ପତଙ୍ଗିକାନାଂ ପୁଚ୍ଛେଷୁ ତ୍ଵଯେଷୀକା ପ୍ରଵେଶିତା। କର୍ମଣସ୍ତସ୍ଯ ତେ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଫଲମେତତ୍ତପୋଧନ
'ତୁମେ ପୋକମାନଙ୍କ ପୁଛରେ ଘାସ ଲଗାଇଥିଲ, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ତୁମେ ଭୋଗୁଛ, ହେ ତପସ୍ବୀ।'
ସ୍ଵଲ୍ପମେଵ ଯଥା ଦତ୍ତଂ ଦାନଂ ବହୁଗୁଣଂ ଭଵେତ୍। ଅଧର୍ମ ଏଵଂ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ବହୁଦୁଃଖଫଲପ୍ରଦଃ
'ଯେପରି ଅଳ୍ପ ଦାନ ଦେଇଲେ ବହୁ ଫଳ ମିଳେ, ସେପରି ଅନ୍ୟାୟ କରିଲେ ବହୁ ଦୁଃଖର ଫଳ ମିଳେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।'
କସ୍ମିନ୍କାଲେ ମଯା ତତ୍ତୁ କୃତଂ ବ୍ରୂହି ଯଥାତଥମ୍। ତେନୋକ୍ତଂ ଧର୍ମରାଜେନ ବାଲଭାଵେ ତ୍ଵଯା କୃତମ୍
'ମୁଁ କେଉଁ ସମୟରେ ଏହା କରିଥିଲି? ସତ୍ୟ କହ।' ତେବେ ଧର୍ମ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଛୁଆବେଳେ ଏହା କରିଥିଲ।'
ବାଲୋ ହି ଦ୍ଵାଦଶାଦ୍ଵର୍ଷାଜ୍ଜନ୍ମତୋ ଯତ୍କରିଷ୍ଯତି। ନ ଭଵିଷ୍ଯତ୍ଯଧର୍ମୋଽତ୍ର ନ ପ୍ରଜ୍ଞାସ୍ଯତି ଵୈ ଦିଶଃ
'ଜନ୍ମରୁ ବାରିଷ ବୟସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଛୁଆଁ ଯାହା କରେ, ତାହା ଅନ୍ୟାୟ ନୁହେଁ, ସେ ଦିଗ ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ।'
ଅଲ୍ପେଽପରାଧେଽପି ମହାନ୍ମମ ଦଣ୍ଡସ୍ତ୍ଵଯା ଧୃତଃ। ଗରୀଯାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଵଧଃ ସର୍ଵଭୂତଵଧାଦପି
'ଅତି ସାଧାରଣ ଅପରାଧ ପାଇଁ ତୁମେ ମୋତେ ଭୟଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ଦେଲ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ହତ୍ୟାଠାରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ଅଧିକ ଭାରୀ।'
ଶୂଦ୍ରଯୋନାଵତୋ ଧର୍ମ ମାନୁଷଃ ସଂଭଵିଷ୍ଯସି। ମର୍ଯାଦାଂ ସ୍ଥାପଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ଲୋକେ କର୍ମଫଲୋଦଯାମ୍
'ହେ ଧର୍ମ, ତୁମେ ଶୂଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ମାନବ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବ, ଆଜି ମୁଁ ଲୋକରେ କର୍ମର ଫଳ ମିଳିବାର ନିୟମ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରୁଛି।'
ଆ ଚତୁର୍ଦଶକାଦ୍ଵର୍ଷାନ୍ନ ଭଵିଷ୍ଯତି ପାତକମ୍। ପରତଃ କୁର୍ଵତାମେଵ ଦୋଷ ଏଵ ଭଵିଷ୍ଯତି
'ଚୌଦ ବର୍ଷ ବୟସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ପାପ ନାହିଁ; ଏହା ପରେ ଭୁଲ କରିଲେ ଦୋଷ ହେବ।'
ଏତେନ ତ୍ଵପରାଧେନ ଶାପାତ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଧର୍ମୋ ଵିଦୁରରୂପେଣ ଶୂଦ୍ରଯୋନାଵଜାଯତ
ଏହି ଅପରାଧ ଓ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଶାପ ଦ୍ୱାରା, ଧର୍ମ ଶୂଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ବିଦୁର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଧର୍ମେ ଚାର୍ଥେ ଚ କୁଶଲୋ ଲୋଭକ୍ରୋଧଵିଵର୍ଜିତଃ। ଦୀର୍ଘଦର୍ଶୀ ଶମପରଃ କୁରୂଣାଂ ଚ ହିତେ ରତଃ
ସେ ଧର୍ମ ଓ ଧନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଲୋଭ ଓ କ୍ରୋଧ ରହିତ, ଦୂରଦର୍ଶୀ, ଶାନ୍ତିରେ ଲଗ୍ନ ଓ କୁରୁମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ନିଷ୍ଠାବାନ।
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରେ ଚ ପାଣ୍ଡୌ ଚ ଵିଦୁରେ ଚ ମହାତ୍ମନି।' ଏଷୁ ତ୍ରିଷୁ କୁମାରେଷୁ ଜାତେଷୁ କୁରୁଜାଙ୍ଗଲମ୍। କୁରଵୋଽଥ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ତ୍ରଯମେତଦଵର୍ଧତ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ପାଣ୍ଡୁ ଓ ମହାନ ବିଦୁର ଜନ୍ମ ନେବା ସହିତ, କୁରୁ ଜାଙ୍ଗଳ ଓ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟ ଫୁଲିଉଠିଲା।
ଊର୍ଧ୍ଵସସ୍ଯାଽଭଵଦ୍ଭୂମିଃ ସସ୍ଯାନି ଫଲଵନ୍ତି ଚ। ଯଥର୍ତୁଵର୍ଷୀ ପର୍ଜନ୍ଯୋ ବହୁପୁଷ୍ପଫଲା ଦ୍ରୁମାଃ
ଭୂମି ଉତ୍ତମ ଫସଲ ଦେଲା, ଧାନ୍ୟ ଫଳିଲା; ଋତୁ ଅନୁଯାୟୀ ବର୍ଷା ହେଲା, ଗଛମାନେ ବହୁ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦେଲେ।
ଵାହନାନି ପ୍ରହୃଷ୍ଟାନି ମୁଦିତା ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ। ଗନ୍ଧଵନ୍ତି ଚ ମାଲ୍ଯାନି ରସଵନ୍ତି ଫଲାନି ଚ
ବାହନମାନେ ଖୁସି ହେଲେ, ପଶୁପକ୍ଷୀ ମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ମାଳା ମଧୁର ଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଫଳ ରସରେ ଭରିଥିଲା।
ଵଣିଗ୍ଭିଶ୍ଚାନ୍ଵକୀର୍ଯନ୍ତ ନଗରାଣ୍ଯଥ ଶିଲ୍ପିଭିଃ। ଶୂରାଶ୍ଚ କୃତଵିଦ୍ଯାଶ୍ଚ ସନ୍ତଶ୍ଚ ସୁଖିନୋଽଭଵନ୍
ନଗରମାନେ ବ୍ୟବସାୟୀ ଓ କାରିଗରମାନେ ଭରିଗଲା; ବୀରମାନେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଓ ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ସମସ୍ତେ ଖୁସି ଥିଲେ।
ନାଭଵନ୍ଦସ୍ଯଵଃ କେଚିନ୍ନାଧର୍ମରୁଚଯୋ ଜନାଃ। ପ୍ରଦେଶେଷ୍ଵପି ରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ କୃତଂ ଯୁଗମଵର୍ତତ
କୌଣସି ଚୋର ନଥିଲେ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାୟରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକ ନଥିଲେ; ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟଯୁଗ ପରି ଶାନ୍ତି ଓ ସୁଖ ରହିଲା।
ଧର୍ମକ୍ରିଯା ଯଜ୍ଞଶୀଲାଃ ସତ୍ଯଵ୍ରତପରାଯଣାଃ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯପ୍ରୀତିସଂଯୁକ୍ତା ଵ୍ଯଵର୍ଧନ୍ତ ପ୍ରଜାସ୍ତଦା
ସେ ସମୟରେ ଲୋକମାନେ ଧର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ ଓ ସତ୍ୟବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିଲେ। ସେମାନେ ପରସ୍ପର ପ୍ରେମରେ ବନ୍ଧା ହୋଇ, ସମୃଦ୍ଧିରେ ଉନ୍ନତି କରୁଥିଲେ।
ମାନକ୍ରୋଧଵିହୀନାଶ୍ଚ ନରା ଲୋଭଵିଵର୍ଜିତାଃ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମଭ୍ଯନନ୍ଦନ୍ତ ଧର୍ମୋତ୍ତରମଵର୍ତତ
ସେମାନେ ଅହଂକାର ଓ କ୍ରୋଧରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ, ଲୋଭ ନଥିଲା। ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ ପାଳିତ ହେଉଥିଲା।
ତନ୍ମହୋଦଧିଵତ୍ପୂର୍ଣଂ ନଗରଂ ଵୈ ଵ୍ଯରୋଚତ। ଦ୍ଵାରତୋରଣନିର୍ଯୂହୈର୍ଯୁକ୍ତମଭ୍ରଚଯୋପମୈଃ
ସେ ନଗର ଏକ ବଡ଼ ସାଗର ପରି ଭରିଥିଲା, ଦ୍ୱାର, ତୋରଣ ଓ ବାହାରିବା ରାସ୍ତାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ମେଘମାଳା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ପ୍ରସାଦଶତସଂବାଧଂ ମହେନ୍ଦ୍ରପୁରସନ୍ନିଭମ୍। ନଦୀଷୁ ଵନଖଣ୍ଡେଷୁ ଵାପୀପଲ୍ଵଲସାନୁଷୁ। କାନନେଷୁ ଚ ରମ୍ଯେଷୁ ଵିଜହ୍ରୁର୍ମୁଦିତା ଜନାଃ
ସେ ନଗର ଶତଶଃ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ଭରିଥିଲା, ଇନ୍ଦ୍ରପୁରୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ନଦୀ, ଜଙ୍ଗଲ, ପୋଖରୀ, ଜଳାଶୟ ଓ ସୁନ୍ଦର ବନରେ ଲୋକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ବିହାର କରୁଥିଲେ।
ଉତ୍ତରୈଃ କୁରୁଭିଃ ସାର୍ଧଂ ଦକ୍ଷିଣାଃ କୁରଵସ୍ତଥା। ଵିସ୍ପର୍ଧମାନା ଵ୍ଯଚରଂସ୍ତଥା ଦେଵର୍ଷିଚାରଣୈଃ
ଉତ୍ତର କୁରୁ ଓ ଦକ୍ଷିଣ କୁରୁମାନେ, ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କ ପରି, ପରସ୍ପର ସ୍ପର୍ଧା କରି ଚଳାଚଳ କରୁଥିଲେ।
ନାଭଵତ୍କୃପଣଃ କଶ୍ଚିନ୍ନାଭଵନ୍ଵିଧଵାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ। ତସ୍ମିଞ୍ଜନପଦେ ରମ୍ଯେ କୁରୁଭିର୍ବହୁଲୀକୃତେ
ସେ ସୁନ୍ଦର ଦେଶରେ, କୁରୁମାନେ ଭରିଦେଇଥିବା ଏହି ଭୂମିରେ, କେହି ଦୁଃଖୀ ନଥିଲେ, କେହି ଜଣେ ମହିଳା ବିଧବା ହେଉନଥିଲେ।
କୂପାରାମସଭାଵାପ୍ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାଵସଥାସ୍ତଥା। ବଭୂଵୁଃ ସର୍ଵର୍ଦ୍ଧିଯୁତାସ୍ତସ୍ମିନ୍ରାଷ୍ଟ୍ରେ ସଦୋତ୍ସଵାଃ
ଏହି ରାଜ୍ୟରେ କୂଆଁ, ବଗିଚା, ସଭାମଣ୍ଡପ, ପୋଖରୀ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘର ଏବଂ ସମସ୍ତ କିଛି ସମୃଦ୍ଧିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ସବୁଠାରେ ଉତ୍ସବ ହେଉଥିଲା।
ଭୀଷ୍ମେଣ ଧର୍ମତୋ ରାଜନ୍ସର୍ଵତଃ ପରିରକ୍ଷିତେ। ବଭୂଵ ରମଣୀଯଶ୍ଚ ଚୈତ୍ଯଯୂପଶତାଙ୍କିତଃ
ହେ ରାଜା, ଭୀଷ୍ମ ଧର୍ମରେ ରହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବାବେଳେ, ଏହି ଭୂମି ଶତଶଃ ଚୈତ୍ୟ ଓ ବଳିପୀଠରେ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରମଣୀୟ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ସ ଦେଶଃ ପରରାଷ୍ଟ୍ରାଣି ଵିମୃଜ୍ଯାଭିପ୍ରଵର୍ଧିତଃ। ଭୀଷ୍ମେଣ ଵିହିତଂ ରାଷ୍ଟ୍ରେ ଧର୍ମଚକ୍ରମଵର୍ତତ
ସେ ଦେଶ ଅନ୍ୟ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି ବିକାଶ ପାଇଥିଲା। ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଶାସନରେ ଧର୍ମର ଚକ୍ର ଚାଲିଥିଲା।
କ୍ରିଯମାଣେଷୁ କୃତ୍ଯେଷୁ କୁମାରାଣାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ପୌରଜାନପଦାଃ ସର୍ଵେ ବଭୂଵୁଃ ପରମୋତ୍ସୁକାଃ
ମହାତ୍ମା କୁମାରମାନେ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ସମସ୍ତ ପୁରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସୁକ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ଗୃହେଷୁ କୁରୁମୁଖ୍ଯାନାଂ ପୌରାଣାଂ ଚ ନରାଧିପ। ଦୀଯତାଂ ଭୁଜ୍ଯତାଂ ଚେତି ଵାଚୋଽଶ୍ରୂଯନ୍ତ ସର୍ଵଶଃ
କୁରୁମୁଖ୍ୟ ଓ ପୁରବାସୀଙ୍କ ଘରେ ସବୁଠାରେ 'ଦିଅ', 'ଭୋଗ କର' ବୋଲି କଥା ଶୁଣାଯାଉଥିଲା।
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡୁଶ୍ଚ ଵିଦୁରଶ୍ଚ ମହାମତିଃ। ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ଭୀଷ୍ମେଣ ପୁତ୍ରଵତ୍ପରିପାଲିତାଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ପାଣ୍ଡୁ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବିଦୁରଙ୍କୁ ଭୀଷ୍ମ ଜନ୍ମରୁ ପୁତ୍ର ସମାନ ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିଲେ।
ସଂସ୍କାରୈଃ ସଂସ୍କୃତାସ୍ତେ ତୁ ଵ୍ରତାଧ୍ଯଯନସଂଯୁତାଃ। ଶ୍ରମଵ୍ଯାଯାମକୁଶଲାଃ ସମପଦ୍ଯନ୍ତ ଯୌଵନମ୍
ସେମାନେ ସଂସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଗଢ଼ିଉଠିଥିଲେ, ବ୍ରତ ଓ ପାଠରେ ଲିନ ଥିଲେ, ଶ୍ରମ ଓ ବ୍ୟାୟାମରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ, ଯୁବାବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଧନୁର୍ଵେଦେ ଚ ଵେଦେ ଚ ଗଦାଯୁଦ୍ଧେଽସିଚର୍ମଣି। ତଥୈଵ ଗଜଶିକ୍ଷାଯାଂ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ପାରଗାଃ
ସେମାନେ ଧନୁର୍ବିଦ୍ୟା, ବେଦ, ଗଦାଯୁଦ୍ଧ, ତଳୱାର-ଢାଳ, ହାତୀ ଶିକ୍ଷା ଓ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇଥିଲେ।
ଇତିହାସପୁରାଣେଷୁ ନାନାଶିକ୍ଷାସୁ ବୋଧିତାଃ। ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାଃ ସର୍ଵତ୍ର କୃତନିଶ୍ଚଯାଃ
ସେମାନେ ଇତିହାସ, ପୁରାଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଶିକ୍ଷାରେ ଶିକ୍ଷିତ ହୋଇଥିଲେ; ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି, ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ରଖିଥିଲେ।
ଵୈଦିକାଧ୍ଯଯନେ ଯୁକ୍ତୋ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ପାରଗଃ। ଭୀଷ୍ମେଣ ରାଜା କୌରଵ୍ଯୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽଭିଷେଚିତଃ
ବେଦାଧ୍ୟୟନରେ ନିଷ୍ଠା ଓ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିବା କୌରବ ରାଜା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଭୀଷ୍ମ ଅଭିଷେକ କରିଥିଲେ।