ସ୍ଵାସୁ ପ୍ରଜାସ୍ଵିଵ ସଦା ସମଃ ପ୍ରାଣଭୃତଃ ପ୍ରତି। ଏକକାଲଂ ଚରନ୍ଭୈକ୍ଷଂ କୁଲାନି ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚ
ସେ ସବୁ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଦା ନିଷ୍ପକ୍ଷ ଥିଲେ, ଯେପରି ଜଣେ ପିତା ନିଜ ସନ୍ତାନମାନେ ପାଇଁ ହୁଅନ୍ତି। ସେ ଦିନକୁ ଏକଥର ମାତ୍ର ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିଲେ, ଦଶ କିମ୍ବା ପନ୍ଦରଟି ଘରୁ।
ଅସଂଭଵେ ଵା ଭୈକ୍ଷସ୍ଯ ଚରନ୍ନନଶନାନ୍ଯପି। ଅଲ୍ପମଲ୍ପଂ ଚ ଭୁଞ୍ଜାନଃ ପୂର୍ଵାଲାଭେ ନ ଜାତୁଚିତ୍
ଯଦି ଭିକ୍ଷା ମିଳୁନାହିଁ, ସେ ଅନ୍ନ ଛାଡ଼ି ରହୁଥିଲେ; ଯେତେ ଥୋଡ଼ା ମିଳେ, ସେତେ ଥୋଡ଼ା ଖାଇଥିଲେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ଅନ୍ନ ମିଳିଥିଲା, ସେଠାରେ ଶେଷ ହେବା ପୂର୍ବରୁ କେବେ ଅଧିକ ଚାହାନ୍ତି ନଥିଲେ।
ଅନ୍ଯାନ୍ଯପି ଚରଁଲ୍ଲୋଭାଦଲାଭେ ସପ୍ତ ପୂରଯନ୍। ଅଲାଭେ ଯଦି ଵା ଲାଭେ ସମଦର୍ଶୀ ମହାତପାଃ
ଯଦି ଭିକ୍ଷା ମିଳୁନାହିଁ, ଲୋଭରେ ଅନ୍ୟ ଘରକୁ ଯାଇଥିଲେ, ସପ୍ତଟି ଘରୁ ଭିକ୍ଷା ନେଇ ପୂରଣ କରୁଥିଲେ; ଲାଭ ହେଉ କି ନ ହେଉ, ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ସମଦର୍ଶୀ ରହୁଥିଲେ।
ଵାସ୍ଯୈକଂ ତକ୍ଷତୋ ବାହୁଂ ଚନ୍ଦନେନୈକମୁକ୍ଷତଃ। ନାକଲ୍ଯାଣଂ ନ କଲ୍ଯାଣଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ନୁଭଯୋସ୍ତଯୋଃ
ଏକ ହାତ କାଠମିଷ୍ତ୍ରୀ କାଟୁଥିଲେ ଓ ଅନ୍ୟ ହାତ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଯାଉଥିଲେ, ସେ ଏହି ଦୁଇଟିକୁ ନ ଭଲ ଭାବିଥିଲେ, ନ ଖରାପ ଭାବିଥିଲେ।
ନ ଜିଜୀଵିଷୁଵତ୍କିଂଚିନ୍ନ ମୁମୂର୍ଷୁଵଦାଚରନ୍। ଜୀଵିତଂ ମରଣଂ ଚୈଵ ନାଭିନ୍ଦନ୍ନ ଚ ଦ୍ଵିଷନ୍
ସେ କେବେ ଜୀବନକୁ ଆସକ୍ତି ରଖି କାମ କରୁନଥିଲେ, କେବେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁନଥିଲେ; ଜୀବନକୁ ନ ଧରିଥିଲେ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ନ ଦ୍ୱେଷ କରୁଥିଲେ।
ଯାଃ କାଶ୍ଚିଜ୍ଜୀଵତା ଶକ୍ଯାଃ କର୍ତୁମଭ୍ଯୁଦଯକ୍ରିଯାଃ। ତାଃ ସର୍ଵାଃ ସମତିକ୍ରମ୍ଯ ନିମେଷାଦିଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ଜୀବନରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କାମ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ କରାଯାଇପାରେ, ସେ ସବୁକୁ ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଛାଡ଼ିଦେଇ, ନିମିଷ ପରି ଅଚଳ ରହୁଥିଲେ।
ତାସୁ ଚାପ୍ଯନଵସ୍ଥାସୁ ତ୍ଯକ୍ତସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯକ୍ରିଯଃ। ସଂପରିତ୍ଯକ୍ତଧର୍ମାର୍ଥଃ ସୁନିର୍ଣିକ୍ତାତ୍ମକଲ୍ମଷଃ
ଏହି ଅସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ସମସ୍ତ ଦୋଷରୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିଥିଲେ।
ନିର୍ମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଵ୍ଯତୀତଃ ସର୍ଵଵାଗୁରାଃ। ନ ଵଶେ କସ୍ଯଚିତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ସଧର୍ମା ମାତରିଶ୍ଵନଃ
ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଫାନ୍ଦକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, କାହାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ନ ରହି, ପବନ ପରି ସ୍ୱଧର୍ମରେ ଅବିଚଳ ହୋଇଗଲେ।
ଏତଯା ସତତଂ ଵୃତ୍ତ୍ଯା ଚରନ୍ନେଵଂପ୍ରକାରଯା। ଦେହଂ ସଂସ୍ଥାପଯିଷ୍ଯାମି ନିର୍ଭଯଂ ମାର୍ଗମାସ୍ଥିତଃ
ଏପରି ଚରିତ୍ର ଅନୁସରି ସଦା ବଞ୍ଚି, ଏହି ମାର୍ଗକୁ ଧରି, ମୁଁ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ନିଜ ଦେହକୁ ରକ୍ଷା କରିବି।
ନାହଂ ସୁକୃପଣେ ମାର୍ଗେ ସ୍ଵଵୀର୍ଯକ୍ଷଯଶୋଚିତେ। ସ୍ଵଧର୍ମାତ୍ସତତାପେତେ ଚରେଯଂ ଵୀର୍ଯଵର୍ଜିତଃ
ମୁଁ କେବେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୟାଜନକ ମାର୍ଗରେ, ନିଜ ଶକ୍ତି ହାରାଇ ଶୋକ କରି, ନିଜ ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇ, ଶକ୍ତିହୀନ ଭାବେ ଚାଲିବିନାହିଁ।
ସତ୍କୃତୋଽସତ୍କୃତୋ ଵାଽପି ଯୋଽନ୍ଯାଂ କୃପଣଚକ୍ଷୁଷା। ଉପୈତି ଵୃତ୍ତିଂ କାମାତ୍ମା ସ ଶୁନାଂ ଵର୍ତତେ ପଥି
ଯିଏ ସମ୍ମାନିତ କିମ୍ବା ଅସମ୍ମାନିତ ହେଉ, ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରତି କୁକୁର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି, ଇଚ୍ଛାରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବିକା ଚାଲାଏ, ସେ କୁକୁରମାନଙ୍କ ପଥରେ ଚାଲେ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୁଦୁଃଖାର୍ତୋ ନିଃଶ୍ଵାସପରମୋ ନୃପଃ। ଅଵେକ୍ଷମାଣଃ କୁନ୍ତୀଂ ଚ ମାନ୍ଦ୍ରୀଂ ଚ ସମଭାଷତ
ଏପରି କହି, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଏବଂ ଭାରି ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ, ରାଜା କୁନ୍ତୀ ଓ ମାଦ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖି କଥା କହିଲେ।
କୌସଲ୍ଯା ଵିଦୁରଃ କ୍ଷତ୍ତା ରାଜା ଚ ସହ ବନ୍ଧୁଭିଃ। ଆର୍ଯା ସତ୍ଯଵତୀ ଭୀଷ୍ମସ୍ତେ ଚ ରାଜପୁରୋହିତାଃ
କୌଶଲ୍ୟା, ମନ୍ତ୍ରୀ ବିଦୁର, ରାଜା ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ, ଆର୍ୟା ସତ୍ୟବତୀ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ରାଜପୁରୋହିତମାନେ—
ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନଃ ସୋମପାଃ ସଂଶିତଵ୍ରତାଃ। ପୌରଵୃଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଯେ ତତ୍ର ନିଵସନ୍ତ୍ଯସ୍ମଦାଶ୍ରଯାଃ। ପ୍ରସାଦ୍ଯ ସର୍ଵେ ଵକ୍ତଵ୍ଯାଃ ପାଣ୍ଡୁଃ ପ୍ରଵ୍ରାଜିତୋ ଵନେ
ବଡ଼ମନ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସୋମପାନ କରୁଥିବା ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଏବଂ ସେଠାରେ ଆମ ଆଶ୍ରୟରେ ଥିବା ସହରର ବୃଦ୍ଧମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଦର ସହ କହିଦିଅ, ପାଣ୍ଡୁ ଅତିବ୍ରତ ନେଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଛନ୍ତି।
ନିଶମ୍ଯ ଵଚନଂ ଭର୍ତୁସ୍ତ୍ଯାଗଧର୍ମକୃତାତ୍ମନଃ। ତତ୍ସମଂ ଵଚନଂ କୁନ୍ତୀ ମାଦ୍ରୀ ଚ ସମଭାଷତାମ୍
ତ୍ୟାଗ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, କୁନ୍ତୀ ଓ ମାଦ୍ରୀ ସେହି ଉକ୍ତି ସହିତ ସମ୍ମତି ଦେଇ କଥା କହିଲେ।
ଅନ୍ଯେଽପି ହ୍ଯାଶ୍ରମାଃ ସନ୍ତି ଯେ ଶକ୍ଯା ଭରତର୍ଷଭ। `ଆଵାଭ୍ଯାଂ ସହ ଵସ୍ତୁଂ ଵୈ ଧର୍ମମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଚିନ୍ତ୍ଯତାମ୍।' ଆଵାଭ୍ଯାଂ ଧର୍ମପତ୍ନୀଭ୍ଯାଂ ସହ ତପ୍ତୁଂ ତପୋ ମହତ୍
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରମମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ତୁମ ସହ ବସିପାରିବା; ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ତୁମ ସହିତ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କିପରି କରିପାରିବୁ, ଏହି ବିଷୟ ଚିନ୍ତା କର।
ଶରୀରସ୍ଯାପି ମୋକ୍ଷାଯ ଧର୍ମଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମହାଫଲମ୍। ତ୍ଵମେଵ ଭଵିତା ଭର୍ତା ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯାପି ନ ସଂଶଯଃ
ଶରୀର ମୋକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ଫଳ ଦେଉଥିବା ଧର୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ଆମର ପତି ତୁମେ ହେବ; ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ପ୍ରଣିଧାଯେନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମଂ ଭର୍ତୃଲୋକପରାଯଣେ। ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କାମସୁଖେ ହ୍ଯାଵାଂ ତପ୍ସ୍ଯଵୋ ଵିପୁଲଂ ତପଃ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଲୋକରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଆସକ୍ତିର ସମସ୍ତ ସୁଖ ତ୍ୟାଗ କରି, ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରିବା।
ଯଦି ଚାଵାଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ଵିଶାଂପତେ। ଅଦ୍ଯୈଵାଵାଂ ପ୍ରହାସ୍ଯାଵୋ ଜୀଵିତଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାଜା, ଯଦି ଆପଣ ଆମକୁ ଛାଡ଼ିଦେବେ, ତେବେ ଆଜି ଆମେ ଦୁଇଜଣ ନିଶ୍ଚୟ ଆମର ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବୁ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଯଦି ଵ୍ଯଵସିତଂ ହ୍ଯେତଦ୍ଯୁଵଯୋର୍ଧର୍ମସଂହିତମ୍। ସ୍ଵଵୃତ୍ତିମନୁଵର୍ତିଷ୍ଯେ ତାମହଂ ପିତୁରଵ୍ଯଯାମ୍
ଯଦି ଏହି ଆପଣଙ୍କ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ତେବେ ମୁଁ ମୋ ବାପାଙ୍କ ପଥକୁ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅନୁସରିବି।
ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଗ୍ରାମ୍ଯସୁଖାହାରଂ ତପ୍ଯମାନୋ ମହତ୍ତପଃ। ଵଲ୍କଲୀ ଫଲମୂଲାଶୀ ଚରିଷ୍ଯାମି ମହାଵନେ
ମୁଁ ଗ୍ରାମର ସୁଖ ଓ ଖାଦ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି, ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରି, ଚଳା ଓ ଚାଳ ହୋଇ, ଫଳ ଓ ମୂଳ ଖାଇ, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାସ କରିବି।
ଅଗ୍ନୌ ଜୁହ୍ଵନ୍ନୁଭୌ କାଲାଵୁଭୌ କାଲାଵୁପସ୍ପୃଶନ୍। କୃଶଃ ପରିମିତାହାରଶ୍ଚୀରଚର୍ମଜଟାଧରଃ
ଠିକ୍ ସମୟରେ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରି, ଠିକ୍ ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରି, ଅଳ୍ପ ଖାଇ, ଶରୀର ଶୁକାଇଯିବା, ଚଳା ଓ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ଜଟା ଧାରଣ କରି ରହିବି।
ଶୀତଵାତାତପସହଃ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାନଵେକ୍ଷକଃ। ତପସା ଦୁଶ୍ଚରେଣେଦଂ ଶରୀରମୁପଶୋଷଯନ୍
ଶୀତ, ପବନ ଓ ତାପକୁ ସହି, ଭୋକ ଓ ତିଆସକୁ ଅନଦେଖା କରି, ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦେହକୁ ଶୁକାଇଦେବି।
ଏକାନ୍ତଶୀଲୀ ଵିମୃଶନ୍ପକ୍ଵାପକ୍ଵେନ ଵର୍ତଯନ୍। ପିତୃନ୍ଦେଵାଂଶ୍ଚ ଵନ୍ଯେନ ଵାଗ୍ଭିରଦ୍ଭିଶ୍ଚ ତର୍ପଯନ୍
ଏକାନ୍ତରେ ରହି, ଚିନ୍ତା କରି, ପକ୍କା ଓ କାଚା ଜଙ୍ଗଲ ଖାଦ୍ୟରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରି, ବନର ଜଳ ଓ ଶବ୍ଦରେ ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରିବି।
ଵାନପ୍ରସ୍ଥଜନସ୍ଯାପି ଦର୍ଶନଂ କୁଲଵାସିନଃ। ନାପ୍ରିଯାଣ୍ଯାଚରିଷ୍ଯାମି କିଂ ପୁନର୍ଗ୍ରାମଵାସିନାମ୍
ବନବାସୀମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କେବେ ଅପ୍ରିୟ କାମ କରିବି ନାହିଁ—ତେବେ ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ପାଇଁ ତ ଏହା ଅଧିକ ସତ୍ୟ।
ଏଵମାରଣ୍ଯଶାସ୍ତ୍ରାଣାମୁଗ୍ରମୁଗ୍ରତରଂ ଵିଧିମ୍। କାଙ୍କ୍ଷମାଣୋଽହମାସ୍ଥାସ୍ଯେ ଦେହସ୍ଯାସ୍ଯାଽଽସମାପନାତ୍
ଏଭଳି, ମୁଁ ଅତି କଠିନ ବନବାସ ନିୟମକୁ ଅନୁସରିବାକୁ ଚାହେଁ, ଏହି ଦେହ ଶେଷ ହେଉଅଯ୍ୟନ୍ତ ତାହାକୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବି।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଭାର୍ଯେ ତେ ରାଜା କୌରଵନନ୍ଦନଃ। ତତଶ୍ଚୂଡାମଣିଂ ନିଷ୍କମଙ୍ଗଦେ କୁଣ୍ଡଲାନି ଚ
ଏଭଳି ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେଙ୍କୁ କହି, କୁରୁବଂଶୀ ରାଜା ତାଙ୍କ ଚୂଡ଼ାମଣି, ସୁନାର ହାର, ବାହୁବନ୍ଦ ଓ କଣ୍ଠା ଖୋଲିଦେଲେ।
ଵାସାଂସି ଚ ମହାର୍ହାଣି ସ୍ତ୍ରୀଣାମାଭରଣାନି ଚ। `ଵାହନାନି ଚ ମୁଖ୍ଯାନି ଶସ୍ତ୍ରାଣି କଵଚାନି ଚ
ସେ ମହାମୂଲ୍ୟବାନ୍ ବସ୍ତ୍ର, ମହିଳାମାନେର ଗହଣା, ମୁଖ୍ୟ ଯାନବାହନ, ଅସ୍ତ୍ର ଓ କବଚ ଦାନ କଲେ।
ହେମଭାଣ୍ଡାନି ଦିଵ୍ଯାନି ପର୍ଯଙ୍କାସ୍ତରଣାନି ଚ। ମଣିମୁକ୍ତାପ୍ରଵାଲାନି ରତ୍ନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ
ସେ ସୁନାର ପାତ୍ର, ଦିବ୍ୟ ଶଯ୍ୟା ଓ ଶେଇବା ଜିନିଷ, ମଣି, ମୁକ୍ତା, ପ୍ରବାଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ରତ୍ନ ଦାନ କଲେ।
ପ୍ରଦାଯ ସର୍ଵଂ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯଃ ପାଣ୍ଡୁର୍ଭୃତ୍ଯାନଭାଷତ। ଗତ୍ଵା ନାଗପୁରଂ ଵାଚ୍ଯଂ ପାଣ୍ଡୁଃ ପ୍ରଵ୍ରାଜିତୋ ଵନେ। ଅର୍ଥଂ କାମଂ ସୁଖଂ ଚୈଵ ରତିଂ ଚ ପରମାତ୍ମିକାମ୍
ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦେଇ, ପାଣ୍ଡୁ ତାଙ୍କ ଚାକରମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ନାଗପୁରକୁ ଯାଇ କହ, ପାଣ୍ଡୁ ସମ୍ପତ୍ତି, ଭୋଗ, ସୁଖ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ବନକୁ ଚାଲିଗଲେ।'