ଆକ୍ରୀଡଭୂମିଂ ଦେଵାନାଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସାଂ ତଥା। ଉଦ୍ଯାନାନି କୁବେରସ୍ଯ ସମାନି ଵିଷମାଣି ଚ
ସେଠାରେ ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଖେଳ କ୍ଷେତ୍ର ଓ କୁବେରଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନ, କେତେକ ସମତଳ ଓ କେତେକ ଅସମତଳ ଅଞ୍ଚଳ ଅଛି।
ମହାନଦୀନିତମ୍ବାଂଶ୍ଚ ଗହନାନ୍ଗିରିଗହ୍ଵରାନ୍। ସନ୍ତି ନିତ୍ଯହିମା ଦେଶା ନିର୍ଵୃକ୍ଷମୃଗପକ୍ଷିଣଃ
ସେଠାରେ ବଡ଼ ବଡ଼ ନଦୀ ଉପତ୍ୟକା ଓ ଘନ ଗୁହା ଅଛି; କିଛି ଅଞ୍ଚଳ ସଦା ବରଫରେ ଢାକା, ଗଛ, ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀ ନାହିଁ।
ସନ୍ତି କ୍ଵଚିନ୍ମହାଦର୍ଯୋ ଦୁର୍ଗାଃ କାଶ୍ଚିଦ୍ଦୁରାସଦାଃ। ନାତିକ୍ରାମେତ ପକ୍ଷୀ ଯାନ୍କୁତ ଏଵେତରେ ମୃଗାଃ
କିଛିଠାରେ ବିଶାଳ ମରୁଭୂମି ଓ କିଛି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଦୁର୍ଗ ଅଛି; ସେଠାକୁ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅତିକ୍ରମ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଅନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ତ ଦୂର କଥା।
ଵାଯୁରେକୋ ହି ଯାତ୍ଯତ୍ର ସିଦ୍ଧାଶ୍ଚ ପରମର୍ଷଯଃ। ଗଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯୌ ଶୈଲରାଜେଽସ୍ମିନ୍ରାଜପୁତ୍ର୍ଯୌ କଥଂ ନ୍ଵିମେ
ଏଠାରେ କେବଳ ବାୟୁ, ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ଯାଉଛନ୍ତି; ଏହି ଶୈଳରାଜ ଉପରେ ତୁମ ପତ୍ନୀମାନେ କିପରି ଯିବେ, ରାଜପୁତ୍ର?
ଅପ୍ରଜସ୍ଯ ମହାଭାଗା ନ ଦ୍ଵାରଂ ପରିଚକ୍ଷତେ
ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ଯେଉଁମାନେ ସନ୍ତାନହୀନ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଦ୍ୱାର ଖୋଲା ନାହିଁ।
ସ୍ଵର୍ଗେ ତେନାଭିତପ୍ତୋଽହମପ୍ରଜସ୍ତୁ ବ୍ରଵୀମି ଵଃ। ସୋଽହମୁଗ୍ରେଣ ତପସା ସଭାର୍ଯସ୍ତ୍ଯକ୍ତଜୀଵିତଃ
ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଁ ଚିନ୍ତିତ; ସନ୍ତାନ ନଥିବାରୁ ମୁଁ ତୁମମାନେଠାରେ କହୁଛି—ମୁଁ ଏବଂ ମୋ ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ, କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ।
ଅନପତ୍ଯୋଽପି ଵିନ୍ଦେଯଂ ସ୍ଵର୍ଗମୁଗ୍ରେଣ କର୍ମଣା
ମୋତେ ଯଦିଓ ସନ୍ତାନ ନାହିଁ, ତଥାପି କଠିନ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇପାରିବି।
ଅପତ୍ଯମନଘଂ ରାଜନ୍ଵଯଂ ଦିଵ୍ଯେନ ଚକ୍ଷୁଷା। ଦୈଵୋଦ୍ଦିଷ୍ଟଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର କର୍ମଣେହୋପପାଦଯ
ହେ ରାଜା, ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖ, ଭଲ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଏକ ସନ୍ତାନ ଏବଂ ଭାଗ୍ୟରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ବଂଶ; ହେ ମହାବଳୀ, ତୁମେ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏହାକୁ ସଫଳ କର।
ଅକ୍ଲିଷ୍ଟଂ ଫଲମଵ୍ଯଗ୍ରୋ ଵିନ୍ଦତେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ନରଃ। ତସ୍ମିନ୍ଦୃଷ୍ଟେ ଫଲେ ରାଜନ୍ପ୍ରଯତ୍ନଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ଯେଉଁ ଜଣ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଶାନ୍ତ ରହେ, ସେ ଅକ୍ଳିଷ୍ଟ ଫଳ ପାଏ; ଏପରି ଫଳ ଦେଖି, ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତାପସଵଚଃ ପାଣ୍ଡୁସ୍ଚିନ୍ତାପରୋଽଭଵତ୍
ସେ ତାପସଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ପାଣ୍ଡୁ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ହେଲେ।
ଆତ୍ମନୋ ମୃଗଶାପେନ ଜାନନ୍ନୁପହତାଂ କ୍ରିଯାମ୍
ମୃଗର ଶାପରେ ନିଜ କର୍ମ ବାଧା ପାଇଛି ବୋଲି ଜାଣି, ସେ ଚିନ୍ତା କରିଲେ।
ଅଥ ପାରସଵୀଂ କନ୍ଯାଂ ଦେଵକସ୍ଯ ମହୀପତେଃ। ରୂପଯୌଵନସଂପନ୍ନାଂ ସ ସୁଶ୍ରାଵାପଗାସୁତଃ
ତାପରେ ନଦୀପୁତ୍ର ବ୍ୟାସ ଦେବକ ରାଜାଙ୍କର ପାରାଶର ଝିଅ, ଯିଏ ରୂପ ଓ ଯୌବନରେ ସମୃଦ୍ଧ, ସେ ନେଇ ଶୁଣିଲେ।
ତତସ୍ତୁ ଵରଯିତ୍ଵା ତାମାନୀଯ ଭରତର୍ଷଭଃ। ଵିଵାହଂ କାରଯାମାସ ଵିଦୁରସ୍ଯ ମହାମତେଃ
ତାପରେ, ସେ ଝିଅକୁ ବରିଛନ୍ତି, ଆଣି ଭାରତବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି ଝିଅଙ୍କର ବିଦୁରଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରାଇଦେଲେ।
ତସ୍ଯାଂ ଚୋତ୍ପାଦଯାମାସ ଵିଦୁରଃ କୁରୁନନ୍ଦନ। ପୁତ୍ରାନ୍ଵିନଯସଂପନ୍ନାନାତ୍ମନଃ ସଦୃଶାନ୍ଗୁଣୈଃ
ସେଠି, କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ ବିଦୁର, ନିଜ ଭଳି ଗୁଣ ଓ ଶିଷ୍ଟ ନେଇ ସନ୍ତାନମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ତତଃ ପୁତ୍ରଶତଂ ଜଜ୍ଞେ ଗାନ୍ଧାର୍ଯା ଜନମେଜଯ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଵୈଶ୍ଯାଯାମେକଶ୍ଚାପି ଶତାତ୍ପରଃ
ତାପରେ, ହେ ଜନମେଜୟ, ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କୁ ଏକଶେ ସନ୍ତାନ ହେଲେ, ଏବଂ ଏହି ଶତ ସନ୍ତାନକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଜଣେ ବୈଶ୍ୟା ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ପାଣ୍ଡୋଃ କୃନ୍ତ୍ଯାଂ ଚ ମାଦ୍ର୍ଯାଂ ଚ ପୁତ୍ରାଃ ପଞ୍ଚ ମହାରଥାଃ। ଦେଵେଭ୍ଯଃ ସମପଦ୍ଯନ୍ତ ସନ୍ତାନାଯ କୁଲସ୍ଯ ଵୈ
ପାଣ୍ଡୁଙ୍କୁ କୁନ୍ତୀ ଓ ମାଦ୍ରୀ ଠାରୁ ପାଞ୍ଚଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ ହେଲେ, ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ପରି, ବଂଶର ଅବିରତି ପାଇଁ।
କଥଂ ପୁତ୍ରଶତଂ ଜଜ୍ଞେ ଗାନ୍ଧାର୍ଯାଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ। କିଯତା ଚୈଵ କାଲେନ ତେଷାମାଯୁଶ୍ଚ କିଂ ପରମ୍
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗାନ୍ଧାରୀଙ୍କୁ କିପରି ଏକଶେ ପୁଅ ହେଲେ? କେତେ ସମୟ ଲାଗିଲା, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆୟୁ କେତେ ଥିଲା?
କଥଂ ଚୈକଃ ସ ଵୈଶ୍ଯାଯାଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସୁତୋଽଭଵତ୍। କଥଂ ଚ ସଦୃଶୀଂ ଭାର୍ଯାଂ ଗାନ୍ଧାରୀଂ ଧର୍ମଚାରିଣୀମ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ବୈଶ୍ୟା ଠାରୁ କିପରି ଜଣେ ପୁଅ ହେଲେ? ଏବଂ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଗାନ୍ଧାରୀ କିପରି ନିଜ ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ ପାଇଲେ?
ଆନୁକୂଲ୍ଯେ ଵର୍ତମାନାଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽତ୍ଯଵର୍ତତ। କଥଂ ଚ ଶପ୍ତସ୍ଯ ସତଃ ପାଣ୍ଡୋସ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା
ଗାନ୍ଧାରୀ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବାବେଳେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କିପରି ବ୍ୟବହାର କଲେ? ଏବଂ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡୁ ଶାପିତ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିପରି ଦେବତାମାନେଠାରୁ ପୁଅ ପାଇଲେ?
ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଦୈଵତେଭ୍ଯଃ ପୁତ୍ରାଃ ପଞ୍ଚ ମହାରଥାଃ। ଏତଦ୍ଵିଦ୍ଵନ୍ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଵିସ୍ତରେଣ ତପୋଧନ
ଦେବତାମାନେଠାରୁ ପାଞ୍ଚଟି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅ କିପରି ଜନ୍ମିଲେ? ହେ ତପସ୍ଵୀ, ଏହି ସବୁ କଥା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଘଟଣା ମୋତେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କୁହ।
ଋଷିଂ ବୁଭୁକ୍ଷିତଂ ଶ୍ରାନ୍ତଂ ଦ୍ଵୈପାଯନମୁପସ୍ଥିତମ୍
ଅତି କ୍ଲାନ୍ତ ଓ ଭୁଖା ଥିବା ଋଷି ବ୍ୟାସ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ।
ତୋଷଯାମାସ ଗାନ୍ଧାରୀ ଵ୍ଯାସସ୍ତସ୍ଯୈ ଵରଂ ଦଦୌ। ସା ଵଵ୍ରେ ସଦୃଶଂ ଭର୍ତୁଃ ପୁତ୍ରାଣାଂ ଶତମାତ୍ମନଃ
ଗାନ୍ଧାରୀ ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ, ବ୍ୟାସ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ; ସେ ନିଜ ପତି ସମାନ ଏକଶେ ପୁଅ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।
ତତଃ କାଲେନ ସା ଗର୍ଭମଗୃହ୍ଣାଜ୍ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁଷଃ
ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ, ସେ ଜଣେ ଜ୍ଞାନଦୃଷ୍ଟି ସମ୍ପନ୍ନ ସନ୍ତାନକୁ ଗର୍ଭରେ ଧରିଲେ।
ଗାନ୍ଧାର୍ଯାମାହିତେ ଗର୍ଭେ ପାଣ୍ଡୁରମ୍ବାଲିକାସୁତଃ। ଅଗଚ୍ଛତ୍ପରମଂ ଦୁଃଖମପତ୍ଯାର୍ଥମରିନ୍ଦମ
ଗାନ୍ଧାରୀ ଗର୍ଭବତୀ ହେବା ସମୟରେ, ପାଣ୍ଡୁ ଓ ଅମ୍ବାଳିକାଙ୍କ ପୁଅ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଯାହାଠାରେ ଭୟଭୀତ, ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଅତି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ।
ଗର୍ଭିଣ୍ଯାମଥ ଗାନ୍ଧାର୍ଯାଂ ପାଣ୍ଡୁଃ ପରମଦୁଃଖିତଃ। ମୃଗାଭିଶାପାଦାତ୍ମାନଂ ଶୋଚନ୍ନୁପରତକ୍ରିଯଃ
ଗାନ୍ଧାରୀ ଗର୍ଭବତୀ ହେବାବେଳେ, ପାଣ୍ଡୁ ଦୁଃଖରେ ଭାସି, ମୃଗର ଶାପ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଦୁଃଖିତ କରି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ସ ଗତ୍ଵା ତପସା ସିଦ୍ଧିଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ଯଥା ଭୁଵି। ଦେହାନ୍ଯାସେ କୃତମନା ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ, ପୃଥିବୀରେ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ପରି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରି, ଦେହ ତ୍ୟାଗ ପାଇଁ ମନ ଦେଇ, ଏହି କଥା କହିଲେ—
ଚତୁର୍ଭିର୍ଋଣଵାନିତ୍ଥଂ ଜାଯତେ ମନୁଜୋ ଭୁଵି। ପିତୃଦେଵମନୁଷ୍ଯାଣାମୃଷୀଣାମଥ ଭାମିନି
ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ପୃଥିବୀରେ ମଣିଷ ଚାରି ପ୍ରକାର ଋଣ ନେଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ—ପିତୃ, ଦେବତା, ମଣିଷ ଓ ଋଷିଙ୍କ ଋଣ।
ଏତେଭ୍ଯସ୍ତୁ ଯଥାକାଲଂ ଯୋ ନ ମୁଚ୍ଯେତ ଧର୍ମଵିତ୍। ନ ତସ୍ଯ ଲୋକାଃ ସନ୍ତୀତି ତତା ଲୋକଵିଦୋ ଵିଦୁଃ
ଯେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ସମୟରେ ଏହି ଋଣରୁ ମୁକ୍ତି ନ ପାଏ, ସେ କୌଣସି ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରେ ନାହିଁ—ଏହି ଭାବକୁ ଲୋକବିଦ୍ୟାମାନେ କହନ୍ତି।
ଯଜ୍ଞେନ ଦେଵାନ୍ପ୍ରୀଣାତି ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯାତ୍ତପସା ଋଷୀନ୍। ପୁତ୍ରୈଃ ଶ୍ରାଦ୍ଧୈରପି ପିତୄନାନୃଶଂସ୍ଯେନ ମାନଵାନ୍
ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଋଷିମାନେ, ପୁଅ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ, ଓ ଦୟା ଦ୍ୱାରା ମଣିଷମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଋଷିଦେଵମନୁଷ୍ଯାଣାମୃଣାନ୍ମୁକ୍ତୋଽସ୍ମି ଧର୍ମତଃ। ପିତୄଣାଂ ତୁ ନ ମୁକ୍ତୋଽସ୍ମି ତଚ୍ଚ ତେଭ୍ଯୋ ଵିଶିଷ୍ଯତେ
ମୁଁ ଧର୍ମରେ ରହି ଋଷି, ଦେବତା ଓ ମଣିଷଙ୍କ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି; କିନ୍ତୁ ପିତୃମାନେ ଯେଉଁ ଋଣ, ସେଠାରୁ ମୁଁ ମୁକ୍ତ ହୋଇପାରିନାହିଁ, ଏହା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି ମନ୍ୟ ହୁଏ।