ତତସ୍ତଂ ଚ ମୃଗୀଂ ଚୈଵ ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖୈଃ ସୁପତ୍ରିଭିଃ। ନିର୍ବିଭେଦ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ପାଣ୍ଡୁଃ ପଞ୍ଚଭିରାଶୁଗୈଃ
ତାପରେ, ପାଣ୍ଡୁ ସୁନା ମୁଣ୍ଡିଆ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପଞ୍ଚଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସେ ହରିଣ ଓ ହରିଣୀକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
ସ ଚ ରାଜନ୍ମହାତେଜା ଋଷିପୁତ୍ରସ୍ତପୋଧନଃ। ଭାର୍ଯଯା ସହ ତେଜସ୍ଵୀ ମୃଗରୂପେଣ ସଙ୍ଗତଃ
ହେ ରାଜା, ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ଋଷିପୁତ୍ର, ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ହରିଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଏକାତ୍ମ ହୋଇଥିଲେ।
ସ ସଂଯୁକ୍ତସ୍ତଯା ମୃଗ୍ଯା ମାନୁଷୀଂ ଵାଚମୀରଯନ୍। କ୍ଷଣେନ ପତିତୋ ଭୂମୌ ଵିଲଲାପାତୁରୋ ମୃଗଃ
ସେ ହରିଣୀ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ମାନବୀୟ କଥା କହିଲେ; କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, ଦୁଃଖରେ ହରିଣ ଦୁଃଖ କରି କାନ୍ଦିଲେ।
କାମମନ୍ଯୁଵଶଂ ପ୍ରାପ୍ତା ବୁଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତରଗତା ଅପି। ଵର୍ଜଯନ୍ତି ନୃଶଂସାନି ପାପେଷ୍ଵପି ରତା ନରାଃ
ମନରେ ଜଣା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ ଅଭିଲାଷା ଓ କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଅପରାଧରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ୟାତନା କାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ନ ଵିଧିଂ ଗ୍ରସତେ ପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରଜ୍ଞାଂ ତୁ ଗ୍ରସତେ ଵିଧିଃ। ଵିଧିପର୍ଯାଗତାନର୍ଥାନ୍ପ୍ରଜ୍ଞାଵାନ୍ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ନୀତି କେବେ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଦମନ କରିପାରେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ବିପରୀତ ଭାବେ ବୁଦ୍ଧି ନୀତିକୁ ଦମନ କରିପାରେ। ଯେଉଁଜଣ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସେ ନୀତି ଭଙ୍ଗରୁ ହେଉଥିବା ଅସୁବିଧାକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରେ।
ଶସ୍ଵଦ୍ଧର୍ମାତ୍ମନାଂ ମୁଖ୍ଯେ କୁଲେ ଜାତସ୍ଯ ଭାରତ। କାମଲୋଭାଭିଭୂତସ୍ଯ କଥଂ ତେ ଚଲିତା ମତିଃ
ହେ ଭାରତ, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ଏବେ କାମ ଓ ଲୋଭରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, କିପରି ତୁମର ମନ ଡାହାଣି ହୋଇଗଲା?
ଶତ୍ରୂଣାଂ ଯା ଵଧେ ଵୃତ୍ତିଃ ସା ମୃଗାଣାଂ ଵଧେ ସ୍ମୃତା। ରାଜ୍ଞାଂ ମୃଗ ନ ମାଂ ମୋହାତ୍ତ୍ଵଂ ଗର୍ହଯିତୁମର୍ହସି
ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯେପରି ଜନ୍ତୁମାନେ ମାରାଯାନ୍ତି, ସେହିପରି। ରାଜା, ମୋହରେ ପଡି ମୋତେ ପଶୁ ପରି ଦୋଷାରୋପ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅଚ୍ଛଦ୍ମନାଽମାଯଯା ଚ ମୃଗାଣାଂ ଵଧ ଇଷ୍ଯତେ। ସ ଏଵ ଧର୍ମୋ ରାଜ୍ଞାଂ ତୁ ତଦ୍ଧି ତ୍ଵଂ କିଂ ନୁ ଗର୍ହସେ
ଖୋଲା ଭାବେ ଓ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଭାବରେ ପଶୁମାନେ ମାରାଯିବାକୁ ମନ୍ୟ ହୁଏ। ଏହି ନୀତି ରାଜାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ହୁଏ—ତେବେ ତୁମେ କାହିଁକି ମୋତେ ଦୋଷାରୋପ କରୁଛ?
ଅଗସ୍ତ୍ଯଃ ସତ୍ରମାସୀନଶ୍ଚକାର ମୃଗଯାମୃଷିଃ। ଆରଣ୍ଯାନ୍ସର୍ଵଦୈଵତ୍ଯାନ୍ମୃଗାନ୍ପ୍ରୋକ୍ଷ୍ଯ ମହାଵନେ
ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷି ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ସେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପଶୁମାନେକୁ ପବିତ୍ର ଜଳ ଛିଟି ଶିକାର କରିଥିଲେ।
ପ୍ରମାଣଦୃଷ୍ଟଧର୍ମେଣ କଥମସ୍ମାନ୍ଵିଗର୍ହସେ। ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯାଭିଚାରେଣ ଯୁଷ୍ମାକଂ ଵିହିତୋ ଵଧଃ
ନିୟମ ଓ ନୀତି ଅନୁଯାୟୀ, ତୁମେ କାହିଁକି ଆମକୁ ଦୋଷାରୋପ କରୁଛ? ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ଉଦାହରଣ ଅନୁଯାୟୀ, ତୁମର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ନୀତିସମ୍ମତ।
ନ ରିପୂନ୍ଵୈ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଵିମୁଞ୍ଚନ୍ତି ନରାଃ ଶରାନ୍। ରନ୍ଧ୍ର ଏଷାଂ ଵିଶେଷେଣ ଵଧକାଲଃ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ
ମନୁଷ୍ୟମାନେ କେବେ ଅନାବଶ୍ୟକ ଭାବେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ଦୁର୍ବଳତା ଓ ସଠିକ ସମୟରେ ମାରିବାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ।
ପ୍ରମତ୍ତମପ୍ରମତ୍ତଂ ଵା ଵିଵୃତଂ ଘ୍ନନ୍ତି ଚୌଜସା। ଉପାଯୈର୍ଵିଵିଧୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ କସ୍ମାନ୍ମୃଗ ଵିଗର୍ହସେ
ଯେଉଁଠି ଅସାବଧାନ କିମ୍ବା ସାବଧାନ, ଖୋଲା ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବାକୁ ଶକ୍ତି ଓ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ମାରାଯାଏ—ତେବେ ରାଜା, ତୁମେ କାହିଁକି ମୋତେ ଦୋଷାରୋପ କରୁଛ?
ନାହଂ ଘ୍ନ୍ତଂ ମୃଗନ୍ରାଜନ୍ଵିଗର୍ହେ ଚାତ୍ମକାରଣାତ୍। ମୈଥୁନଂ ତୁ ପ୍ରତୀକ୍ଷ୍ଯଂ ମେ ତ୍ଵଯେହାଦ୍ଯାନୃଶଂସ୍ଯତଃ
ମୃଗରାଜ, ତୁମେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପଶୁ ମାରିଛ, ଏପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦୋଷ ଦେଉନି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଚାହୁଁଥିଲି ଯେ, ତୁମେ ମିଳନ ସମାପ୍ତ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତା—ଏଠାରେ ତୁମେ କ୍ରୂରତା କରିଛ।
ସର୍ଵଭୂତହିତେ କାଲେ ସର୍ଵଭୂତେପ୍ସିତେ ତଥା। କୋ ହି ଵିଦ୍ଵାନ୍ମୃଗଂ ହନ୍ଯାଚ୍ଚରନ୍ତଂ ମୈଥୁନଂ ଵନେ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ସମୟରେ, କେଉଁ ଜଣ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଜଙ୍ଗଲରେ ମିଳନରତ ଏକ ପଶୁକୁ ମାରିପାରିବ?
ଅସ୍ଯାଂ ମୃଗ୍ଯାଂ ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ହର୍ଷାନ୍ମୈଥୁନମାଚରମ୍। ପୁରୁଷାର୍ଥଫଲଂ କର୍ତୁଂ ତତ୍ତ୍ଵଯା ଵିଫଲୀକୃତମ୍
ରାଜା, ଏହି ଶିକାରରେ ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ମିଳନ କରୁଥିଲି, ମନୁଷ୍ୟ ଜୀବନର ଫଳ ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଏହାକୁ ବ୍ୟର୍ଥ କରିଦେଲା।
ପୌରଵାଣାଂ ମହାରାଜ ତେଷାମକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣାମ୍। ଵଂଶେ ଜାତସ୍ଯ କୌରଵ୍ଯ ନାନୁରୂପମିଦଂ ତଵ
ମହାରାଜ, ନିର୍ମଳ କର୍ମ କରୁଥିବା ପୌରବ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା କୌରବ, ତୁମର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନୃଶଂସଂ କର୍ମ ସୁମହତ୍ସର୍ଵଲୋକଵିଗର୍ହିତମ୍। ଅସ୍ଵର୍ଗ୍ଯମଯଶସ୍ଯଂ ଚାପ୍ଯଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ଚ ଭାରତ
ଏହା ଏକ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ, ସ୍ୱର୍ଗ ଅଯୋଗ୍ୟ, କୁଖ୍ୟାତ ଓ ଅଧର୍ମ ଭର୍ତ୍ତି, ହେ ଭାରତ।
ସ୍ତ୍ରୀଭୋଗାନାଂ ଵିଶେଷଜ୍ଞଃ ଶାସ୍ତ୍ରଧର୍ମାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍। ନାର୍ହସ୍ତ୍ଵଂ ସୁରସଙ୍କାଶ କର୍ତୁମସ୍ଵର୍ଗ୍ଯମୀଦୃଶମ୍
ତୁମେ ଯେଉଁଠି ନାରୀ ସଂଗ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଧର୍ମ ଅର୍ଥ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣ, ଦେବତା ସମାନ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଏପରି ଅସ୍ୱର୍ଗୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ତ୍ଵଯା ନୃଶଂସକର୍ତାରଃ ପାପାଚାରାଶ୍ଚ ମାନଵାଃ। ନିଗ୍ରାହ୍ଯାଃ ପାର୍ଥିଵଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ରିଵର୍ଗପରିଵର୍ଜିତାଃ
ଯେଉଁମାନେ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପାପ କରନ୍ତି, ହେ ରାଜାମାନ୍ୟ, ତୁମେ ସେମାନେକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେମାନେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ରହିତ।
କିଂ କୃତଂ ତେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାମିହାନାଗସଂ ଘ୍ନତଃ। ମୁନିଂ ମୂଲଫଲାହାରଂ ମୃଗଵେଷଧରଂ ନୃପ
ମନୁଷ୍ୟମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ କଣ ଅପରାଧ କରିଛି, ଯେ ତୁମେ ଏଠାରେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ମୋତେ ମାରୁଛ? ମୁଁ ଏକ ମୁନି, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରେ, ଏବଂ ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି, ହେ ରାଜା।
ଵସମାନମରଣ୍ଯେଷୁ ନିତ୍ଯଂ ଶମପରାଯଣମ୍। ତ୍ଵଯାଽହଂ ହିଂସିତୋ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵାମପ୍ଯନାଗସଃ
ମୁଁ ସଦା ଅରଣ୍ୟରେ ରହି, ଶାନ୍ତିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁଥିଲି, ତୁମେ ମୋତେ ଅନ୍ୟାୟ କରିଛ; ଏହିକାରଣରୁ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ହୋଇଥିଲେ ତୁମକୁ କଷ୍ଟ ଦେବି।
ଦ୍ଵଯୋର୍ନୃଶଂସକର୍ତାରମଵଶଂ କାମମୋହିତମ୍। ଜୀଵିତାନ୍ତକରୋ ଭାଵୋ ମୈଥୁନେ ସମୁପୈଷ୍ଯତି
ଯିଏ ଅନ୍ୟ ପ୍ରତି କ୍ରୂରତା କରେ ଏବଂ କାମ ଓ ମୋହରେ ଆବୃତ ହୁଏ, ସେ ମିଳନ ସମୟରେ ନିଜ ଜୀବନର ଶେଷ ଦେଖିବ।
ଅହଂ ହି କିଂଦମୋ ନାମ ତପସା ଭାଵିତୋ ମୁନିଃ। ଵ୍ଯପତ୍ରପନ୍ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ମୃଗ୍ଯାଂ ମୈଥୁନମାଚରମ୍
ମୁଁ କିଂଦମ ନାମକ ଏକ ମୁନି, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଛି। ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲଜ୍ଜାବୋଧ କରି, ମୁଁ ମୃଗ ଆକାର ଧରି ମୃଗୀ ସହିତ ମିଳନ କରୁଥିଲି।
ମୃଗୋ ଭତ୍ଵା ମୃଗୈଃ ସାର୍ଧଂ ଚରାମି ଗହନେ ଵନେ। ନ ତୁ ତେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯେଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯଵିଜାନତଃ
ମୁଁ ମୃଗ ହୋଇ ଅନ୍ୟ ମୃଗମାନଙ୍କ ସହିତ ଘନବନରେ ଘୁରୁଥିଲି। କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଏହାକୁ ଜାଣିନଥିଲୁ, ତେଣୁ ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପ ନୁହେଁ।
ମୃଗରୂପଧରଂ ହତ୍ଵା ମାମେଵଂ କାମମୋହିତମ୍। ଅସ୍ଯ ତୁ ତ୍ଵଂ ଫଲଂ ମୂଢ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସୀଦୃଶମେଵ ହି
ମୃଗ ଆକାର ଧରି, କାମବଶ ମୋତେ ହତ୍ୟା କରିଛୁ, ଏହାର ଫଳ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ଭୋଗିବ।
ପ୍ରିଯଯା ସହ ସଂଵାସଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କାମଵିମୋହିତଃ। ତ୍ଵମପ୍ଯସ୍ଯାମଵସ୍ଥାଯାଂ ପ୍ରେତଲୋକଂ ଗମିଷ୍ଯସି
ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପ୍ରିୟା ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇ, କାମରେ ମୋହିତ ହେବା ପରେ, ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିବା ଓ ପିତୃଲୋକକୁ ଯିବ।
ଅନ୍ତକାଲେ ହି ସଂଵାସଂ ଯଯା ଗନ୍ତାସି କାନ୍ତଯା। ପ୍ରେତରାଜପୁରଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ସର୍ଵଭୂତଦୁରତ୍ଯଯମ୍। ଭକ୍ତ୍ଯା ମତିମତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୈଵ ତ୍ଵାଽନୁଗମିଷ୍ଯତି
ଜୀବନର ଶେଷବେଳେ, ତୁମେ ତୁମ କାନ୍ତା ସହିତ ଯିବାବେଳେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପାଇଁ ଅତି ଦୁର୍ଗମ ଯମରାଜଙ୍କ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିବ। କିନ୍ତୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସେ ଭକ୍ତିବଶତଃ ତୁମ ସହିତ ଏଠାକୁ ଆସିବ।
ଵର୍ତମାନଃ ସୁଖେ ଦୁଃଖଂ ଯଥାଽହଂ ପ୍ରାପିତସ୍ତ୍ଵଯା। ତଥା ତ୍ଵାଂ ଚ ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦୁଃଖମଭ୍ଯାଗମିଷ୍ଯତି
ଯେପରି ମୁଁ ସୁଖରେ ଥିଲି ଓ ତୁମେ ମୋତେ ଦୁଃଖରେ ପକାଇଲ, ସେପରି ତୁମେ ସୁଖ ପାଇବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଆସିବ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୁଦୁଃଖାର୍ତୋ ଜୀଵିତାତ୍ସ ଵ୍ଯମୁଚ୍ଯତ। ମୃଗଃ ପାଣ୍ଡୁଶ୍ଚ ଦୁଃଖାର୍ତଃ କ୍ଷଣେନ ସମପଦ୍ଯତ
ଏପରି କହି, ଅତି ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେ ଜୀବନ ଛାଡିଲେ। ଏବଂ ପାଣ୍ଡୁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
ତଂ ଵ୍ଯତୀତମୁପକ୍ରମ୍ଯ ରାଜା ସ୍ଵମିଵ ବାନ୍ଧଵମ୍। ସଭାର୍ଯଃ ଶୋକଦୁଃଖାର୍ତଃ ପର୍ଯଦେଵଯଦାତୁରଃ
ତାଙ୍କୁ ଚିରନିଦ୍ରାରେ ଦେଖି, ରାଜା ନିଜ ବାନ୍ଧବ ପରି, ଜନାନୀ ସହିତ ଶୋକ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅତି ଆକୁଳ ହୋଇ କାନ୍ଦିଲେ।