଃ। ଅନୁନୀଯ ତୁ ତେ ସମ୍ଯଙ୍ମହାବ୍ରାହ୍ମଣସଂସଦି। ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଗୁଣଵନ୍ତଂ ହି ଚିନ୍ତଯାମାସ ଧର୍ମଵିତ୍
ଧର୍ମର ଫଳ ଦେଇଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସନ୍ତାନକୁ ସଜ୍ଜନମାନେ ଚାହାନ୍ତି; ସେ ବଡ଼ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଠିକ୍ ଭାବେ ଅନୁରୋଧ କରି, ଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ଗୁଣବାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ବିଚାର କଲେ।
ସୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵିଜନେ କୁନ୍ତୀଂ ଧର୍ମପତ୍ନୀଂ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। ଅପତ୍ଯୋତ୍ପାଦନେ ଯତ୍ନମାପଦି ତ୍ଵଂ ସମର୍ଥଯ
ସେ ଗୋପନରେ ତାଙ୍କ ମହିମାମୟା ଧର୍ମପତ୍ନୀ କୁନ୍ତୀଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି ଆପଦରେ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କର।'
ଅପତ୍ଯଂ ନାମ ଲୋକେଷୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଧର୍ମସଂହିତା। ଇତି କୁନ୍ତି ଵିଦୁର୍ଧୀରାଃ ଶାଶ୍ଵତଂ ଧର୍ମଵାଦିନଃ
ଧର୍ମସହିତ ସନ୍ତାନ ଏହି ସଂସାରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା; ଏହିପରି, ହେ କୁନ୍ତୀ, ଧୀର ଓ ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମକଥା କହୁଥିବା ଜଣେ ଜଣେ ଏହି ଭାବ କହନ୍ତି।
ଇଷ୍ଟଂ ଦତ୍ତଂ ତପସ୍ତପ୍ତଂ ନିଯମଶ୍ଚ ସ୍ଵନୁଷ୍ଠିତଃ। ସର୍ଵମେଵାନପତ୍ଯସ୍ଯ ନ ପାଵନମିହୋଚ୍ଯତେ
ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା କିମ୍ବା ନିୟମ ଯେତେ ହେଉ, ସନ୍ତାନ ନଥିଲେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଏଠାରେ ପବିତ୍ର କହାଯାଏ ନାହିଁ।
ସୋଽହମେଵଂ ଵିଦିତ୍ଵୈତତ୍ପ୍ରପଶ୍ଯାମି ଶୁଚିସ୍ମିତେ। ଅନପତ୍ଯଃ ଶୁଭାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ନପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମୀତି ଚିନ୍ତଯନ୍
ଏହିପରି ଜାଣି, ହେ ମୃଦୁସ୍ମିତେ, ମୁଁ ଭାବୁଛି—ସନ୍ତାନ ନଥିଲେ ଶୁଭ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହେବ ନାହିଁ।
ଅନପତ୍ଯୋ ହି ମରଣଂ କାମଯେ ନୈଵ ଜୀଵିତମ୍।' ମୃଗାଭିଶାପଂ ଜାନାସି ଵିଜନେ ମମ କେଵଲମ୍। ନୃଶଂସକର୍ମଣା କୃତ୍ସ୍ନଂ ଯଥା ହ୍ଯୁପହତଂ ତଥା
ସନ୍ତାନ ନଥିଲେ, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁ ଚାହେ, ଜୀବନ ନୁହେଁ; ମୋ ଉପରେ ମୃଗର ଶାପ ତୁମେ ଗୋପନରେ ଜାଣ, ଏବଂ କିପରି ନିଷ୍ଠୁର କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇଛି।