କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନଂ କାଲୀ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵୈ ମୁନିମ୍। ସ ଵେଦାନ୍ଵିବ୍ରୁଵନ୍ଧୀମାନ୍ମାତୁର୍ଵିଜ୍ଞାଯ ଚିନ୍ତିତମ୍
କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ମୁନି ତାଙ୍କର ମା' କାଳୀଙ୍କ ମନର ଚିନ୍ତା ବୁଝିଲେ; ସେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ବେଦ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ମନର ଭାବ ଅନୁସାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵାଵିଦିତଃ କ୍ଷଣେନ କୁରୁନନ୍ଦନ। ତସ୍ମୈ ପୂଜାଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ସୁତାଯ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ହେ କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ। ତାପରେ, ତାଙ୍କ ମା' ପୁଅ ପାଇଁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା କଲେ।
ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଚ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ପ୍ରସ୍ରଵୈରଭ୍ଯଷିଞ୍ଚତ। ମୁମୋଚ ବାଷ୍ପଂ ଦାଶେଯୀ ପୁତ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚିରସ୍ଯ ତୁ
ମା' ତାଙ୍କୁ ବାହୁଦ୍ୱାରା ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଅଶ୍ରୁଧାରାରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ପୁଅକୁ ଦେଖି ଦାଶେୟୀ ଝିଅ ଅଶ୍ରୁ ଛାଡ଼ିଲେ।
ତାମଦ୍ଭିଃ ପରିଷିଚ୍ଯାର୍ତାଂ ମହର୍ଷିରଭିଵାଦ୍ଯ ଚ। ମାତରଂ ପୂର୍ଵଜଃ ପୁତ୍ରୋ ଵ୍ଯାସୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ବଡ଼ ଦୁଃଖିତ ମା'ଙ୍କୁ ଜଳ ଛିଟି ଦେଇ, ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ, ପ୍ରଥମ ପୁଅ ବ୍ୟାସ ମହାର୍ଷି ତାଙ୍କ ମା'ଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭଵତ୍ଯା ଯଦଭିପ୍ରେତଂ ତଦହଂ କର୍ତୁମାଗତଃ। ଶାଧି ମାଂ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞେ କରଵାଣି ପ୍ରିଯଂ ତଵ
ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ସେହିପାଇଁ ମୁଁ ଆସିଛି; ଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ, ମୋତେ ଆଦେଶ ଦିଅ, ମୁଁ ତୁମର ପ୍ରିୟ କାମ କରିବି।
ତସ୍ମୈ ପୂଜାଂ ତତୋଽକାର୍ଷୀତ୍ପୁରୋଧାଃ ପରମର୍ଷଯେ। ସ ଚ ତାଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଵିଧିମନ୍ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ଵକମ୍
ତାପରେ ପୁରୋହିତ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା କଲେ; ସେ ବି ମନ୍ତ୍ର ଓ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ପୂଜିତୋ ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ଵଂ ତୁ ଵିଧିଵତ୍ପ୍ରୀତିମାପ ସଃ। ତମାସନଗତଂ ମାତା ପୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁଶଲମଵ୍ଯଯମ୍
ମନ୍ତ୍ର ଓ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜିତ ହୋଇ, ସେ ଖୁସି ହେଲେ; ତାଙ୍କୁ ବସିଥିବାବେଳେ ମା' ତାଙ୍କର ଅବିକଳ କୁଶଳ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ।
ସତ୍ଯଵତ୍ଯଥ ଵୀକ୍ଷ୍ଯୈନମୁଵାଚେଦମନନ୍ତରମ୍। ମାତାପିତ୍ରୋଃ ପ୍ରଜାଯନ୍ତେ ପୁତ୍ରାଃ ସାଧାରଣାଃ କଵେ
ସତ୍ୟବତୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସହସା କହିଲେ: 'ମୁନି, ପୁଅମାନେ ମା' ଓ ବାପା ଦୁହିଁଠୁ ସମାନ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।'
ତେଷାଂ ପିତା ଯଥା ସ୍ଵୀମୀ ତଥା ମାତା ନ ସଂଶଯଃ। ଵିଧାନଵିହିତଃ ସ ତ୍ଵଂ ଯଥା ମେ ପ୍ରଥମଃ ସୁତଃ
ଯେପରି ବାପା ତାଙ୍କର ନିଜ ଥାଏ, ସେପରି ମା' ମଧ୍ୟ ନିଜ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଥାଏ; ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତୁମେ ମୋ ପ୍ରଥମ ପୁଅ।
ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷେ ତଥା ମେଽଵରଜଃ ସୁତଃ। ଯଥୈଵ ପିତୃତୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ତଥା ତ୍ଵମପି ମାତୃତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି, ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ମୋ ଛୋଟ ଝିଅ ପୁଅ; ଯେପରି ଭୀଷ୍ମ ବାପା ଠାରୁ, ସେପରି ତୁମେ ମା' ଠାରୁ।
ଭ୍ରାତା ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ଯ ଯଥା ଵା ପୁତ୍ର ମନ୍ଯସେ। ଅଯଂ ଶାନ୍ତନଵଃ ସତ୍ଯଂ ପାଲଯନ୍ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ
ତୁମେ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ ଭାଇ ବା ପୁଅ ଭାବେ ଯେପରି ଭାବ, ଏହି ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ ସତ୍ୟବାନ୍ ଓ ଦୃଢ଼ ସତ୍ୟପାଳନ କରୁଛନ୍ତି।
ବୁଦ୍ଧିଂ ନ କୁରୁତେଽପତ୍ଯେ ତଥା ରାଜ୍ଯାଽନୁଶାସନେ। ସ ତ୍ଵଂ ଵ୍ଯପେକ୍ଷଯା ଭ୍ରାତୁଃ ସନ୍ତାନାଯ କୁଲସ୍ଯ ଚ
ସେ ପିଲା ବା ରାଜ୍ୟ ପାଳନରେ କୌଣସି ଉଦ୍ୟମ କରୁନାହାନ୍ତି; ତେଣୁ, ତୁମେ ତୁମ ଭାଇଙ୍କ ବଂଶ ଓ ଆମ ପରିବାର ପାଇଁ ଏହି କଥା ଭାବିବା ଦରକାର।
ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଚାସ୍ଯ ଵଚନାନ୍ନିଯୋଗାଚ୍ଚ ମମାନଘ। ଅନୁକ୍ରୋଶାଚ୍ଚ ଭୂତାନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ରକ୍ଷଣାଯ ଚ
ଭୀଷ୍ମଙ୍କ କଥା, ମୋ ଆଦେଶ, ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା ଓ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ହେ ନିର୍ମଳ, ଏହି କଥା ମନେ ରଖ।
ଆନୃଶଂସ୍ଯାଚ୍ଚ ଯଦ୍ବ୍ରୂଯାଂ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା କର୍ତୁମର୍ହସି। ଯଵୀଯସସ୍ଵ ଭ୍ରାତୁର୍ଭାର୍ଯେ ସୁରସୁତୋପମେ
ଦୟାବଶତଃ ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, ତାହା ଶୁଣି ତୁମେ କରିବା ଉଚିତ; ତୁମ ଛୋଟ ଭାଇଙ୍କ ଯେଉଁ ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ଦେବକନ୍ୟା ସମାନ।
ରୂପଯୌଵନସଂପନ୍ନେ ପୁତ୍ରକାମେ ଚ ଧର୍ମତଃ। ତଯୋରୁତ୍ପାଦଯାପତ୍ଯଂ ସମର୍ଥୋ ହ୍ଯସି ପୁତ୍ରକ
ସେମାନେ ରୂପ ଓ ଯୌବନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ପୁଅ ଚାହୁଁଛନ୍ତି; ଏହି କାମରେ ତୁମେ ସମର୍ଥ, ପୁଅ।
ଅନୁରୂପଂ କୁଲସ୍ଯାସ୍ଯ ସଂତତ୍ଯାଃ ପ୍ରସଵସ୍ଯ ଚ
ଏହା ଏହି କୁଳର ଅବିରତି ଓ ପିଲା ଜନ୍ମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ।
ତଥା ତଵ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞେ ଧର୍ମେ ପ୍ରଣିହିତା ମତିଃ। ତସ୍ମାଦହଂ ତ୍ଵନ୍ନିଯୋଗାଦ୍ଧର୍ମମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ କାରଣମ୍
ଏଭଳି, ମହାପ୍ରଜ୍ଞା, ତୁମର ମନ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଅଛି। ତେଣୁ, ତୁମ ଆଦେଶରେ, ମୁଁ ଧର୍ମ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି।
ଈପ୍ସିତଂ ତେ କରିଷ୍ଯାମି ଦୃଷ୍ଟଂ ହ୍ଯେତତ୍ସନାତନମ୍। ଭ୍ରାତୁଃ ପୁତ୍ରାନ୍ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ମିତ୍ରାଵରୁଣଯୋଃ ସମାନ୍
ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ମୁଁ ସେହି କଥା କରିବି, କାରଣ ଏହା ପୁରୁଣା ପ୍ରଥା। ମୁଁ ତୁମ ଭାଇଙ୍କୁ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ସମାନ ପୁଅ ଦେଇବି।
ଵ୍ରତଂ ଚରେତାଂ ତେ ଦେଵ୍ଯୌ ନିର୍ଦିଷ୍ଟମିହ ଯନ୍ମଯା। ସଂଵତ୍ସରଂ ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ତତଃ ଶୁଦ୍ଧେ ଭଵିଷ୍ଯତଃ
ମୁଁ ଯେଉଁ ବ୍ରତ କହିଛି, ତୁମ ଦୁଇ ରାନୀ ସେହି ବ୍ରତ ଏଠାରେ ଏକ ବର୍ଷ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ପାଳନ କରନ୍ତୁ, ତାପରେ ସେମାନେ ପବିତ୍ର ହେବେ।
ସଦ୍ଯୋ ଯଥା ପ୍ରପଦ୍ଯେତେ ଦେଵ୍ଯୌ ଗର୍ଭଂ ତଥା କୁରୁ
ଯେପରି ଦୁଇ ରାନୀ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅଛନ୍ତି, ସେହିପରି ସେମାନେ ସତ୍ବରେ ଗର୍ଭଧାରଣ କରନ୍ତୁ।
ଅରାଜକେଷୁ ରାଷ୍ଟ୍ରେଷୁ ପ୍ରଜାଽନାଥା ଵିନଶ୍ଯତି। ନଶ୍ଯନ୍ତି ଚ କ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵା ନାସ୍ତି ଵୃଷ୍ଟିର୍ନ ଦେଵତା
ଯେଉଁ ଦେଶରେ ରାଜା ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଲୋକ ଅନାଥ ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି। ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ବର୍ଷା ହୁଏ ନାହିଁ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ନାହାନ୍ତି।
କଥଂ ଚାରାଜକଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଶକ୍ଯଂ ଧାରଯିତୁଂ ପ୍ରଭୋ। ତସ୍ମାଦ୍ଗର୍ଭଂ ସମାଧତ୍ସ୍ଵ ଭୀଷ୍ମଃ ସଂଵର୍ଧଯିଷ୍ଯତି
ହେ ପ୍ରଭୁ, ରାଜା ବିନା ଦେଶ କିପରି ଚାଲିପାରିବ? ତେଣୁ ଗର୍ଭଧାରଣ ହେଉ, ଭୀଷ୍ମ ସେଇ ଶିଶୁକୁ ଲାଡ଼ିବେ।
ଯଦି ପୁତ୍ରଃ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯୋ ମଯା ଭ୍ରାତୁରକାଲିକଃ। ଵିରୂପତାଂ ମେ ସହତାଂ ତଯୋରେତତ୍ପରଂ ଵ୍ରତମ୍
ଯଦି ମୋତେ ଅସମୟରେ ମୋ ଭାଇ ପାଇଁ ପୁଅ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ, ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ଅପୂର୍ଣ୍ଣତା ମୁଁ ସହିବି; ଏହା ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବ୍ରତ।
ଯଦି ମେ ସହତେ ଗନ୍ଧଂ ରୂପଂ ଵେଷଂ ତଥା ଵପୁଃ। ଅଦ୍ଯୈଵ ଗର୍ଭଂ କୌସଲ୍ଯା ଵିଶିଷ୍ଟଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତାମ୍
ଯଦି ସେ ମୋର ଗନ୍ଧ, ଆକୃତି, ଭାବ, ଦେହ ସହିପାରିବେ, ତେବେ କୌଶଲ୍ୟା ଆଜି ଏହି ଦିନେ ଉତ୍ତମ ପୁଅ ଗର୍ଭଧାରଣ କରୁନ୍ତୁ।
ତସ୍ଯାପି ଚ ଶତଂ ପୁତ୍ରା ଭଵିତାରୋ ନ ସଂଶଯଃ। ଗୋପ୍ତାରଃ କୁରୁଵଂଶସ୍ଯ ଭଵତ୍ଯାଃ ଶୋକନାଶନାଃ
ସେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଏକଶେ ପୁଅ ପାଇବେ; ସେମାନେ କୁରୁବଂଶର ରକ୍ଷାକାରୀ ଓ ତୁମ ଦୁଃଖର ନାଶକ ହେବେ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାତେଜା ଵ୍ଯାସଃ ସତ୍ଯଵତୀଂ ତଦା। ଶଯନେ ସା ଚ କୌସଲ୍ଯା ଶୁଚିଵସ୍ତ୍ରା ହ୍ଯଲଙ୍କୃତା
ଏପରି କହି, ମହାତ୍ମା ବ୍ୟାସ ତାପରେ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ; ଏବଂ କୌଶଲ୍ୟା ପବିତ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଶୋଭିତ ହୋଇ ଶୟନରେ ଥିଲେ।
ସମାଗମନମାକାଙ୍କ୍ଷେଦିତି ସୋଽନ୍ତର୍ହିତୋ ମୁନିଃ। ତତୋଽଭିଗମ୍ଯ ସା ଦେଵୀ ସ୍ନୁଷାଂ ରହସି ସଂଗତାମ୍
ଋଷି ଏକତ୍ୱ ଆଶା କରି, ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ତାପରେ ରାନୀ ତାଙ୍କର ବୋଉକୁ ଗୁପ୍ତ ଏକାକି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଧର୍ମ୍ଯମର୍ଥସମାଯୁକ୍ତମୁଵାଚ ଵଚନଂ ହିତମ୍। କୌସଲ୍ଯେ ଧର୍ମତନ୍ତ୍ରଂ ତ୍ଵାଂ ଯଦ୍ବ୍ରଵୀମି ନିବୋଧ ତତ୍
ସେ ଧର୍ମ ଓ ଉପକାରର କଥା କହିଲେ; 'କୌଶଲ୍ୟା, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେଉଁ ଧର୍ମର ଉପଦେଶ ଦେଉଛି, ଭଲଭାବେ ଶୁଣ।'
ଭରତାନାଂ ସମୁଚ୍ଛେଦୋ ଵ୍ଯକ୍ତଂ ମଦ୍ଭାଗ୍ଯସଂକ୍ଷଯାତ୍। ଵ୍ଯଥିତାଂ ମାଂ ଚ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପିତୃଵଂଶଂ ଚ ପୀଡିତମ୍
ମୋ ଭାଗ୍ୟ ଅବନତି ହେବାରୁ ଭାରତ ବଂଶର ନାଶ ନିଶ୍ଚିତ; ମୋର ଦୁଃଖ ଦେଖି ଓ ପିତୃବଂଶ ଦୁଃଖିତ ହେବାରୁ—
ଭୀଷ୍ମୋ ବୁଦ୍ଧିମଦାନ୍ମହ୍ଯଂ କୁଲସ୍ଯାସ୍ଯ ଵିଵୃଦ୍ଧଯେ। ସା ଚ ବୁଦ୍ଧିସ୍ତ୍ଵଯ୍ଯଧୀନା ପୁତ୍ରି ପ୍ରାପଯ ମାଂ ତଥା
ଭୀଷ୍ମ ମୋ ପାଇଁ ଏହି ବଂଶର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି; ଏହି ଉପଦେଶ ତୁମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ, ଝିଅ, ତେଣୁ ମୋତେ ଏହା ଦିଅ।