ସ ତାର୍ଯମାଣୋ ଯମୁନାଂ ମାମୁପେତ୍ଯାବ୍ରଵୀତ୍ତଦା। ସାନ୍ତ୍ଵପୂର୍ଵଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କାମାର୍ତୋ ମଧୁରଂ ଵଚଃ। ଉକ୍ତ୍ଵା ଜନ୍ମ କୁଲଂ ମହ୍ଯଂ ନାସି ଦାଶସୁତେତି ଚ
ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଯମୁନା ନଦୀ ପାର କରାଉଥିଲି, ସେ ମୋ ନିକଟକୁ ଆସି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମଧୁର ଓ ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟକ କଥା କହିଲେ। ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଥିଲା, ସେ ମୋ ଜନ୍ମ ଓ କୁଳ ବିଷୟରେ କହି, 'ତୁମେ ମାଛ ଧରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର କନ୍ୟା ନୁହଁ' ବୋଲି କହିଲେ।
ତମହଂ ଶାପଭୀତା ଚ ପିତୁର୍ଭୀତା ଚ ଭାରତ। ଵରୈରସୁଲଭୈରୁକ୍ତା ନ ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମୁତ୍ସହେ
ହେ ଭାରତ, ଶାପ ଓ ପିତାଙ୍କ ଭୟରେ, ଯଦିଓ ସେ ଦୁର୍ଲଭ ବର ଚାହିଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିପାରିଲିନି।
ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ତାଂସ୍ତୁ ମହାଭାଗାନ୍ପାରାଵାରେ ଋଷୀନ୍ସ୍ଥିତାନ୍। ଯମୁନାତୀରଵିନ୍ଯସ୍ତାନ୍ପ୍ରଦୀପ୍ତାନିଵ ପାଵକାନ୍
ମୁଁ ଦେଖିଲି, ଯମୁନା ତଟରେ ଦୂରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ମହାନ ଋଷିମାନେ, ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଉଭା ଥିଲେ।
ପୁରସ୍ତାଦରୁଣଶ୍ଚୈଵ ତରୁଣଃ ସଂପ୍ରକାଶତେ। ଯେନୈଷା ତାମ୍ରଵସ୍ତ୍ରେଵ ଦ୍ଯୌଃ କୃତା ପ୍ରଵିଜୃମ୍ଭିତା
ସାମ୍ନାରେ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେଉଥିଲେ, ଯାହାର ଆଲୋକରେ ଆକାଶ ଲାଲ ଆଚଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ପରି ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଥିଲା।
ଉକ୍ତମାତ୍ରୋ ମଯା ତତ୍ର ନୀହାରମସୃଜତ୍ପ୍ରଭୁଃ। ପରାଶରଃ ସତ୍ଯଧୃତିର୍ଦ୍ଵୀପେ ଚ ଯମୁନାମ୍ଭସି
ସେଠାରେ ମୁଁ କଥା କହିବା ସହିତ, ପରାଶର ମୁନି, ଯିଏ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଯମୁନା ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱୀପରେ ଘନ କୁହୁଡ଼ି ତିଆରି କଲେ।
ଅଭିଭୂଯ ସ ମାଂ ବାଲାଂ ତେଜସା ଵଶମାନଯତ୍। ତମସା ଲୋକମାଵୃତ୍ଯ ନୌଗତାମେଵ ଭାରତ
ସେ ମୋତେ, ଏକ ଅପରିପକ୍ୱ କନ୍ୟାକୁ, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଅଧୀନ କରିଦେଲେ। ସେ ତମସାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଢାକିଦେଲେ, ମୁଁ ନୌକା ପରି ତାଙ୍କ ଅଧିନରେ ହୋଇଗଲି।
ମତ୍ସ୍ଯଗନ୍ଧୋ ମହାନାସୀତ୍ପୁରା ମମ ଜୁଗୁପ୍ସିତଃ। ତମପାସ୍ଯ ଶୁଭଂ ଗନ୍ଧମିମଂ ପ୍ରାଦାତ୍ସ ମେ ମୁନିଃ
ପୂର୍ବରୁ ମୋ ଦେହରେ ଗଭୀର ମାଛ ଗନ୍ଧ ଥିଲା, ଯାହା ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପ୍ରିୟ ଲାଗୁଥିଲା। ମୁନି ଏହି ଗନ୍ଧକୁ ଦୂର କରି, ମୋତେ ଶୁଭ୍ର ଗନ୍ଧ ଦେଇଥିଲେ।
ତତୋ ମାମାହ ସ ମୁନିର୍ଗର୍ଭମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ମାମକମ୍। ଦ୍ଵୋପେଽସ୍ଯା ଏଵ ସରିତଃ କନ୍ଯୈଵ ତ୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯସି
ତାପରେ ମୁନି ମୋତେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ମୋର ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲେ, ଏହି ଯମୁନା ଦ୍ୱୀପରେ ତୁମେ ସଦା କନ୍ୟା ରହିବା।'
କନ୍ଯାତ୍ଵଂ ଚ ଦଦୌ ପ୍ରୀତଃ ପୁନର୍ଵିଦ୍ଵାଂସ୍ତପୋଧନଃ। ତସ୍ଯ ଵୀର୍ଯମହଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥା ଯୁକ୍ତଂ ମହାତ୍ମନଃ
ସେ ତପସ୍ୱୀ, ଆନନ୍ଦରେ, ପୁନି ମୋତେ ଚିରକୁମାରୀ ଭାବ ଦେଇଥିଲେ। ଏମିତି ମହାପୁରୁଷଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଖି, ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଇଥିଲି।
ଵିସ୍ମିତା ଵ୍ଯଥିତା ଚୈଵ ପ୍ରାଦାମାତ୍ମାନମେଵ ଚ। ତତସ୍ତଦା ମହାତ୍ମା ସ କନ୍ଯାଯାଂ ମଯି ଭାରତ। ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋଽଜନଯତ୍ପୁତ୍ରଂ ଦ୍ଵୀପ ଏଵ ପରାଶରଃ
ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭୟଭିତ ହୋଇ, ମୋ ଆତ୍ମାକୁ ତାଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରିଦେଲି। ତାପରେ, ହେ ଭାରତ, ସେ ମହାତ୍ମା ପରାଶର ମୋତେ ଦ୍ୱୀପରେ ପୁତ୍ର ସନ୍ତାନ ଦେଲେ।
ପାରାଶର୍ଯୋ ମହାଯୋଗୀ ସ ବଭୂଵ ମହାନୃଷିଃ। କନ୍ଯାପୁତ୍ରୋ ମମ ପୁରା ଦ୍ଵୈପାଯନ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ
ପରାଶରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାଯୋଗୀ ଏବଂ ମହାନ ଋଷି ହେଲେ। ମୋର ଏହି କନ୍ୟାପୁତ୍ର ପୂର୍ବରୁ 'ଦ୍ୱୈପାୟନ' ବୋଲି ପରିଚିତ ଥିଲେ।
ଯୋ ଵ୍ଯସ୍ଯ ଵେଦାଂଶ୍ଚତୁରସ୍ତପସା ଭଗଵାନୃଷିଃ। ଲୋକେ ଵ୍ଯାସତ୍ଵମାପେଦେ କାର୍ଷ୍ଣ୍ଯାତ୍କୃଷ୍ଣତ୍ଵମେଵ ଚ
ଯିଏ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଚାରିଟି ବେଦକୁ ବିଭାଜନ କଲେ, ସେ ଭଗବତ ଋଷି ଲୋକରେ 'ବ୍ୟାସ' ଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଏବଂ କଳାବର୍ଣ୍ଣ ଥିବାରୁ 'କୃଷ୍ଣ' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ ହେଲେ।
ସତ୍ଯଵାଦୀ ଶମପରସ୍ତପସ୍ଵୀ ଦଗ୍ଧକିଲ୍ବିଷଃ। ସଦ୍ଯୋତ୍ପନ୍ନଃ ସ ତୁ ମହାନ୍ସହ ପିତ୍ରା ତତୋ ଗତଃ
ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ, ଶାନ୍ତ, ତପସ୍ୱୀ ଓ ପାପରହିତ ଥିଲେ। ସେ ତୁରନ୍ତ ଜନ୍ମ ନେଇ, ପିତା ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।
ସ ନିଯୁକ୍ତୋ ମଯା ଵ୍ଯକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ଚାପ୍ରତିମଦ୍ଯୁତିଃ। ଭ୍ରାତୁଃ କ୍ଷେତ୍ରେଷୁ କଲ୍ଯାଣମପତ୍ଯଂ ଜନଯିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ଓ ତୁମେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛୁ, ହେ ଅପୂର୍ବ ତେଜସ୍ୱୀ, ସେ ତୁମ ଭାଇଙ୍କ ମାଟିରେ ଶୁଭ୍ର ସନ୍ତାନ ଦେବେ।
ସ ହି ମାମୁକ୍ତଵାଂସ୍ତତ୍ର ସ୍ମରେଃ କୃଚ୍ଛ୍ରେଷୁ ମାମିତି। ତଂ ସ୍ମରିଷ୍ଯେ ମହାବାହୋ ଯଦି ଭୀଷ୍ମ ତ୍ଵମିଚ୍ଛସି
ସେ ମୋତେ ସେଠାରେ କହିଥିଲେ, 'ଯେତେବେଳେ କଷ୍ଟ ଆସିବ, ମୋତେ ସ୍ମରଣ କର।' ହେ ଭୀଷ୍ମ, ତୁମେ ଚାହାଁଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବି।
ତଵ ହ୍ଯନୁମତେ ଭୀଷ୍ମ ନିଯତଂ ସ ମହାତପାଃ। ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯକ୍ଷେତ୍ରେଷୁ ପୁତ୍ରାନୁତ୍ପାଦଯିଷ୍ଯତି
ତୁମ ସମ୍ମତିରେ, ହେ ଭୀଷ୍ମ, ସେ ମହାତପସ୍ୱୀ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ ମାଟିରେ ପୁତ୍ର ସନ୍ତାନ ଦେବେ।
ମହର୍ଷେଃ କୀର୍ତନେ ତସ୍ଯ ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରବ୍ରଵୀତ୍। `ଦେଶକାଲୌ ଚ ଜାନାସି କ୍ରିଯତାମର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ
ସେ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖରେ, ଭୀଷ୍ମ ହାତ ଯୋଡି କହିଲେ, 'ତୁମେ ଠିକ୍ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଜାଣ, କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ ଏହା କର।'
ଅର୍ଥମର୍ଥାନୁବନ୍ଧଂ ଚ ଧର୍ମଂ ଧର୍ମାନୁବନ୍ଧନମ୍। କାମଂ କାମାନୁବନ୍ଧଂ ଚ ଵିପରୀତାନ୍ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ତାହାର ସମ୍ପର୍କିତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଧର୍ମ, ଧର୍ମ ସମ୍ପର୍କିତ କଥା, କାମ, କାମ ସମ୍ପର୍କିତ କଥା ଏବଂ ଏହାଙ୍କର ବିପରୀତ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ।
ଯୋ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ଧିଯା ଧୀରୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଯତି ସ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍। ତଦିଦଂ ଧର୍ମଯୁକ୍ତଂ ଚ ହିତଂ ଚୈଵ କୁଲସ୍ଯ ନଃ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସତ୍ୟରେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଅଟୁଟ ମନ ଥାଏ। ଏହି କଥା ଧର୍ମରେ ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଆମ ପରିବାର ପାଇଁ ଉପକାରୀ।
ଉକ୍ତଂ ଭଵତ୍ଯା ଯଚ୍ଛ୍ରେଯସ୍ତନ୍ମହ୍ଯଂ ରୋଚତେ ଭୃଶମ୍
ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଆମ ଭଲ ପାଇଁ କଥା କହିଛ, ତାହା ମୋତେ ବହୁତ ପସନ୍ଦ ହେଲା।
କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନଂ କାଲୀ ଚିନ୍ତଯାମାସ ଵୈ ମୁନିମ୍। ସ ଵେଦାନ୍ଵିବ୍ରୁଵନ୍ଧୀମାନ୍ମାତୁର୍ଵିଜ୍ଞାଯ ଚିନ୍ତିତମ୍
କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ମୁନି ତାଙ୍କର ମା' କାଳୀଙ୍କ ମନର ଚିନ୍ତା ବୁଝିଲେ; ସେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ବେଦ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ମନର ଭାବ ଅନୁସାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵାଵିଦିତଃ କ୍ଷଣେନ କୁରୁନନ୍ଦନ। ତସ୍ମୈ ପୂଜାଂ ତତଃ କୃତ୍ଵା ସୁତାଯ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍
ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବେ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ହେ କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ। ତାପରେ, ତାଙ୍କ ମା' ପୁଅ ପାଇଁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା କଲେ।
ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଚ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ପ୍ରସ୍ରଵୈରଭ୍ଯଷିଞ୍ଚତ। ମୁମୋଚ ବାଷ୍ପଂ ଦାଶେଯୀ ପୁତ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚିରସ୍ଯ ତୁ
ମା' ତାଙ୍କୁ ବାହୁଦ୍ୱାରା ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଅଶ୍ରୁଧାରାରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲେ; ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ପୁଅକୁ ଦେଖି ଦାଶେୟୀ ଝିଅ ଅଶ୍ରୁ ଛାଡ଼ିଲେ।
ତାମଦ୍ଭିଃ ପରିଷିଚ୍ଯାର୍ତାଂ ମହର୍ଷିରଭିଵାଦ୍ଯ ଚ। ମାତରଂ ପୂର୍ଵଜଃ ପୁତ୍ରୋ ଵ୍ଯାସୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ବଡ଼ ଦୁଃଖିତ ମା'ଙ୍କୁ ଜଳ ଛିଟି ଦେଇ, ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ, ପ୍ରଥମ ପୁଅ ବ୍ୟାସ ମହାର୍ଷି ତାଙ୍କ ମା'ଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭଵତ୍ଯା ଯଦଭିପ୍ରେତଂ ତଦହଂ କର୍ତୁମାଗତଃ। ଶାଧି ମାଂ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞେ କରଵାଣି ପ୍ରିଯଂ ତଵ
ତୁମେ ଯାହା ଚାହୁଁଛ, ସେହିପାଇଁ ମୁଁ ଆସିଛି; ଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ, ମୋତେ ଆଦେଶ ଦିଅ, ମୁଁ ତୁମର ପ୍ରିୟ କାମ କରିବି।
ତସ୍ମୈ ପୂଜାଂ ତତୋଽକାର୍ଷୀତ୍ପୁରୋଧାଃ ପରମର୍ଷଯେ। ସ ଚ ତାଂ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ଵିଧିମନ୍ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ଵକମ୍
ତାପରେ ପୁରୋହିତ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା କଲେ; ସେ ବି ମନ୍ତ୍ର ଓ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ପୂଜିତୋ ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ଵଂ ତୁ ଵିଧିଵତ୍ପ୍ରୀତିମାପ ସଃ। ତମାସନଗତଂ ମାତା ପୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁଶଲମଵ୍ଯଯମ୍
ମନ୍ତ୍ର ଓ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜିତ ହୋଇ, ସେ ଖୁସି ହେଲେ; ତାଙ୍କୁ ବସିଥିବାବେଳେ ମା' ତାଙ୍କର ଅବିକଳ କୁଶଳ ପ୍ରସ୍ନ କଲେ।
ସତ୍ଯଵତ୍ଯଥ ଵୀକ୍ଷ୍ଯୈନମୁଵାଚେଦମନନ୍ତରମ୍। ମାତାପିତ୍ରୋଃ ପ୍ରଜାଯନ୍ତେ ପୁତ୍ରାଃ ସାଧାରଣାଃ କଵେ
ସତ୍ୟବତୀ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ସହସା କହିଲେ: 'ମୁନି, ପୁଅମାନେ ମା' ଓ ବାପା ଦୁହିଁଠୁ ସମାନ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।'
ତେଷାଂ ପିତା ଯଥା ସ୍ଵୀମୀ ତଥା ମାତା ନ ସଂଶଯଃ। ଵିଧାନଵିହିତଃ ସ ତ୍ଵଂ ଯଥା ମେ ପ୍ରଥମଃ ସୁତଃ
ଯେପରି ବାପା ତାଙ୍କର ନିଜ ଥାଏ, ସେପରି ମା' ମଧ୍ୟ ନିଜ ଅଟୁଟ ଭାବରେ ଥାଏ; ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତୁମେ ମୋ ପ୍ରଥମ ପୁଅ।
ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷେ ତଥା ମେଽଵରଜଃ ସୁତଃ। ଯଥୈଵ ପିତୃତୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ତଥା ତ୍ଵମପି ମାତୃତଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋଷି, ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ମୋ ଛୋଟ ଝିଅ ପୁଅ; ଯେପରି ଭୀଷ୍ମ ବାପା ଠାରୁ, ସେପରି ତୁମେ ମା' ଠାରୁ।