ଅରାଜକେଷୁ ରାଷ୍ଟ୍ରେଷୁ ପ୍ରଜାଽନାଥା ଵିନଶ୍ଯତି। ନଶ୍ଯନ୍ତି ଚ କ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵା ନାସ୍ତି ଵୃଷ୍ଟିର୍ନ ଦେଵତା
ଯେଉଁ ଦେଶରେ ରାଜା ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଲୋକ ଅନାଥ ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ବର୍ଷା ହୁଏ ନାହିଁ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନାହାନ୍ତି।
କଥଂ ଚାରାଜକଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଶକ୍ଯଂ ଧାରଯିତୁଂ ପ୍ରଭୋ। ତସ୍ମାଦ୍ଗର୍ଭଂ ସମାଧତ୍ସ୍ଵ ଭୀଷ୍ମଃ ସଂଵର୍ଧଯିଷ୍ଯତି
ହେ ପ୍ରଭୁ, ରାଜା ବିନା ଦେଶ କିପରି ଚାଲିପାରିବ? ତେଣୁ ଗର୍ଭଧାରଣ ହେଉ, ଭୀଷ୍ମ ସେଇ ଶିଶୁକୁ ଲାଡ଼ିବେ।
ଯଦି ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯୋ ମଯା ଭ୍ରାତୁରକାଲିକଃ। ଵିରୂପତାଂ ମେ ସହତାଂ ତଯୋରେତତ୍ପରଂ ଵ୍ରତମ୍
ଯଦି ମୋତେ ଅସମୟରେ ମୋ ଭାଇ ପାଇଁ ପୁଅ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା ମୁଁ ସହିବି; ଏହା ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରତ।
ଯଦି ମେ ସହତେ ଗନ୍ଧଂ ରୂପଂ ଵେଷଂ ତଥା ଵପୁଃ। ଅଦ୍ଯୈଵ ଗର୍ଭଂ କୌସଲ୍ଯା ଵିଶିଷ୍ଟଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତାମ୍
ଯଦି ସେ ମୋର ଗନ୍ଧ, ଆକୃତି, ଭାବ, ଦେହ ସହିପାରିବେ, ତେବେ କୌଶଲ୍ୟା ଆଜି ଏହି ଦିନେ ଉତ୍ତମ ପୁଅ ଗର୍ଭଧାରଣ କରୁନ୍ତୁ।
ତସ୍ଯାପି ଚ ଶତଂ ପୁତ୍ରା ଭଵିତାରୋ ନ ସଂଶଯଃ। ଗୋପ୍ତାରଃ କୁରୁଵଂଶସ୍ଯ ଭଵତ୍ଯାଃ ଶୋକନାଶନାଃ
ସେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଏକଶେ ପୁଅ ପାଇବେ; ସେମାନେ କୁରୁବଂଶର ରକ୍ଷାକାରୀ ଓ ତୁମ ଦୁଃଖର ନାଶକ ହେବେ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାତେଜା ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀଂ ତଦା। ଶଯନେ ସା ଚ କୌସଲ୍ଯା ଶୁଚିଵସ୍ତ୍ରା ହ୍ଯଲଙ୍କୃତା
ଏପରି କହି, ମହାତ୍ମା ବ୍ୟାସ ତାପରେ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ଏବଂ କୌଶଲ୍ୟା ପବିତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଶୋଭିତ ହୋଇ ଶୟନରେ ଥିଲେ।
ସମାଗମନମାକାଙ୍କ୍ଷେଦିତି ସୋଽନ୍ତର୍ହିତୋ ମୁନିଃ। ତତୋଽଭିଗମ୍ଯ ସା ଦେଵୀ ସ୍ନୁଷାଂ ରହସି ସଂଗତାମ୍
ଋଷି ଏକତ୍ୱ ଆଶା କରି, ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ତାପରେ ରାନୀ ତାଙ୍କର ବୋଉକୁ ଗୁପ୍ତ ଏକାକି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଧର୍ମ୍ଯମର୍ଥସମାଯୁକ୍ତମୁଵାଚ ଵଚନଂ ହିତମ୍। କୌସଲ୍ଯେ ଧର୍ମତନ୍ତ୍ରଂ ତ୍ଵାଂ ଯଦ୍ବ୍ରଵୀମି ନିବୋଧ ତତ୍
ସେ ଧର୍ମ ଓ ଉପକାରର କଥା କହିଲେ; 'କୌଶଲ୍ୟା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେଉଁ ଧର୍ମର ଉପଦେଶ ଦେଉଛି, ଭଲଭାବେ ଶୁଣ।'
ଭରତାନାଂ ସମୁଚ୍ଛେଦୋ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ମଦ୍ଭାଗ୍ଯସଂକ୍ଷଯାତ୍। ଵ୍ଯଥିତାଂ ମାଂ ଚ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପିତୃଵଂଶଂ ଚ ପୀଡିତମ୍
ମୋ ଭାଗ୍ୟ ଅବନତି ହେବାରୁ ଭାରତ ବଂଶର ନାଶ ନିଶ୍ଚିତ; ମୋର ଦୁଃଖ ଦେଖି ଓ ପିତୃବଂଶ ଦୁଃଖିତ ହେବାରୁ—
ଭୀଷ୍ମୋ ବୁଦ୍ଧିମଦାନ୍ମହ୍ଯଂ କୁଲସ୍ଯାସ୍ଯ ଵିଵୃଦ୍ଧଯେ। ସା ଚ ବୁଦ୍ଧିସ୍ତ୍ଵଯ୍ଯଧୀନା ପୁତ୍ରି ପ୍ରାପଯ ମାଂ ତଥା
ଭୀଷ୍ମ ମୋ ପାଇଁ ଏହି ବଂଶର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି; ଏହି ଉପଦେଶ ତୁମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଝିଅ, ତେଣୁ ମୋତେ ଏହା ଦିଅ।
ନଷ୍ଟଂ ଚ ଭାରତଂ ଵଂଶଂ ପୁନରେଵ ସମୁଦ୍ଧର଼। ପୁତ୍ରଂ ଜନଯ ସୁଶ୍ରୋଣି ଦେଵରାଜସମପ୍ରଭମ୍
ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ଭାରତ ବଂଶକୁ ପୁଣିଥରେ ଉଦ୍ଧାର କର; ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିବତୀ, ଦେବରାଜ ସମାନ ଏକ ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦେ।
ସ ହି ରାଜ୍ଯଧୁରଂ ଗୁର୍ଵୀମୁଦ୍ଵକ୍ଷ୍ଯତି କୁଲସ୍ଯ ନଃ। `ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସା ଦେଵୀ ସ୍ନୁଷାଂ ସତ୍ଯଵତୀ ତଦା
ସେ ଆମ ବଂଶର ଭାରୀ ରାଜଧର୍ମ ବହିବେ; ଏପରି କହି ସତ୍ୟବତୀ ତାଙ୍କର ବୋଉକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ସା ଧର୍ମତୋଽନୁନୀଯୈନାଂ କଥଂଚିଦ୍ଧର୍ମଚାରିଣୀମ୍। ଭୋଜଯାମାସ ଵିପ୍ରାଂଶ୍ଚ ଦେଵର୍ଷୀନତିଥୀଂସ୍ତଥା
ଏଭଳି ଧର୍ମରେ ଅନୁନୟ କରି, ତାଙ୍କୁ ଧର୍ମମାନ୍ୟ କରି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦେବଋଷି ଓ ଅତିଥିମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ।
ତତଃ ସତ୍ଯଵତୀ କାଲେ ଵଧୂଂ ସ୍ନାତାମୃତୌ ତଦା। ସଂଵେଶଯନ୍ତୀ ଶଯନେ ଶନୈର୍ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ, ସତ୍ୟବତୀ ତାଙ୍କର ବୋଉକୁ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ କରିବା ପରେ ଶୟନରେ ଶାନ୍ତ ଭାବେ ବସାଇ, ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ।
କୌସଲ୍ଯେ ଦେଵରସ୍ତେଽସ୍ତି ସୋଽଦ୍ଯ ତ୍ଵାଽନୁପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯତି। ଅପ୍ରମତ୍ତା ପ୍ରତୀକ୍ଷୈନଂ ନିଶୀଥେ ହ୍ଯାଗମିଷ୍ଯତି
କୌଶଲ୍ୟେ, ତୁମର ଦେବତୁଳ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ ଆଜି ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବେ; ତୁମେ ସଚେତନ ରୁହିବା ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଅପେକ୍ଷା କରିବା, କାରଣ ସେ ମଧ୍ୟରାତିରେ ଆସିବେ।
ଶ୍ଵଶ୍ର୍ଵାସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶଯାନା ଶଯନେ ଶୁଭେ। ସାଽଚିନ୍ତଯତ୍ତଦା ଭୀଷ୍ମମନ୍ଯାଂଶ୍ଚ କୁରୁପୁଙ୍ଗଵାନ୍
ଶ୍ୱଶୁରୀଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶୁଭ୍ର ଶୟନରେ ଶୋଇଥିବା ସେ, ତାପରେ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ତତଃ ସୁପ୍ତଜନପ୍ରାଯେଽର୍ଧରାତ୍ରେ ଭଗଵାନୃଷିଃ। ଦୀପ୍ଯମାନେଷୁ ଦୀପେଷୁ ଶରଣଂ ପ୍ରଵିଵେଶ ହ
ତାପରେ ଅଧରାତ୍ରେ, ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ଶୁଏଇଥିବାବେଳେ ଓ ଦୀପ ଜଳିଥିବା ସମୟରେ, ପୂଜ୍ୟ ଋଷି ଶରଣକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତୋଽମ୍ବିକାଯାଂ ପ୍ରଥମଂ ନିଯୁକ୍ତଃ ସତ୍ଯଵାଗୃଷିଃ। ଜଗାମ ତସ୍ଯାଃ ଶଯନଂ ଵିପୁଲେ ତପସି ସ୍ଥିତଃ
ତାପରେ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ତପସ୍ୱୀ ଋଷି ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରଥମେ ଅମ୍ବିକାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶୟନକୁ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ତଂ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ତୁ କୌସଲ୍ଯା ଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷମତଥୋଚିତା। ଵିରୂପ ଇତି ଵିତ୍ରସ୍ତା ସଂକୁଚ୍ଯାସୀନ୍ନିମୀଲିତା
କିନ୍ତୁ କୌଶଲ୍ୟା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେଖିବାକୁ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଅପେକ୍ଷା କରାଯାଇନଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଭୟରେ ସେ ସଂକୋଚିତ ହେଲେ ଏବଂ ଆଖି ବନ୍ଦ କଲେ।
ଵିରୂପୋ ହି ଜଟୀ ଚାପି ଦୁର୍ଵର୍ଣଃ ପରୁଷଃ କୃଶଃ। ସୁଗନ୍ଧେତରଗନ୍ଧଶ୍ଚ ସର୍ଵଥା ଦୁଷ୍ପ୍ରଧର୍ଷଣଃ
ସେ ବିକୃତ ଦେହୀ, ଜଟାଧାରୀ, ଅପ୍ରସନ୍ନ ରଙ୍ଗର, କଠୋର, ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧ ବିପରୀତ ଗନ୍ଧ ଥିବା, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ।
ତସ୍ଯ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ କପିଲାଂ ଜଟାଂ ଦୀପ୍ତେ ଚ ଲୋଚନେ। ବବ୍ରୂଣି ଚୈଵ ଶ୍ମଶ୍ରୂମି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵୀ ନ୍ଯମୀଲଯତ୍
ତାଙ୍କର କଳା ଚର୍ମ, ପିତାଳି ଜଟା, ତୀବ୍ର ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ବାଦାମି ଦାଢ଼ି ଦେଖି, ଦେବୀ ତାଙ୍କର ଆଖି ବନ୍ଦ କଲେ।
ସଂଭୂଵ ତଯା ସାର୍ଧଂ ମାତୁଃ ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଯା। ଭଯାତ୍କାଶିସୁତା ତଂ ତୁ ନାଶକ୍ନୋଦଭିଵୀକ୍ଷିତୁମ୍
ମାଆଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ସେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କାଶୀର କନ୍ୟା ଭୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତମାଗମ୍ଯ ମାତା ପୁତ୍ରମୁଵାଚ ହ। ଅପ୍ଯସ୍ଯାଂ ଗୁଣଵାନ୍ପୁତ୍ର ରାଜପୁତ୍ରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତାପରେ ସେ ବାହାରିଯିବା ପରେ, ମାଆ ଆସି ତାଙ୍କ ପୁଅକୁ ପଚାରିଲେ, 'ଏହି ରାଜକୁମାରୀରୁ ଏକ ଗୁଣବାନ୍ ରାଜପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେବେ କି?'
ନିଶମ୍ଯ ତଦ୍ଵଚୋ ମାତୁର୍ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀସୁତଃ। `ପ୍ରୋଵାଚାତୀନ୍ଦ୍ରିଯଜ୍ଞାନୋ ଵିଧିନା ସଂପ୍ରଚୋଦିତଃ
ମାଆଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ୟାସ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ଜ୍ଞାନ ଥିବା ଏବଂ ଭାଗ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ, ଉତ୍ତର ଦେଲେ:
ନାଗାଯୁତସମପ୍ରାଣୋ ଵିଦ୍ଵାନ୍ରାଜର୍ଷିସତ୍ତମଃ। ମହାଭାଗୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ମହାବୁଦ୍ଧିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ସେ ଦଶ ହଜାର ହାତୀ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ପଣ୍ଡିତ, ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ବଳବାନ୍ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ହେବେ।
ତସ୍ଯ ଚାପି ଶତଂ ପୁତ୍ରା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ମହାତ୍ମନଃ। କିଂତୁ ମାତୁଃ ସ ଵୈଗୁଣ୍ଯାଦନ୍ଧ ଏଵ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଶତ ପୁଅ ହେବେ; କିନ୍ତୁ ମାଆଙ୍କ ଦୋଷରୁ ସେ ଜନ୍ମରୁ ଅନ୍ଧ ହେବେ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମାତା ପୁତ୍ରମଥାଽବ୍ରଵୀତ୍। ନାନ୍ଧଃ କୁରୂଣାଂ ନୃପତିରନୁରୂପସ୍ତପୋଧନ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ମାଆ ପୁଅକୁ କହିଲେ, 'ଅନ୍ଧ ରାଜା କୁରୁମାନେ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ, ହେ ତପସ୍ୱୀ।'
ଜ୍ଞାତିଵଂଶସ୍ଯ ଗୋପ୍ତାରଂ ପିତୄଣାଂ ଵଂଶଵର୍ଧନମ୍। `ଅପରସ୍ଯାମପି ପୁନର୍ମମ ଶୋକଵିନାଶନମ୍
'ସେ ଜାତିବଂଶର ରକ୍ଷକ ଏବଂ ପିତୃମାନେଙ୍କ ବଂଶ ବଢ଼ାଇବାକୁ ଥିବା ଉଚିତ; ମୋ ଦୁଃଖ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଆଉ ଏକ ପୁଅ ଦିଅ।'
ତସ୍ମାଦଵରଜଂ ପୁତ୍ରଂ ଜନଯାନ୍ଯଂ ନରାଧିପମ୍। ଭ୍ରାତୁର୍ଭାର୍ଯାଽଵରା ଚେଯଂ ରୂପଯୌଵନଶାଲିନୀ
ସେଥିପାଇଁ, ତୁମେ ମୋ ଛୋଟ ଝିଅ-ଝିଅରେ ଆଉ ଏକ ରାଜା ପୁଅ ଜନ୍ମ ଦିଅ; ସେ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଯୌବନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଅସ୍ଯାମୁତ୍ପାଦଯାଽପତ୍ଯଂ ମନ୍ନିଯୋଗାଦ୍ଗୁଣାଧିକମ୍।' ଦ୍ଵିତୀଯଂ କୁରୁଵଂଶସ୍ଯ ରାଜାନଂ ଦାତୁମର୍ହସି
ମୋ ଆଦେଶରେ, ତାଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗୁଣ ଥିବା ଏକ ପୁଅ ଦିଅ, ଯେ କୁରୁବଂଶର ଦ୍ୱିତୀୟ ରାଜା ହେବ।