ସତ୍କୃତୋଽସତ୍କୃତୋ ଵାଽପି ଯୋଽନ୍ଯାଂ କୃପଣଚକ୍ଷୁଷା। ଉପୈତି ଵୃତ୍ତିଂ କାମାତ୍ମା ସ ଶୁନାଂ ଵର୍ତତେ ପଥି
ଯିଏ ସମ୍ମାନିତ କିମ୍ବା ଅସମ୍ମାନିତ ହେଉ, ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରତି କୁକୁର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି, ଇଚ୍ଛାରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବିକା ଚାଲାଏ, ସେ କୁକୁରମାନଙ୍କ ପଥରେ ଚାଲେ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୁଦୁଃଖାର୍ତୋ ନିଃଶ୍ଵାସପରମୋ ନୃପଃ। ଅଵେକ୍ଷମାଣଃ କୁନ୍ତୀଂ ଚ ମାନ୍ଦ୍ରୀଂ ଚ ସମଭାଷତ
ଏପରି କହି, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଏବଂ ଭାରି ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ, ରାଜା କୁନ୍ତୀ ଓ ମାଦ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖି କଥା କହିଲେ।
କୌସଲ୍ଯା ଵିଦୁରଃ କ୍ଷତ୍ତା ରାଜା ଚ ସହ ବନ୍ଧୁଭିଃ। ଆର୍ଯା ସତ୍ଯଵତୀ ଭୀଷ୍ମସ୍ତେ ଚ ରାଜପୁରୋହିତାଃ
କୌଶଲ୍ୟା, ମନ୍ତ୍ରୀ ବିଦୁର, ରାଜା ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ, ଆର୍ୟା ସତ୍ୟବତୀ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ରାଜପୁରୋହିତମାନେ—
ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନଃ ସୋମପାଃ ସଂଶିତଵ୍ରତାଃ। ପୌରଵୃଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଯେ ତତ୍ର ନିଵସନ୍ତ୍ଯସ୍ମଦାଶ୍ରଯାଃ। ପ୍ରସାଦ୍ଯ ସର୍ଵେ ଵକ୍ତଵ୍ଯାଃ ପାଣ୍ଡୁଃ ପ୍ରଵ୍ରାଜିତୋ ଵନେ
ବଡ଼ମନ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସୋମପାନ କରୁଥିବା ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଏବଂ ସେଠାରେ ଆମ ଆଶ୍ରୟରେ ଥିବା ସହରର ବୃଦ୍ଧମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଦର ସହ କହିଦିଅ, ପାଣ୍ଡୁ ଅତିବ୍ରତ ନେଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଛନ୍ତି।
ନିଶମ୍ଯ ଵଚନଂ ଭର୍ତୁସ୍ତ୍ଯାଗଧର୍ମକୃତାତ୍ମନଃ। ତତ୍ସମଂ ଵଚନଂ କୁନ୍ତୀ ମାଦ୍ରୀ ଚ ସମଭାଷତାମ୍
ତ୍ୟାଗ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, କୁନ୍ତୀ ଓ ମାଦ୍ରୀ ସେହି ଉକ୍ତି ସହିତ ସମ୍ମତି ଦେଇ କଥା କହିଲେ।
ଅନ୍ଯେଽପି ହ୍ଯାଶ୍ରମାଃ ସନ୍ତି ଯେ ଶକ୍ଯା ଭରତର୍ଷଭ। `ଆଵାଭ୍ଯାଂ ସହ ଵସ୍ତୁଂ ଵୈ ଧର୍ମମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଚିନ୍ତ୍ଯତାମ୍।' ଆଵାଭ୍ଯାଂ ଧର୍ମପତ୍ନୀଭ୍ଯାଂ ସହ ତପ୍ତୁଂ ତପୋ ମହତ୍
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରମମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ତୁମ ସହ ବସିପାରିବା; ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ତୁମ ସହିତ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କିପରି କରିପାରିବୁ, ଏହି ବିଷୟ ଚିନ୍ତା କର।
ଶରୀରସ୍ଯାପି ମୋକ୍ଷାଯ ଧର୍ମଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମହାଫଲମ୍। ତ୍ଵମେଵ ଭଵିତା ଭର୍ତା ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯାପି ନ ସଂଶଯଃ
ଶରୀର ମୋକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ଫଳ ଦେଉଥିବା ଧର୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ଆମର ପତି ତୁମେ ହେବ; ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ପ୍ରଣିଧାଯେନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମଂ ଭର୍ତୃଲୋକପରାଯଣେ। ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କାମସୁଖେ ହ୍ଯାଵାଂ ତପ୍ସ୍ଯଵୋ ଵିପୁଲଂ ତପଃ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଲୋକରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଆସକ୍ତିର ସମସ୍ତ ସୁଖ ତ୍ୟାଗ କରି, ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରିବା।
ଯଦି ଚାଵାଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ଵିଶାଂପତେ। ଅଦ୍ଯୈଵାଵାଂ ପ୍ରହାସ୍ଯାଵୋ ଜୀଵିତଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାଜା, ଯଦି ଆପଣ ଆମକୁ ଛାଡ଼ିଦେବେ, ତେବେ ଆଜି ଆମେ ଦୁଇଜଣ ନିଶ୍ଚୟ ଆମର ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବୁ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଯଦି ଵ୍ଯଵସିତଂ ହ୍ଯେତଦ୍ଯୁଵଯୋର୍ଧର୍ମସଂହିତମ୍। ସ୍ଵଵୃତ୍ତିମନୁଵର୍ତିଷ୍ଯେ ତାମହଂ ପିତୁରଵ୍ଯଯାମ୍
ଯଦି ଏହି ଆପଣଙ୍କ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ତେବେ ମୁଁ ମୋ ବାପାଙ୍କ ପଥକୁ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅନୁସରିବି।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗ୍ରାମ୍ଯସୁଖାହାରଂ ତପ୍ଯମାନୋ ମହତ୍ତପଃ। ଵଲ୍କଲୀ ଫଲମୂଲାଶୀ ଚରିଷ୍ଯାମି ମହାଵନେ
ମୁଁ ଗ୍ରାମର ସୁଖ ଓ ଖାଦ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି, ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରି, ଚଳା ଓ ଚାଳ ହୋଇ, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାସ କରିବି।
ଅଗ୍ନୌ ଜୁହ୍ଵନ୍ନୁଭୌ କାଲାଵୁଭୌ କାଲାଵୁପସ୍ପୃଶନ୍। କୃଶଃ ପରିମିତାହାରଶ୍ଚୀରଚର୍ମଜଟାଧରଃ
ଠିକ୍ ସମୟରେ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରି, ଠିକ୍ ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରି, ଅଳ୍ପ ଖାଇ, ଶରୀର ଶୁକାଇଯିବା, ଚଳା ଓ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଜଟା ଧାରଣ କରି ରହିବି।
ଶୀତଵାତାତପସହଃ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାନଵେକ୍ଷକଃ। ତପସା ଦୁଶ୍ଚରେଣେଦଂ ଶରୀରମୁପଶୋଷଯନ୍
ଶୀତ, ପବନ ଓ ତାପକୁ ସହି, ଭୋକ ଓ ତିଆସକୁ ଅନଦେଖା କରି, ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦେହକୁ ଶୁକାଇଦେବି।
ଏକାନ୍ତଶୀଲୀ ଵିମୃଶନ୍ପକ୍ଵାପକ୍ଵେନ ଵର୍ତଯନ୍। ପିତୃନ୍ଦେଵାଂଶ୍ଚ ଵନ୍ଯେନ ଵାଗ୍ଭିରଦ୍ଭିଶ୍ଚ ତର୍ପଯନ୍
ଏକାନ୍ତରେ ରହି, ଚିନ୍ତା କରି, ପକ୍କା ଓ କାଚା ଜଙ୍ଗଲ ଖାଦ୍ୟରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରି, ବନର ଜଳ ଓ ଶବ୍ଦରେ ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବି।
ଵାନପ୍ରସ୍ଥଜନସ୍ଯାପି ଦର୍ଶନଂ କୁଲଵାସିନଃ। ନାପ୍ରିଯାଣ୍ଯାଚରିଷ୍ଯାମି କିଂ ପୁନର୍ଗ୍ରାମଵାସିନାମ୍
ବନବାସୀମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କେବେ ଅପ୍ରିୟ କାମ କରିବି ନାହିଁ—ତେବେ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ପାଇଁ ତ ଏହା ଅଧିକ ସତ୍ୟ।
ଏଵମାରଣ୍ଯଶାସ୍ତ୍ରାଣାମୁଗ୍ରମୁଗ୍ରତରଂ ଵିଧିମ୍। କାଙ୍କ୍ଷମାଣୋଽହମାସ୍ଥାସ୍ଯେ ଦେହସ୍ଯାସ୍ଯାଽଽସମାପନାତ୍
ଏଭଳି, ମୁଁ ଅତି କଠିନ ବନବାସ ନିୟମକୁ ଅନୁସରିବାକୁ ଚାହେଁ, ଏହି ଦେହ ଶେଷ ହେଉଅଯ୍ୟନ୍ତ ତାହାକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବି।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଭାର୍ଯେ ତେ ରାଜା କୌରଵନନ୍ଦନଃ। ତତଶ୍ଚୂଡାମଣିଂ ନିଷ୍କମଙ୍ଗଦେ କୁଣ୍ଡଲାନି ଚ
ଏଭଳି ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେଙ୍କୁ କହି, କୁରୁବଂଶୀ ରାଜା ତାଙ୍କ ଚୂଡ଼ାମଣି, ସୁନାର ହାର, ବାହୁବନ୍ଦ ଓ କଣ୍ଠା ଖୋଲିଦେଲେ।
ଵାସାଂସି ଚ ମହାର୍ହାଣି ସ୍ତ୍ରୀଣାମାଭରଣାନି ଚ। `ଵାହନାନି ଚ ମୁଖ୍ଯାନି ଶସ୍ତ୍ରାଣି କଵଚାନି ଚ
ସେ ମହାମୂଲ୍ୟବାନ୍ ବସ୍ତ୍ର, ମହିଳାମାନେର ଗହଣା, ମୁଖ୍ୟ ଯାନବାହନ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ କବଚ ଦାନ କଲେ।
ହେମଭାଣ୍ଡାନି ଦିଵ୍ଯାନି ପର୍ଯଙ୍କାସ୍ତରଣାନି ଚ। ମଣିମୁକ୍ତାପ୍ରଵାଲାନି ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ସେ ସୁନାର ପାତ୍ର, ଦିବ୍ୟ ଶଯ୍ୟା ଓ ଶେଇବା ଜିନିଷ, ମଣି, ମୁକ୍ତା, ପ୍ରବାଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ରତ୍ନ ଦାନ କଲେ।
ପ୍ରଦାଯ ସର୍ଵଂ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯଃ ପାଣ୍ଡୁର୍ଭୃତ୍ଯାନଭାଷତ। ଗତ୍ଵା ନାଗପୁରଂ ଵାଚ୍ଯଂ ପାଣ୍ଡୁଃ ପ୍ରଵ୍ରାଜିତୋ ଵନେ। ଅର୍ଥଂ କାମଂ ସୁଖଂ ଚୈଵ ରତିଂ ଚ ପରମାତ୍ମିକାମ୍
ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦେଇ, ପାଣ୍ଡୁ ତାଙ୍କ ଚାକରମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ନାଗପୁରକୁ ଯାଇ କହ, ପାଣ୍ଡୁ ସମ୍ପତ୍ତି, ଭୋଗ, ସୁଖ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ।'
ପ୍ରତସ୍ଥେ ସର୍ଵମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ସଭାର୍ଯଃ କୁରୁନନ୍ଦନଃ। ତତସ୍ତସ୍ଯାନୁଯାତାରସ୍ତେ ଚୈଵ ପରିଚାରକାଃ
ସମସ୍ତ କିଛି ତ୍ୟାଗ କରି, କୁରୁବଂଶୀ ସେ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ, ତାଙ୍କ ଚାକରମାନେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭରତସିଂହସ୍ଯ ଵିଧିଧାଃ କରୁଣା ଗିରଃ। ଭମମାର୍ତସ୍ଵରଂ କୃତ୍ଵା ହାହେତି ପରିଚୁକ୍ରୁଶୁଃ
ରାଜାଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କହିଥିବା କଷ୍ଟଦାୟକ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ଚାକରମାନେ ଦୁଃଖରେ 'ହାହା' ବୋଲି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଉଠିଲେ।
ଉଷ୍ଣମଶ୍ରୁ ଵିମୁଞ୍ଚନ୍ତସ୍ତଂ ଵିହାଯ ମହୀପତିମ୍। ଯଯୁର୍ନାଗପୁରଂ ତୂର୍ଣଂ ସର୍ଵମାଦାଯ ତଦ୍ଧନମ୍
ତାଜା ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ, ମହାରାଜାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଧନ ସହିତ ତୁରନ୍ତ ନାଗପୁରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତେ ଗତ୍ଵା ନଗରଂ ରାଜ୍ଞୋ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ମହାତ୍ମନଃ। କଥଯାଂଚକ୍ରିରେ ରାଜ୍ଞସ୍ତଦ୍ଧନଂ ଵିଵିଧଂ ଦଦୁଃ
ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚି, ମହାତ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ଘଟିଥିବା ସବୁ କଥା କହିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧନ ଦେଇଦେଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତେଭ୍ଯସ୍ତତଃ ସର୍ଵଂ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ମହାଵନେ। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପାଣ୍ଡୁମେଵାନ୍ଵଶୋଚତ
ସେମାନଙ୍କ ଠାରୁ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘଟିଥିବା ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କେବଳ ପାଣ୍ଡୁ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ।
ନ ଶଯ୍ଯାସନଭୋଗେଷୁ ରତିଂ ଵିନ୍ଦତି କର୍ହିଚିତ୍। ଭ୍ରାତୃଶୋକସମାଵିଷ୍ଟସ୍ତମେଵାର୍ଥଂ ଵିଚିନ୍ତଯନ୍
ଭାଇଙ୍କ ଶୋକରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ସେ କେବେ ଶେଇବା, ବସିବା କିମ୍ବା ଭୋଗରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିପାରୁନଥିଲେ, ମନେ ସେଇ କଥା ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ।
ରାଜପୁତ୍ରସ୍ତୁ କୌରଵ୍ଯ ପାଣ୍ଡୁର୍ମୂଲଫଲାଶନଃ। ଜଗାମ ସହ ପତ୍ନୀଭ୍ଯାଂ ତତୋ ନାଗଶତଂ ଗିରିମ୍
ହେ କୌରବ, ରାଜପୁତ୍ର ପାଣ୍ଡୁ ତାଙ୍କର ଦୁହିଁଜଣ ପତ୍ନୀ ସହିତ ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରି, ଶତଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତକୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ସ ଚୈତ୍ରରଥମାସାଦ୍ଯ କାଲକୂଟମତୀତ୍ଯ ଚ। ହିମଵନ୍ତମତିକ୍ରମ୍ଯ ପ୍ରଯଯୌ ଗନ୍ଧମାଦନମ୍
ସେ ଚୈତ୍ରରଥକୁ ପହଞ୍ଚି, କାଳକୂଟ ପରିକ୍ରମା କରି, ହିମବନ୍ତକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ରକ୍ଷ୍ଯମାଣୋ ମହାଭୂତୈଃ ସିଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ପରମର୍ଷିଭିଃ। ଉଵାସ ସ ମହାରାଜ ସମେଷୁ ଵିଷମେଷୁ ଚ
ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେ ରାଜା ସମତଳ ଓ ଅସମତଳ ଦୁହିଁ ପ୍ରକାର ଥାଏ ରହିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନସରଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ହଂସକୂଟମତୀତ୍ଯ ଚ। ଶତଶୃଙ୍ଗେ ମହାରାଜ ତାପସଃ ସମତପ୍ଯତ
ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସରୋବରକୁ ପହଞ୍ଚି, ହଂସକୂଟ ପରିକ୍ରମା କରି, ଶତଶୃଙ୍ଗ ପର୍ବତରେ ତାପସ ପାଣ୍ଡୁ ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟା କଲେ।