ଵସମାନମରଣ୍ଯେଷୁ ନିତ୍ଯଂ ଶମପରାଯଣମ୍। ତ୍ଵଯାଽହଂ ହିଂସିତୋ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାମପ୍ଯନାଗସଃ
ମୁଁ ସଦା ଅରଣ୍ୟରେ ରହି, ଶାନ୍ତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଥିଲି, ତୁମେ ମୋତେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛ; ଏହିକାରଣରୁ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ହୋଇଥିଲେ ତୁମକୁ କଷ୍ଟ ଦେବି।
ଦ୍ଵଯୋର୍ନୃଶଂସକର୍ତାରମଵଶଂ କାମମୋହିତମ୍। ଜୀଵିତାନ୍ତକରୋ ଭାଵୋ ମୈଥୁନେ ସମୁପୈଷ୍ଯତି
ଯିଏ ଅନ୍ୟ ପ୍ରତି କ୍ରୂରତା କରେ ଏବଂ କାମ ଓ ମୋହରେ ଆବୃତ ହୁଏ, ସେ ମିଳନ ସମୟରେ ନିଜ ଜୀବନର ଶେଷ ଦେଖିବ।
ଅହଂ ହି କିଂଦମୋ ନାମ ତପସା ଭାଵିତୋ ମୁନିଃ। ଵ୍ଯପତ୍ରପନ୍ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ମୃଗ୍ଯାଂ ମୈଥୁନମାଚରମ୍
ମୁଁ କିଂଦମ ନାମକ ଏକ ମୁନି, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଛି। ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲଜ୍ଜାବୋଧ କରି, ମୁଁ ମୃଗ ଆକାର ଧରି ମୃଗୀ ସହିତ ମିଳନ କରୁଥିଲି।
ମୃଗୋ ଭତ୍ଵା ମୃଗୈଃ ସାର୍ଧଂ ଚରାମି ଗହନେ ଵନେ। ନ ତୁ ତେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯେଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯଵିଜାନତଃ
ମୁଁ ମୃଗ ହୋଇ ଅନ୍ୟ ମୃଗମାନଙ୍କ ସହିତ ଘନବନରେ ଘୁରୁଥିଲି। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଏହାକୁ ଜାଣିନଥିଲୁ, ତେଣୁ ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ନୁହେଁ।
ମୃଗରୂପଧରଂ ହତ୍ଵା ମାମେଵଂ କାମମୋହିତମ୍। ଅସ୍ଯ ତୁ ତ୍ଵଂ ଫଲଂ ମୂଢ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସୀଦୃଶମେଵ ହି
ମୃଗ ଆକାର ଧରି, କାମବଶ ମୋତେ ହତ୍ୟା କରିଛୁ, ଏହାର ଫଳ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଭୋଗିବ।
ପ୍ରିଯଯା ସହ ସଂଵାସଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କାମଵିମୋହିତଃ। ତ୍ଵମପ୍ଯସ୍ଯାମଵସ୍ଥାଯାଂ ପ୍ରେତଲୋକଂ ଗମିଷ୍ଯସି
ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପ୍ରିୟା ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇ, କାମରେ ମୋହିତ ହେବା ପରେ, ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିବା ଓ ପିତୃଲୋକକୁ ଯିବ।
ଅନ୍ତକାଲେ ହି ସଂଵାସଂ ଯଯା ଗନ୍ତାସି କାନ୍ତଯା। ପ୍ରେତରାଜପୁରଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ସର୍ଵଭୂତଦୁରତ୍ଯଯମ୍। ଭକ୍ତ୍ଯା ମତିମତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୈଵ ତ୍ଵାଽନୁଗମିଷ୍ଯତି
ଜୀବନର ଶେଷବେଳେ, ତୁମେ ତୁମ କାନ୍ତା ସହିତ ଯିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଅତି ଦୁର୍ଗମ ଯମରାଜଙ୍କ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିବ। କିନ୍ତୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସେ ଭକ୍ତିବଶତଃ ତୁମ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିବ।
ଵର୍ତମାନଃ ସୁଖେ ଦୁଃଖଂ ଯଥାଽହଂ ପ୍ରାପିତସ୍ତ୍ଵଯା। ତଥା ତ୍ଵାଂ ଚ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦୁଃଖମଭ୍ଯାଗମିଷ୍ଯତି
ଯେପରି ମୁଁ ସୁଖରେ ଥିଲି ଓ ତୁମେ ମୋତେ ଦୁଃଖରେ ପକାଇଲ, ସେପରି ତୁମେ ସୁଖ ପାଇବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଆସିବ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୁଦୁଃଖାର୍ତୋ ଜୀଵିତାତ୍ସ ଵ୍ଯମୁଚ୍ଯତ। ମୃଗଃ ପାଣ୍ଡୁଶ୍ଚ ଦୁଃଖାର୍ତଃ କ୍ଷଣେନ ସମପଦ୍ଯତ
ଏପରି କହି, ଅତି ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେ ଜୀବନ ଛାଡିଲେ। ଏବଂ ପାଣ୍ଡୁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ତଂ ଵ୍ଯତୀତମୁପକ୍ରମ୍ଯ ରାଜା ସ୍ଵମିଵ ବାନ୍ଧଵମ୍। ସଭାର୍ଯଃ ଶୋକଦୁଃଖାର୍ତଃ ପର୍ଯଦେଵଯଦାତୁରଃ
ତାଙ୍କୁ ଚିରନିଦ୍ରାରେ ଦେଖି, ରାଜା ନିଜ ବାନ୍ଧବ ପରି, ଜନାନୀ ସହିତ ଶୋକ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଆକୁଳ ହୋଇ କାନ୍ଦିଲେ।
ସତାମପି କୁଲେ ଜାତାଃ କର୍ମଣା ବତ ଦୁର୍ଗତିମ୍। ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତ୍ଯକୃତାତ୍ମାନଃ କାମଜାଲଵିମୋହିତାଃ
ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁମାନେ ଆତ୍ମସଂଯମ ରଖିନାହାନ୍ତି ଓ କାମର ଜାଲରେ ଫସିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ଗତିକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
ଶଶ୍ଵଦ୍ଧର୍ମାତ୍ମନା ଜାତୋ ବାଲ ଏଵ ପିତା ମମ। ଜୀଵିତାନ୍ତମନୁପ୍ରାପ୍ତଃ କାମାତ୍ମୈଵେତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ମୋର ପିତା ଛୁଆଁବେଳୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ, ଏବଂ ଜୀବନର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହିପରି ରହିଲେ। ଆମେ ଶୁଣିଛୁ, ସେ କାମବଶତଃ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତସ୍ଯ କାମାତ୍ମନଃ କ୍ଷେତ୍ରେ ରାଜ୍ଞଃ ସଂଯତଵାଗୃଷିଃ। କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଭଗଵାନ୍ମାମଜୀଜନତ୍
ଏହି କାମପ୍ରବୃତ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମାନ୍ୟ ମାଟିରେ, ସଂଯମୀ ଋଷି କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ନିଜେ ମୋତେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ତସ୍ଯାଦ୍ଯ ଵ୍ଯସନେ ବୁଦ୍ଧିଃ ସଂଜାତେଯଂ ମମାଧମା। ତ୍ଯକ୍ତସ୍ଯ ଦେଵୈରନଯାନ୍ମୃଗଯାଂ ପରିଧାଵତଃ
ଏହି ବିପଦରେ, ମୋର ବୁଦ୍ଧି ଅଧମ ହୋଇଯାଇଛି, ଦେବତାମାନେ ଛାଡିଦେଇଛନ୍ତି, ଯେପରି ମୁଁ ଏହି ମୃଗ ପଛରେ ଦୌଡ଼ୁଛି।
ମୋକ୍ଷମେଵ ଵ୍ଯଵସ୍ଯାମି ବନ୍ଧୋ ହି ଵ୍ଯସନଂ ମହତ୍। ସୁଵୃତ୍ତିମନୁଵର୍ତିଷ୍ଯେ ତାମହଂ ପିତୁରଵ୍ଯଯାମ୍
ମୁଁ ମୋକ୍ଷ ପାଇବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କରୁଛି, କାରଣ ବନ୍ଧନ ଏକ ବଡ଼ ଦୁଃଖ। ମୁଁ ମୋର ପିତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଚରଣକୁ ଅନୁସରିବି, ଯାହା କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ।
ଅତୀଵ ତପସାତ୍ମାନଂ ଯୋଜଯିଷ୍ଯାମ୍ଯସଂଶଯମ୍। ତସ୍ମାଦେକାହମେକାହମେକୈକସ୍ମିନ୍ଵନସ୍ପତୌ
ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ଆତ୍ମାକୁ ଅତି ତପସ୍ୟାରେ ଲାଗିଦେବି। ତେଣୁ, ପ୍ରତିଦିନ ଏକ ଏକ ଗଛ ତଳେ ରହିବି।
ଚରନ୍ଭୈକ୍ଷଂ ମୁନିର୍ମୁଣ୍ଡଶ୍ଚରିଷ୍ଯାମ୍ଯାଶ୍ରମାନିମାନ୍। ପାଂସୁନା ସମଵଚ୍ଛନ୍ନଃ ଶୂନ୍ଯାଗାରକୃତାଲଯଃ
ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡା ହୋଇ, ଏହି ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକରେ ଭିକ୍ଷା ମାଗି ଘୁରିବି, ଧୁଳିରେ ଢାକି ନିଜକୁ ରଖିବି, ଖାଲି ଘରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବି।
ଵୃକ୍ଷମୂଲନିକେତୋ ଵା ତ୍ଯକ୍ତସର୍ଵପ୍ରିଯାପ୍ରିଯଃ। ନ ଶୋଚନ୍ନ ପ୍ରହୃଷ୍ଯଂଶ୍ଚ ତୁଲ୍ଯନିନ୍ଦାତ୍ମସଂସ୍ତୁତିଃ
ଗଛ ମୂଳରେ ରହି, ସମସ୍ତ ପ୍ରିୟ ଓ ଅପ୍ରିୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ନ ଦୁଃଖିତ ହେବି, ନ ଆନନ୍ଦିତ, ନିନ୍ଦା ଓ ନିଜ ପ୍ରଶଂସାକୁ ସମାନ ଭାବିବି।
ନିରାଶୀର୍ନିର୍ନମସ୍କାରୋ ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵୋ ନିଷ୍ପରିଗ୍ରହଃ। ନ ଚାପ୍ଯଵହସନ୍କଂଚିନ୍ନ କୁର୍ଵନ୍ଭ୍ରୁକୁଟୀଂ କ୍ଵଚିତ୍
ଆଶା ଛାଡି, କାହାକୁ ନମସ୍କାର ନ କରି, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ରହିତ ଓ ଅସଂପୃକ୍ତ ହୋଇ, କାହାକୁ ଉପହାସ କିମ୍ବା କେବେ ଭୃକୁଟି ନ କରିବି।
ପ୍ରସନ୍ନଵଦନୋ ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ। ଜଙ୍ଗମାଜଙ୍ଗମଂ ସର୍ଵମଵିହିଂସଂଶ୍ଚତୁର୍ଵିଧମ୍
ସଦା ଶାନ୍ତ ମୁହଁରେ ରହି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗି ରହିବି, ଚାଲୁଥିବା କିମ୍ବା ଅଚଳ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ପ୍ରାଣୀକୁ କେବେ ହିଂସା କରିବିନାହିଁ।
ସ୍ଵାସୁ ପ୍ରଜାସ୍ଵିଵ ସଦା ସମଃ ପ୍ରାଣଭୃତଃ ପ୍ରତି। ଏକକାଲଂ ଚରନ୍ଭୈକ୍ଷଂ କୁଲାନି ଦଶ ପଞ୍ଚ ଚ
ସେ ସବୁ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଦା ନିଷ୍ପକ୍ଷ ଥିଲେ, ଯେପରି ଜଣେ ପିତା ନିଜ ସନ୍ତାନମାନେ ପାଇଁ ହୁଅନ୍ତି। ସେ ଦିନକୁ ଏକଥର ମାତ୍ର ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିଲେ, ଦଶ କିମ୍ବା ପନ୍ଦରଟି ଘରୁ।
ଅସଂଭଵେ ଵା ଭୈକ୍ଷସ୍ଯ ଚରନ୍ନନଶନାନ୍ଯପି। ଅଲ୍ପମଲ୍ପଂ ଚ ଭୁଞ୍ଜାନଃ ପୂର୍ଵାଲାଭେ ନ ଜାତୁଚିତ୍
ଯଦି ଭିକ୍ଷା ମିଳୁନାହିଁ, ସେ ଅନ୍ନ ଛାଡ଼ି ରହୁଥିଲେ; ଯେତେ ଥୋଡ଼ା ମିଳେ, ସେତେ ଥୋଡ଼ା ଖାଇଥିଲେ, ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ଅନ୍ନ ମିଳିଥିଲା, ସେଠାରେ ଶେଷ ହେବା ପୂର୍ବରୁ କେବେ ଅଧିକ ଚାହାନ୍ତି ନଥିଲେ।
ଅନ୍ଯାନ୍ଯପି ଚରଁଲ୍ଲୋଭାଦଲାଭେ ସପ୍ତ ପୂରଯନ୍। ଅଲାଭେ ଯଦି ଵା ଲାଭେ ସମଦର୍ଶୀ ମହାତପାଃ
ଯଦି ଭିକ୍ଷା ମିଳୁନାହିଁ, ଲୋଭରେ ଅନ୍ୟ ଘରକୁ ଯାଇଥିଲେ, ସପ୍ତଟି ଘରୁ ଭିକ୍ଷା ନେଇ ପୂରଣ କରୁଥିଲେ; ଲାଭ ହେଉ କି ନ ହେଉ, ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ସମଦର୍ଶୀ ରହୁଥିଲେ।
ଵାସ୍ଯୈକଂ ତକ୍ଷତୋ ବାହୁଂ ଚନ୍ଦନେନୈକମୁକ୍ଷତଃ। ନାକଲ୍ଯାଣଂ ନ କଲ୍ଯାଣଂ ଚିନ୍ତଯନ୍ନୁଭଯୋସ୍ତଯୋଃ
ଏକ ହାତ କାଠମିଷ୍ତ୍ରୀ କାଟୁଥିଲେ ଓ ଅନ୍ୟ ହାତ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଯାଉଥିଲେ, ସେ ଏହି ଦୁଇଟିକୁ ନ ଭଲ ଭାବିଥିଲେ, ନ ଖରାପ ଭାବିଥିଲେ।
ନ ଜିଜୀଵିଷୁଵତ୍କିଂଚିନ୍ନ ମୁମୂର୍ଷୁଵଦାଚରନ୍। ଜୀଵିତଂ ମରଣଂ ଚୈଵ ନାଭିନ୍ଦନ୍ନ ଚ ଦ୍ଵିଷନ୍
ସେ କେବେ ଜୀବନକୁ ଆସକ୍ତି ରଖି କାମ କରୁନଥିଲେ, କେବେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁନଥିଲେ; ଜୀବନକୁ ନ ଧରିଥିଲେ, ମୃତ୍ୟୁକୁ ନ ଦ୍ୱେଷ କରୁଥିଲେ।
ଯାଃ କାଶ୍ଚିଜ୍ଜୀଵତା ଶକ୍ଯାଃ କର୍ତୁମଭ୍ଯୁଦଯକ୍ରିଯାଃ। ତାଃ ସର୍ଵାଃ ସମତିକ୍ରମ୍ଯ ନିମେଷାଦିଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ଜୀବନରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ କାମ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ କରାଯାଇପାରେ, ସେ ସବୁକୁ ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଛାଡ଼ିଦେଇ, ନିମିଷ ପରି ଅଚଳ ରହୁଥିଲେ।
ତାସୁ ଚାପ୍ଯନଵସ୍ଥାସୁ ତ୍ଯକ୍ତସର୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯକ୍ରିଯଃ। ସଂପରିତ୍ଯକ୍ତଧର୍ମାର୍ଥଃ ସୁନିର୍ଣିକ୍ତାତ୍ମକଲ୍ମଷଃ
ଏହି ଅସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟର କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ, ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତ୍ୟାଗ କରି, ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ସମସ୍ତ ଦୋଷରୁ ଶୁଧ୍ଧ କରିଥିଲେ।
ନିର୍ମୁକ୍ତଃ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଵ୍ଯତୀତଃ ସର୍ଵଵାଗୁରାଃ। ନ ଵଶେ କସ୍ଯଚିତ୍ତିଷ୍ଠନ୍ସଧର୍ମା ମାତରିଶ୍ଵନଃ
ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଫାନ୍ଦକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, କାହାର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ନ ରହି, ପବନ ପରି ସ୍ୱଧର୍ମରେ ଅବିଚଳ ହୋଇଗଲେ।
ଏତଯା ସତତଂ ଵୃତ୍ତ୍ଯା ଚରନ୍ନେଵଂପ୍ରକାରଯା। ଦେହଂ ସଂସ୍ଥାପଯିଷ୍ଯାମି ନିର୍ଭଯଂ ମାର୍ଗମାସ୍ଥିତଃ
ଏପରି ଚରିତ୍ର ଅନୁସରି ସଦା ବଞ୍ଚି, ଏହି ମାର୍ଗକୁ ଧରି, ମୁଁ ନିର୍ଭୟ ଭାବେ ନିଜ ଦେହକୁ ରକ୍ଷା କରିବି।
ନାହଂ ସୁକୃପଣେ ମାର୍ଗେ ସ୍ଵଵୀର୍ଯକ୍ଷଯଶୋଚିତେ। ସ୍ଵଧର୍ମାତ୍ସତତାପେତେ ଚରେଯଂ ଵୀର୍ଯଵର୍ଜିତଃ
ମୁଁ କେବେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୟାଜନକ ମାର୍ଗରେ, ନିଜ ଶକ୍ତି ହାରାଇ ଶୋକ କରି, ନିଜ ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୋଇ, ଶକ୍ତିହୀନ ଭାବେ ଚାଲିବିନାହିଁ।