ସତାମପି କୁଲେ ଜାତାଃ କର୍ମଣା ବତ ଦୁର୍ଗତିମ୍। ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତ୍ଯକୃତାତ୍ମାନଃ କାମଜାଲଵିମୋହିତାଃ
ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ଆତ୍ମସଂଯମ ରଖିନାହାନ୍ତି ଓ କାମର ଜାଲରେ ଫସିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ଗତିକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
ଶଶ୍ଵଦ୍ଧର୍ମାତ୍ମନା ଜାତୋ ବାଲ ଏଵ ପିତା ମମ। ଜୀଵିତାନ୍ତମନୁପ୍ରାପ୍ତଃ କାମାତ୍ମୈଵେତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ମୋର ପିତା ଛୁଆଁବେଳୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ, ଏବଂ ଜୀବନର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହିପରି ରହିଲେ। ଆମେ ଶୁଣିଛୁ, ସେ କାମବଶତଃ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତସ୍ଯ କାମାତ୍ମନଃ କ୍ଷେତ୍ରେ ରାଜ୍ଞଃ ସଂଯତଵାଗୃଷିଃ। କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଭଗଵାନ୍ମାମଜୀଜନତ୍
ଏହି କାମପ୍ରବୃତ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମାନ୍ୟ ମାଟିରେ, ସଂଯମୀ ଋଷି କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ନିଜେ ମୋତେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ତସ୍ଯାଦ୍ଯ ଵ୍ଯସନେ ବୁଦ୍ଧିଃ ସଂଜାତେଯଂ ମମାଧମା। ତ୍ଯକ୍ତସ୍ଯ ଦେଵୈରନଯାନ୍ମୃଗଯାଂ ପରିଧାଵତଃ
ଏହି ବିପଦରେ, ମୋର ବୁଦ୍ଧି ଅଧମ ହୋଇଯାଇଛି, ଦେବତାମାନେ ଛାଡିଦେଇଛନ୍ତି, ଯେପରି ମୁଁ ଏହି ମୃଗ ପଛରେ ଦୌଡ଼ୁଛି।
ମୋକ୍ଷମେଵ ଵ୍ଯଵସ୍ଯାମି ବନ୍ଧୋ ହି ଵ୍ଯସନଂ ମହତ୍। ସୁଵୃତ୍ତିମନୁଵର୍ତିଷ୍ଯେ ତାମହଂ ପିତୁରଵ୍ଯଯାମ୍
ମୁଁ ମୋକ୍ଷ ପାଇବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରୁଛି, କାରଣ ବନ୍ଧନ ଏକ ବଡ଼ ଦୁଃଖ। ମୁଁ ମୋର ପିତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଚରଣକୁ ଅନୁସରିବି, ଯାହା କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ।
ଅତୀଵ ତପସାତ୍ମାନଂ ଯୋଜଯିଷ୍ଯାମ୍ଯସଂଶଯମ୍। ତସ୍ମାଦେକାହମେକାହମେକୈକସ୍ମିନ୍ଵନସ୍ପତୌ
ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ଆତ୍ମାକୁ ଅତି ତପସ୍ୟାରେ ଲାଗିଦେବି। ତେଣୁ, ପ୍ରତିଦିନ ଏକ ଏକ ଗଛ ତଳେ ରହିବି।
ଚରନ୍ଭୈକ୍ଷଂ ମୁନିର୍ମୁଣ୍ଡଶ୍ଚରିଷ୍ଯାମ୍ଯାଶ୍ରମାନିମାନ୍। ପାଂସୁନା ସମଵଚ୍ଛନ୍ନଃ ଶୂନ୍ଯାଗାରକୃତାଲଯଃ
ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡା ହୋଇ, ଏହି ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକରେ ଭିକ୍ଷା ମାଗି ଘୁରିବି, ଧୁଳିରେ ଢାକି ନିଜକୁ ରଖିବି, ଖାଲି ଘରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବି।
ଵୃକ୍ଷମୂଲନିକେତୋ ଵା ତ୍ଯକ୍ତସର୍ଵପ୍ରିଯାପ୍ରିଯଃ। ନ ଶୋଚନ୍ନ ପ୍ରହୃଷ୍ଯଂଶ୍ଚ ତୁଲ୍ଯନିନ୍ଦାତ୍ମସଂସ୍ତୁତିଃ
ଗଛ ମୂଳରେ ରହି, ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟ ଓ ଅପ୍ରିୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ନ ଦୁଃଖିତ ହେବି, ନ ଆନନ୍ଦିତ, ନିନ୍ଦା ଓ ନିଜ ପ୍ରଶଂସାକୁ ସମାନ ଭାବିବି।
ନିରାଶୀର୍ନିର୍ନମସ୍କାରୋ ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵୋ ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହଃ। ନ ଚାପ୍ଯଵହସନ୍କଂଚିନ୍ନ କୁର୍ଵନ୍ଭ୍ରୁକୁଟୀଂ କ୍ଵଚିତ୍
ଆଶା ଛାଡି, କାହାକୁ ନମସ୍କାର ନ କରି, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ରହିତ ଓ ଅସଂପୃକ୍ତ ହୋଇ, କାହାକୁ ଉପହାସ କିମ୍ବା କେବେ ଭୃକୁଟି ନ କରିବି।
ପ୍ରସନ୍ନଵଦନୋ ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ। ଜଙ୍ଗମାଜଙ୍ଗମଂ ସର୍ଵମଵିହିଂସଂଶ୍ଚତୁର୍ଵିଧମ୍
ସଦା ଶାନ୍ତ ମୁହଁରେ ରହି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗି ରହିବି, ଚାଲୁଥିବା କିମ୍ବା ଅଚଳ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀକୁ କେବେ ହିଂସା କରିବିନାହିଁ।
ସ୍ଵାସୁ ପ୍ରଜାସ୍ଵିଵ ସଦା ସମଃ ପ୍ରାଣଭୃତଃ ପ୍ରତି। ଏକକାଲଂ ଚରନ୍ଭୈକ୍ଷଂ କୁଲାନି ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚ
ସେ ସବୁ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଦା ନିଷ୍ପକ୍ଷ ଥିଲେ, ଯେପରି ଜଣେ ପିତା ନିଜ ସନ୍ତାନମାନେ ପାଇଁ ହୁଅନ୍ତି। ସେ ଦିନକୁ ଏକଥର ମାତ୍ର ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିଲେ, ଦଶ କିମ୍ବା ପନ୍ଦରଟି ଘରୁ।
ଅସଂଭଵେ ଵା ଭୈକ୍ଷସ୍ଯ ଚରନ୍ନନଶନାନ୍ଯପି। ଅଲ୍ପମଲ୍ପଂ ଚ ଭୁଞ୍ଜାନଃ ପୂର୍ଵାଲାଭେ ନ ଜାତୁଚିତ୍
ଯଦି ଭିକ୍ଷା ମିଳୁନାହିଁ, ସେ ଅନ୍ନ ଛାଡ଼ି ରହୁଥିଲେ; ଯେତେ ଥୋଡ଼ା ମିଳେ, ସେତେ ଥୋଡ଼ା ଖାଇଥିଲେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ଅନ୍ନ ମିଳିଥିଲା, ସେଠାରେ ଶେଷ ହେବା ପୂର୍ବରୁ କେବେ ଅଧିକ ଚାହାନ୍ତି ନଥିଲେ।
ଅନ୍ଯାନ୍ଯପି ଚରଁଲ୍ଲୋଭାଦଲାଭେ ସପ୍ତ ପୂରଯନ୍। ଅଲାଭେ ଯଦି ଵା ଲାଭେ ସମଦର୍ଶୀ ମହାତପାଃ
ଯଦି ଭିକ୍ଷା ମିଳୁନାହିଁ, ଲୋଭରେ ଅନ୍ୟ ଘରକୁ ଯାଇଥିଲେ, ସପ୍ତଟି ଘରୁ ଭିକ୍ଷା ନେଇ ପୂରଣ କରୁଥିଲେ; ଲାଭ ହେଉ କି ନ ହେଉ, ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ସମଦର୍ଶୀ ରହୁଥିଲେ।
ଵାସ୍ଯୈକଂ ତକ୍ଷତୋ ବାହୁଂ ଚନ୍ଦନେନୈକମୁକ୍ଷତଃ। ନାକଲ୍ଯାଣଂ ନ କଲ୍ଯାଣଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ନୁଭଯୋସ୍ତଯୋଃ
ଏକ ହାତ କାଠମିଷ୍ତ୍ରୀ କାଟୁଥିଲେ ଓ ଅନ୍ୟ ହାତ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଯାଉଥିଲେ, ସେ ଏହି ଦୁଇଟିକୁ ନ ଭଲ ଭାବିଥିଲେ, ନ ଖରାପ ଭାବିଥିଲେ।
ନ ଜିଜୀଵିଷୁଵତ୍କିଂଚିନ୍ନ ମୁମୂର୍ଷୁଵଦାଚରନ୍। ଜୀଵିତଂ ମରଣଂ ଚୈଵ ନାଭିନ୍ଦନ୍ନ ଚ ଦ୍ଵିଷନ୍
ସେ କେବେ ଜୀବନକୁ ଆସକ୍ତି ରଖି କାମ କରୁନଥିଲେ, କେବେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁନଥିଲେ; ଜୀବନକୁ ନ ଧରିଥିଲେ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ନ ଦ୍ୱେଷ କରୁଥିଲେ।
ଯାଃ କାଶ୍ଚିଜ୍ଜୀଵତା ଶକ୍ଯାଃ କର୍ତୁମଭ୍ଯୁଦଯକ୍ରିଯାଃ। ତାଃ ସର୍ଵାଃ ସମତିକ୍ରମ୍ଯ ନିମେଷାଦିଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ଜୀବନରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କାମ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ କରାଯାଇପାରେ, ସେ ସବୁକୁ ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଛାଡ଼ିଦେଇ, ନିମିଷ ପରି ଅଚଳ ରହୁଥିଲେ।
ତାସୁ ଚାପ୍ଯନଵସ୍ଥାସୁ ତ୍ଯକ୍ତସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯକ୍ରିଯଃ। ସଂପରିତ୍ଯକ୍ତଧର୍ମାର୍ଥଃ ସୁନିର୍ଣିକ୍ତାତ୍ମକଲ୍ମଷଃ
ଏହି ଅସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ସମସ୍ତ ଦୋଷରୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିଥିଲେ।
ନିର୍ମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଵ୍ଯତୀତଃ ସର୍ଵଵାଗୁରାଃ। ନ ଵଶେ କସ୍ଯଚିତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ସଧର୍ମା ମାତରିଶ୍ଵନଃ
ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଫାନ୍ଦକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, କାହାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ନ ରହି, ପବନ ପରି ସ୍ୱଧର୍ମରେ ଅବିଚଳ ହୋଇଗଲେ।
ଏତଯା ସତତଂ ଵୃତ୍ତ୍ଯା ଚରନ୍ନେଵଂପ୍ରକାରଯା। ଦେହଂ ସଂସ୍ଥାପଯିଷ୍ଯାମି ନିର୍ଭଯଂ ମାର୍ଗମାସ୍ଥିତଃ
ଏପରି ଚରିତ୍ର ଅନୁସରି ସଦା ବଞ୍ଚି, ଏହି ମାର୍ଗକୁ ଧରି, ମୁଁ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ନିଜ ଦେହକୁ ରକ୍ଷା କରିବି।
ନାହଂ ସୁକୃପଣେ ମାର୍ଗେ ସ୍ଵଵୀର୍ଯକ୍ଷଯଶୋଚିତେ। ସ୍ଵଧର୍ମାତ୍ସତତାପେତେ ଚରେଯଂ ଵୀର୍ଯଵର୍ଜିତଃ
ମୁଁ କେବେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୟାଜନକ ମାର୍ଗରେ, ନିଜ ଶକ୍ତି ହାରାଇ ଶୋକ କରି, ନିଜ ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇ, ଶକ୍ତିହୀନ ଭାବେ ଚାଲିବିନାହିଁ।
ସତ୍କୃତୋଽସତ୍କୃତୋ ଵାଽପି ଯୋଽନ୍ଯାଂ କୃପଣଚକ୍ଷୁଷା। ଉପୈତି ଵୃତ୍ତିଂ କାମାତ୍ମା ସ ଶୁନାଂ ଵର୍ତତେ ପଥି
ଯିଏ ସମ୍ମାନିତ କିମ୍ବା ଅସମ୍ମାନିତ ହେଉ, ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରତି କୁକୁର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି, ଇଚ୍ଛାରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ଜୀବିକା ଚାଲାଏ, ସେ କୁକୁରମାନଙ୍କ ପଥରେ ଚାଲେ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୁଦୁଃଖାର୍ତୋ ନିଃଶ୍ଵାସପରମୋ ନୃପଃ। ଅଵେକ୍ଷମାଣଃ କୁନ୍ତୀଂ ଚ ମାନ୍ଦ୍ରୀଂ ଚ ସମଭାଷତ
ଏପରି କହି, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଏବଂ ଭାରି ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ, ରାଜା କୁନ୍ତୀ ଓ ମାଦ୍ରୀଙ୍କୁ ଦେଖି କଥା କହିଲେ।
କୌସଲ୍ଯା ଵିଦୁରଃ କ୍ଷତ୍ତା ରାଜା ଚ ସହ ବନ୍ଧୁଭିଃ। ଆର୍ଯା ସତ୍ଯଵତୀ ଭୀଷ୍ମସ୍ତେ ଚ ରାଜପୁରୋହିତାଃ
କୌଶଲ୍ୟା, ମନ୍ତ୍ରୀ ବିଦୁର, ରାଜା ତାଙ୍କର ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ, ଆର୍ୟା ସତ୍ୟବତୀ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ରାଜପୁରୋହିତମାନେ—
ବ୍ରାହ୍ମଣାଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନଃ ସୋମପାଃ ସଂଶିତଵ୍ରତାଃ। ପୌରଵୃଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଯେ ତତ୍ର ନିଵସନ୍ତ୍ଯସ୍ମଦାଶ୍ରଯାଃ। ପ୍ରସାଦ୍ଯ ସର୍ଵେ ଵକ୍ତଵ୍ଯାଃ ପାଣ୍ଡୁଃ ପ୍ରଵ୍ରାଜିତୋ ଵନେ
ବଡ଼ମନ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ସୋମପାନ କରୁଥିବା ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ଏବଂ ସେଠାରେ ଆମ ଆଶ୍ରୟରେ ଥିବା ସହରର ବୃଦ୍ଧମାନେ—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଦର ସହ କହିଦିଅ, ପାଣ୍ଡୁ ଅତିବ୍ରତ ନେଇ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଛନ୍ତି।
ନିଶମ୍ଯ ଵଚନଂ ଭର୍ତୁସ୍ତ୍ଯାଗଧର୍ମକୃତାତ୍ମନଃ। ତତ୍ସମଂ ଵଚନଂ କୁନ୍ତୀ ମାଦ୍ରୀ ଚ ସମଭାଷତାମ୍
ତ୍ୟାଗ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଉକ୍ତି ଶୁଣି, କୁନ୍ତୀ ଓ ମାଦ୍ରୀ ସେହି ଉକ୍ତି ସହିତ ସମ୍ମତି ଦେଇ କଥା କହିଲେ।
ଅନ୍ଯେଽପି ହ୍ଯାଶ୍ରମାଃ ସନ୍ତି ଯେ ଶକ୍ଯା ଭରତର୍ଷଭ। `ଆଵାଭ୍ଯାଂ ସହ ଵସ୍ତୁଂ ଵୈ ଧର୍ମମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଚିନ୍ତ୍ଯତାମ୍।' ଆଵାଭ୍ଯାଂ ଧର୍ମପତ୍ନୀଭ୍ଯାଂ ସହ ତପ୍ତୁଂ ତପୋ ମହତ୍
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରମମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ତୁମ ସହ ବସିପାରିବା; ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ତୁମ ସହିତ ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କିପରି କରିପାରିବୁ, ଏହି ବିଷୟ ଚିନ୍ତା କର।
ଶରୀରସ୍ଯାପି ମୋକ୍ଷାଯ ଧର୍ମଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମହାଫଲମ୍। ତ୍ଵମେଵ ଭଵିତା ଭର୍ତା ସ୍ଵର୍ଗସ୍ଯାପି ନ ସଂଶଯଃ
ଶରୀର ମୋକ୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ଫଳ ଦେଉଥିବା ଧର୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ଆମର ପତି ତୁମେ ହେବ; ସ୍ୱର୍ଗରେ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ପ୍ରଣିଧାଯେନ୍ଦ୍ରିଯଗ୍ରାମଂ ଭର୍ତୃଲୋକପରାଯଣେ। ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କାମସୁଖେ ହ୍ଯାଵାଂ ତପ୍ସ୍ଯଵୋ ଵିପୁଲଂ ତପଃ
ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଲୋକରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଆସକ୍ତିର ସମସ୍ତ ସୁଖ ତ୍ୟାଗ କରି, ବଡ଼ ତପସ୍ୟା କରିବା।
ଯଦି ଚାଵାଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ଵିଶାଂପତେ। ଅଦ୍ଯୈଵାଵାଂ ପ୍ରହାସ୍ଯାଵୋ ଜୀଵିତଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାଜା, ଯଦି ଆପଣ ଆମକୁ ଛାଡ଼ିଦେବେ, ତେବେ ଆଜି ଆମେ ଦୁଇଜଣ ନିଶ୍ଚୟ ଆମର ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବୁ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଯଦି ଵ୍ଯଵସିତଂ ହ୍ଯେତଦ୍ଯୁଵଯୋର୍ଧର୍ମସଂହିତମ୍। ସ୍ଵଵୃତ୍ତିମନୁଵର୍ତିଷ୍ଯେ ତାମହଂ ପିତୁରଵ୍ଯଯାମ୍
ଯଦି ଏହି ଆପଣଙ୍କ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ତେବେ ମୁଁ ମୋ ବାପାଙ୍କ ପଥକୁ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅନୁସରିବି।