ତତଃ ସତ୍ଯଵତୀଂ ଭୀଷ୍ମଂ କୌସଲ୍ଯାଂ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍। ଶୁଭୈଃ ପାଣ୍ଡୁର୍ଜିତୈରର୍ଥୈସ୍ତୋଷଯାମାସ ଭାରତ
ତାପରେ, ହେ ଭାରତ, ପାଣ୍ଡୁ ଜିତା ଶୁଭ ଧନ ସହିତ ସତ୍ୟବତୀ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ଯଶସ୍ବିନୀ କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ଖୁସି କଲେ।
ନନନ୍ଦ ମାତା କୌସଲ୍ଯା ତମପ୍ରତିମତେଜସମ୍। ଜଯନ୍ତମିଵ ପୌଲୋମୀ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ନର୍ଷଭମ୍
ତାଙ୍କ ଅପୂର୍ବ ତେଜସ୍ବୀ ପୁଅକୁ ବାହୁଡ଼େ ନେଇ, କୌଶଲ୍ୟା ମାଆଁ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ, ଯେପରି ଜୟ ପାଇଲେ ପୌଳୋମୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରନ୍ତି।
ତସ୍ଯ ଵୀରସ୍ଯ ଵିକ୍ରାନ୍ତୈଃ ସହସ୍ରଶତଦକ୍ଷିଣୈଃ। ଅଶ୍ଵମେଧଶତୈରୀଜେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ମହାମଖୈଃ
ସେ ଶୂରବୀର ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ଅପାର ବଳ ଓ ଅନେକ ଦାନ ଦ୍ୱାରା, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଶତଶଃ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କଲେ।
ସଂପ୍ରଯୁକ୍ତସ୍ତୁ କୁନ୍ତ୍ଯା ଚ ମାଦ୍ର୍ଯା ଚ ଭରତର୍ଷଭ। ଜିତତନ୍ଦ୍ରୀସ୍ତଦା ପାଣ୍ଡୁର୍ବଭୂଵ ଵନଗୋଚରଃ
କୁନ୍ତୀ ଓ ମାଦ୍ରୀ ସହିତ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ଅକ୍ଳାନ୍ତ ପାଣ୍ଡୁ ବନରେ ବାସ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ହିତ୍ଵା ପ୍ରାସାଦନିଲଯଂ ଶୁଭାନି ଶଯନାନି ଚ। ଅରଣ୍ଯନିତ୍ଯଃ ସତତଂ ବଭୂଵ ମୃଗଯାପରଃ
ରାଜମହଳ ଓ ଶୁଭ ଶୟନ ଛାଡ଼ି, ସେ ସଦା ବନରେ ବାସ କରି, ନିତ୍ୟ ଶିକାରରେ ଲାଗି ରହିଲେ।
ସ ଚରନ୍ଦକ୍ଷିଣଂ ପାର୍ଶ୍ଵଂ ରମ୍ଯଂ ହିମଵତୋ ଗିରଃ। ଉଵାସ ଗିରିପୃଷ୍ଠେଷୁ ମହାଶାଲଵନେଷୁ ଚ
ସେ ହିମାଳୟର ସୁନ୍ଦର ଦକ୍ଷିଣ ଢାଳରେ ଘୁରିବା ଓ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଓ ବଡ଼ ଶାଳବନରେ ବାସ କରିଲେ।
ରରାଜ କୁନ୍ତ୍ଯା ମାଦ୍ର୍ଯା ଚ ପାଣ୍ଡୁଃ ସହ ଵନେ ଚରନ୍। କରେଣ୍ଵୋରିଵ ମଧ୍ଯସ୍ଥଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ପୌରନ୍ଦରୋ ଗଜଃ
କୁନ୍ତୀ ଓ ମାଦ୍ରୀ ସହିତ ବନରେ ଘୁରୁଥିବା ପାଣ୍ଡୁ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଦୁଇ ମହିଳା ହାତୀ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଇନ୍ଦ୍ର।
ଭାରତଂ ସହ ଭାର୍ଯାଭ୍ଯାଂ ଖଙ୍ଗବାଣଧନୁର୍ଧରମ୍। ଵିଚିତ୍ରକଵଚଂ ଵୀରଂ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିଦଂ ନୃପମ୍। ଦେଵୋଽଯମିତ୍ଯମନ୍ଯନ୍ତ ଚରନ୍ତଂ ଵନଵାସିନଃ
ତାଙ୍କୁ ତଳୱାର, ବାଣ ଓ ଧନୁଷ୍ୟ ଧାରଣ କରି, ବିଚିତ୍ର କବଚ ପିନ୍ଧି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଦୁଇ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ବନରେ ଘୁରୁଥିବା ଦେଖି, ବନବାସୀମାନେ ଭାବିଲେ—'ଏ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବତା'।
ତସ୍ଯ କାମାଂଶ୍ଚ ଭୋଗାଂଶ୍ଚ ନରା ନିତ୍ଯମତନ୍ଦ୍ରିତାଃ। ଉପଜହ୍ରୁର୍ଵନାନ୍ତେଷୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରେଣ ଚୋଦିତାଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ଲୋକମାନେ ସଦା ଚେଷ୍ଟାଶୀଳ ହୋଇ, ବନର ସୀମାରେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ଓ ଭୋଗ ଆଣି ଦେଉଥିଲେ।
ତଦାସାଦ୍ଯ ମହାରଣ୍ଯଂ ମୃଗଵ୍ଯାଲନିଷେଵିତମ୍। ତତ୍ର ମୈଥୁନକାଲସ୍ଥଂ ଦଦର୍ଶ ମୃଗଯୂଥପମ୍
ସେ ବେଳେ, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚି, ଯେଉଁଠାରେ ବନ୍ୟପଶୁ ଓ ବାଘ ରହୁଥିଲେ, ସେଠାରେ ପାଣ୍ଡୁ ଏକ ହରିଣ ଦଳର ମୁଖିଆକୁ ମିଳିଲେ, ଯିଏ ମିଳନରେ ଲାଗିଥିଲା।
ତତସ୍ତଂ ଚ ମୃଗୀଂ ଚୈଵ ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖୈଃ ସୁପତ୍ରିଭିଃ। ନିର୍ବିଭେଦ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ ପାଣ୍ଡୁଃ ପଞ୍ଚଭିରାଶୁଗୈଃ
ତାପରେ, ପାଣ୍ଡୁ ସୁନା ମୁଣ୍ଡିଆ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପଞ୍ଚଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ସେ ହରିଣ ଓ ହରିଣୀକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
ସ ଚ ରାଜନ୍ମହାତେଜା ଋଷିପୁତ୍ରସ୍ତପୋଧନଃ। ଭାର୍ଯଯା ସହ ତେଜସ୍ଵୀ ମୃଗରୂପେଣ ସଙ୍ଗତଃ
ହେ ରାଜା, ସେ ମହାତପସ୍ବୀ ଋଷିପୁତ୍ର, ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ହରିଣ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଏକାତ୍ମ ହୋଇଥିଲେ।
ସ ସଂଯୁକ୍ତସ୍ତଯା ମୃଗ୍ଯା ମାନୁଷୀଂ ଵାଚମୀରଯନ୍। କ୍ଷଣେନ ପତିତୋ ଭୂମୌ ଵିଲଲାପାତୁରୋ ମୃଗଃ
ସେ ହରିଣୀ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ମାନବୀୟ କଥା କହିଲେ; କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି, ଦୁଃଖରେ ହରିଣ ଦୁଃଖ କରି କାନ୍ଦିଲେ।
କାମମନ୍ଯୁଵଶଂ ପ୍ରାପ୍ତା ବୁଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତରଗତା ଅପି। ଵର୍ଜଯନ୍ତି ନୃଶଂସାନି ପାପେଷ୍ଵପି ରତା ନରାଃ
ମନରେ ଜଣା ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ ଅଭିଲାଷା ଓ କ୍ରୋଧରେ ଆବୃତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଅପରାଧରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ୟାତନା କାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ନ ଵିଧିଂ ଗ୍ରସତେ ପ୍ରଜ୍ଞା ପ୍ରଜ୍ଞାଂ ତୁ ଗ୍ରସତେ ଵିଧିଃ। ଵିଧିପର୍ଯାଗତାନର୍ଥାନ୍ପ୍ରଜ୍ଞାଵାନ୍ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ନୀତି କେବେ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଦମନ କରିପାରେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ବିପରୀତ ଭାବେ ବୁଦ୍ଧି ନୀତିକୁ ଦମନ କରିପାରେ। ଯେଉଁଜଣ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସେ ନୀତି ଭଙ୍ଗରୁ ହେଉଥିବା ଅସୁବିଧାକୁ ଚିହ୍ନଟ କରିପାରେ।
ଶସ୍ଵଦ୍ଧର୍ମାତ୍ମନାଂ ମୁଖ୍ଯେ କୁଲେ ଜାତସ୍ଯ ଭାରତ। କାମଲୋଭାଭିଭୂତସ୍ଯ କଥଂ ତେ ଚଲିତା ମତିଃ
ହେ ଭାରତ, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଉଚ୍ଚ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ଏବେ କାମ ଓ ଲୋଭରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, କିପରି ତୁମର ମନ ଡାହାଣି ହୋଇଗଲା?
ଶତ୍ରୂଣାଂ ଯା ଵଧେ ଵୃତ୍ତିଃ ସା ମୃଗାଣାଂ ଵଧେ ସ୍ମୃତା। ରାଜ୍ଞାଂ ମୃଗ ନ ମାଂ ମୋହାତ୍ତ୍ଵଂ ଗର୍ହଯିତୁମର୍ହସି
ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ମାରିବା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଯେପରି ଜନ୍ତୁମାନେ ମାରାଯାନ୍ତି, ସେହିପରି। ରାଜା, ମୋହରେ ପଡି ମୋତେ ପଶୁ ପରି ଦୋଷାରୋପ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅଚ୍ଛଦ୍ମନାଽମାଯଯା ଚ ମୃଗାଣାଂ ଵଧ ଇଷ୍ଯତେ। ସ ଏଵ ଧର୍ମୋ ରାଜ୍ଞାଂ ତୁ ତଦ୍ଧି ତ୍ଵଂ କିଂ ନୁ ଗର୍ହସେ
ଖୋଲା ଭାବେ ଓ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଭାବରେ ପଶୁମାନେ ମାରାଯିବାକୁ ମନ୍ୟ ହୁଏ। ଏହି ନୀତି ରାଜାମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଲାଗୁ ହୁଏ—ତେବେ ତୁମେ କାହିଁକି ମୋତେ ଦୋଷାରୋପ କରୁଛ?
ଅଗସ୍ତ୍ଯଃ ସତ୍ରମାସୀନଶ୍ଚକାର ମୃଗଯାମୃଷିଃ। ଆରଣ୍ଯାନ୍ସର୍ଵଦୈଵତ୍ଯାନ୍ମୃଗାନ୍ପ୍ରୋକ୍ଷ୍ଯ ମହାଵନେ
ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷି ଯେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ସେ ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପଶୁମାନେକୁ ପବିତ୍ର ଜଳ ଛିଟି ଶିକାର କରିଥିଲେ।
ପ୍ରମାଣଦୃଷ୍ଟଧର୍ମେଣ କଥମସ୍ମାନ୍ଵିଗର୍ହସେ। ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯାଭିଚାରେଣ ଯୁଷ୍ମାକଂ ଵିହିତୋ ଵଧଃ
ନିୟମ ଓ ନୀତି ଅନୁଯାୟୀ, ତୁମେ କାହିଁକି ଆମକୁ ଦୋଷାରୋପ କରୁଛ? ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କର ଉଦାହରଣ ଅନୁଯାୟୀ, ତୁମର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ନୀତିସମ୍ମତ।
ନ ରିପୂନ୍ଵୈ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଵିମୁଞ୍ଚନ୍ତି ନରାଃ ଶରାନ୍। ରନ୍ଧ୍ର ଏଷାଂ ଵିଶେଷେଣ ଵଧକାଲଃ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ
ମନୁଷ୍ୟମାନେ କେବେ ଅନାବଶ୍ୟକ ଭାବେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ତାଙ୍କର ଦୁର୍ବଳତା ଓ ସଠିକ ସମୟରେ ମାରିବାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ।
ପ୍ରମତ୍ତମପ୍ରମତ୍ତଂ ଵା ଵିଵୃତଂ ଘ୍ନନ୍ତି ଚୌଜସା। ଉପାଯୈର୍ଵିଵିଧୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ କସ୍ମାନ୍ମୃଗ ଵିଗର୍ହସେ
ଯେଉଁଠି ଅସାବଧାନ କିମ୍ବା ସାବଧାନ, ଖୋଲା ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବାକୁ ଶକ୍ତି ଓ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ମାରାଯାଏ—ତେବେ ରାଜା, ତୁମେ କାହିଁକି ମୋତେ ଦୋଷାରୋପ କରୁଛ?
ନାହଂ ଘ୍ନ୍ତଂ ମୃଗନ୍ରାଜନ୍ଵିଗର୍ହେ ଚାତ୍ମକାରଣାତ୍। ମୈଥୁନଂ ତୁ ପ୍ରତୀକ୍ଷ୍ଯଂ ମେ ତ୍ଵଯେହାଦ୍ଯାନୃଶଂସ୍ଯତଃ
ମୃଗରାଜ, ତୁମେ ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପଶୁ ମାରିଛ, ଏପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦୋଷ ଦେଉନି; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଚାହୁଁଥିଲି ଯେ, ତୁମେ ମିଳନ ସମାପ୍ତ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତା—ଏଠାରେ ତୁମେ କ୍ରୂରତା କରିଛ।
ସର୍ଵଭୂତହିତେ କାଲେ ସର୍ଵଭୂତେପ୍ସିତେ ତଥା। କୋ ହି ଵିଦ୍ଵାନ୍ମୃଗଂ ହନ୍ଯାଚ୍ଚରନ୍ତଂ ମୈଥୁନଂ ଵନେ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ସମୟରେ, କେଉଁ ଜଣ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ଜଙ୍ଗଲରେ ମିଳନରତ ଏକ ପଶୁକୁ ମାରିପାରିବ?
ଅସ୍ଯାଂ ମୃଗ୍ଯାଂ ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ହର୍ଷାନ୍ମୈଥୁନମାଚରମ୍। ପୁରୁଷାର୍ଥଫଲଂ କର୍ତୁଂ ତତ୍ତ୍ଵଯା ଵିଫଲୀକୃତମ୍
ରାଜା, ଏହି ଶିକାରରେ ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ ମିଳନ କରୁଥିଲି, ମନୁଷ୍ୟ ଜୀବନର ଫଳ ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଏହାକୁ ବ୍ୟର୍ଥ କରିଦେଲା।
ପୌରଵାଣାଂ ମହାରାଜ ତେଷାମକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣାମ୍। ଵଂଶେ ଜାତସ୍ଯ କୌରଵ୍ଯ ନାନୁରୂପମିଦଂ ତଵ
ମହାରାଜ, ନିର୍ମଳ କର୍ମ କରୁଥିବା ପୌରବ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା କୌରବ, ତୁମର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ନୃଶଂସଂ କର୍ମ ସୁମହତ୍ସର୍ଵଲୋକଵିଗର୍ହିତମ୍। ଅସ୍ଵର୍ଗ୍ଯମଯଶସ୍ଯଂ ଚାପ୍ଯଧର୍ମିଷ୍ଠଂ ଚ ଭାରତ
ଏହା ଏକ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ, ସ୍ୱର୍ଗ ଅଯୋଗ୍ୟ, କୁଖ୍ୟାତ ଓ ଅଧର୍ମ ଭର୍ତ୍ତି, ହେ ଭାରତ।
ସ୍ତ୍ରୀଭୋଗାନାଂ ଵିଶେଷଜ୍ଞଃ ଶାସ୍ତ୍ରଧର୍ମାର୍ଥତତ୍ତ୍ଵଵିତ୍। ନାର୍ହସ୍ତ୍ଵଂ ସୁରସଙ୍କାଶ କର୍ତୁମସ୍ଵର୍ଗ୍ଯମୀଦୃଶମ୍
ତୁମେ ଯେଉଁଠି ନାରୀ ସଂଗ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଧର୍ମ ଅର୍ଥ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣ, ଦେବତା ସମାନ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ଏପରି ଅସ୍ୱର୍ଗୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ତ୍ଵଯା ନୃଶଂସକର୍ତାରଃ ପାପାଚାରାଶ୍ଚ ମାନଵାଃ। ନିଗ୍ରାହ୍ଯାଃ ପାର୍ଥିଵଶ୍ରେଷ୍ଠ ତ୍ରିଵର୍ଗପରିଵର୍ଜିତାଃ
ଯେଉଁମାନେ କ୍ରୂର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ପାପ କରନ୍ତି, ହେ ରାଜାମାନ୍ୟ, ତୁମେ ସେମାନେକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେମାନେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ରହିତ।
କିଂ କୃତଂ ତେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାମିହାନାଗସଂ ଘ୍ନତଃ। ମୁନିଂ ମୂଲଫଲାହାରଂ ମୃଗଵେଷଧରଂ ନୃପ
ମନୁଷ୍ୟମାନ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ କଣ ଅପରାଧ କରିଛି, ଯେ ତୁମେ ଏଠାରେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ମୋତେ ମାରୁଛ? ମୁଁ ଏକ ମୁନି, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରେ, ଏବଂ ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି, ହେ ରାଜା।