ସା ସତ୍ଯଵତି ସଂପଶ୍ଯ ଧର୍ମଂ ସତ୍ଯପରାଯଣେ। ଯଥା ନ ଜହ୍ଯାଂ ସତ୍ଯଂ ଚ ନ ସୀଦେଚ୍ଚ କୁଲଂ ହି ନଃ
ସତ୍ୟବତୀ, ଧର୍ମକୁ ଭାବିଦେଖ, ମୁଁ ଯେଣିକି ସତ୍ୟକୁ ଛାଡିନଦେଉଁ ଓ ଆମ ବଂଶ କେବେ ନଷ୍ଟ ହେଇନଯାଉ ।
ତତଃ ସତ୍ଯଵତୀ ଭୀଷ୍ମଂ ଵାଚା ସଂସଜ୍ଜମାନଯା। ଵିହସନ୍ତୀଵ ସଵ୍ରୀଡମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ସତ୍ୟବତୀ ଲଜ୍ଜା ଓ ହସରେ ମିଶିଥିବା କଥାରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ ।
ସତ୍ଯମେତନ୍ମହାବାହୋ ଯଥା ଵଦସି ଭାରତ। ଵିଶ୍ଵାସାତ୍ତେ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସନ୍ତାନାଯ କୁଲସ୍ଯ ନଃ
ମହାବାହୁ, ତୁମେ ଯାହା କହୁଛ, ଏହା ସତ୍ୟ; ତୁମ ଉପରେ ଭରସା କରି, ବଂଶ ଚାଲିବା ପାଇଁ ମୁଁ କଥା କହିବି ।
ନ ତେ ଶକ୍ଯମନାଖ୍ଯାତୁମାପଦ୍ଧର୍ମଂ ତଥାଵିଧମ୍। ତ୍ଵମେଵ ନଃ କୁଲେ ଧର୍ମସ୍ତ୍ଵଂ ସତ୍ଯଂ ତ୍ଵଂ ପରା ଗତିଃ
ଏପରି ସଂକଟର ଧର୍ମ ତୁମକୁ କହିପାରିବି ନାହିଁ; ଆମ ବଂଶରେ ତୁମେ ହେଉଛ ପ୍ରକୃତ ଧର୍ମ, ସତ୍ୟ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ ।
ଯତ୍ତ୍ଵଂ ଵକ୍ଷ୍ଯସି ତତ୍କାର୍ଯମସ୍ମାଭିରିତି ମେ ମତିଃ।' ତସ୍ମାନ୍ନିଶମ୍ଯ ସତ୍ଯଂ ମେ କୁରୁଷ୍ଵ ଯଦନନ୍ତରମ୍। `ଶୃଣୁ ଭୀଷ୍ମ ଵଚୋ ମହ୍ଯଂ ଧର୍ମାର୍ଥସହିତଂ ହିତମ୍
ତୁମେ ଯାହା କହିବ, ଆମେ ସେହି କଥା ଅନୁସରିବା—ମୋ ମନେ ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ଅଛି; ତେଣୁ, ମୋର ସତ୍ୟ କଥା ଶୁଣି, ପରେ ଯାହା ଉଚିତ, ତାହା କର। ଭୀଷ୍ମ, ଧର୍ମ ଓ ଉପକାର ସହିତ ମୋର କଥା ଶୁଣ।
ନ ଚ ଵିସ୍ରମ୍ଭକଥିତଂ ଭଵାନ୍ସୂଚିତୁମର୍ହତି। ଯସ୍ତୁ ରାଜା ଵସୁର୍ନାମ ଶ୍ରୁତସ୍ତେ ଭରତର୍ଷଭ
ଯାହା ଗୁପ୍ତଭାବେ କହାଯାଏ, ତାହା ତୁମେ ଅନ୍ୟକୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ, ତୁମେ ରାଜା ବସୁଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛ ।
ତସ୍ଯ ଶୁକ୍ଲାଦହଂ ମତ୍ସ୍ଯା ଧୃତା କୁକ୍ଷୌ ପୁରା କିଲ। ମାତରଂ ମେ ଜଲାଦ୍ଧୃତ୍ଵା ଦାଶଃ ପରମଧର୍ମଵିତ୍
ସେ ରାଜାଙ୍କ ଧଳା ରାଣୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ମୁଁ ମାଛ ଭାବେ ଥିଲି; ମୋ ମାକୁ ଜଳରୁ ଏକ ମାଛ ଧରୁଥିବା ମଣିଷ ଉଠାଇଥିଲେ, ସେ ଅତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ ।
ମାଂ ତୁ ସ୍ଵଗୃହମାନୀଯ ଦୁହିତୃତ୍ଵେଽଭ୍ଯକଲ୍ପଯତ୍। ଧର୍ମଯୁକ୍ତଃ ସ ଧର୍ମେଣ ପିତା ଚାସୀତ୍ତତୋ ମମ
ମୋତେ ଘରକୁ ନେଇ, ସେ ମୋତେ ଝିଅ ଭାବେ ମାନିଲେ; ସେ ଧର୍ମିକ ଥିଲେ, ଏହିପରି ଧର୍ମରେ ମୋ ପିତା ହେଲେ ।
ଧର୍ମଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଧର୍ମାର୍ଥଂ ପିତୁରାସୀତ୍ତରୀ ମମ। ସା କଦାଚିଦହଂ ତତ୍ର ଗତା ପ୍ରଥମଯୌଵନମ୍
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପିତାଙ୍କ ପାଖରେ ଧର୍ମ ପାଇଁ ଏକ ନୌକା ଥିଲା; ଏକଥର ଯୁବତୀ ହେବାବେଳେ ମୁଁ ସେଠାକୁ ଗଲି ।
ଅଥ ଧର୍ମଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପରମର୍ଷିଃ ପରାଶରଃ। ଆଜଗାମ ତରୀଂ ଧୀମାଂସ୍ତରିଷ୍ଯନ୍ଯମୁନାଂ ନଦୀମ୍
ସେବେଳେ ଧର୍ମଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାଋଷି ପରାଶର ଏମି ଧୀର ମନେ ନୌକାରେ ଯମୁନା ନଦୀ ପାର ହେବାକୁ ଆସିଲେ ।
ସ ତାର୍ଯମାଣୋ ଯମୁନାଂ ମାମୁପେତ୍ଯାବ୍ରଵୀତ୍ତଦା। ସାନ୍ତ୍ଵପୂର୍ଵଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କାମାର୍ତୋ ମଧୁରଂ ଵଚଃ। ଉକ୍ତ୍ଵା ଜନ୍ମ କୁଲଂ ମହ୍ଯଂ ନାସି ଦାଶସୁତେତି ଚ
ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ଯମୁନା ନଦୀ ପାର କରାଉଥିଲି, ସେ ମୋ ନିକଟକୁ ଆସି, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମଧୁର ଓ ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟକ କଥା କହିଲେ। ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛା ଥିଲା, ସେ ମୋ ଜନ୍ମ ଓ କୁଳ ବିଷୟରେ କହି, 'ତୁମେ ମାଛ ଧରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର କନ୍ୟା ନୁହଁ' ବୋଲି କହିଲେ।
ତମହଂ ଶାପଭୀତା ଚ ପିତୁର୍ଭୀତା ଚ ଭାରତ। ଵରୈରସୁଲଭୈରୁକ୍ତା ନ ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତୁମୁତ୍ସହେ
ହେ ଭାରତ, ଶାପ ଓ ପିତାଙ୍କ ଭୟରେ, ଯଦିଓ ସେ ଦୁର୍ଲଭ ବର ଚାହିଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିପାରିଲିନି।
ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ତାଂସ୍ତୁ ମହାଭାଗାନ୍ପାରାଵାରେ ଋଷୀନ୍ସ୍ଥିତାନ୍। ଯମୁନାତୀରଵିନ୍ଯସ୍ତାନ୍ପ୍ରଦୀପ୍ତାନିଵ ପାଵକାନ୍
ମୁଁ ଦେଖିଲି, ଯମୁନା ତଟରେ ଦୂରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ମହାନ ଋଷିମାନେ, ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଉଭା ଥିଲେ।
ପୁରସ୍ତାଦରୁଣଶ୍ଚୈଵ ତରୁଣଃ ସଂପ୍ରକାଶତେ। ଯେନୈଷା ତାମ୍ରଵସ୍ତ୍ରେଵ ଦ୍ଯୌଃ କୃତା ପ୍ରଵିଜୃମ୍ଭିତା
ସାମ୍ନାରେ ତରୁଣ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେଉଥିଲେ, ଯାହାର ଆଲୋକରେ ଆକାଶ ଲାଲ ଆଚଳ ପିନ୍ଧିଥିବା ପରି ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଥିଲା।
ଉକ୍ତମାତ୍ରୋ ମଯା ତତ୍ର ନୀହାରମସୃଜତ୍ପ୍ରଭୁଃ। ପରାଶରଃ ସତ୍ଯଧୃତିର୍ଦ୍ଵୀପେ ଚ ଯମୁନାମ୍ଭସି
ସେଠାରେ ମୁଁ କଥା କହିବା ସହିତ, ପରାଶର ମୁନି, ଯିଏ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ, ତାଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଯମୁନା ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱୀପରେ ଘନ କୁହୁଡ଼ି ତିଆରି କଲେ।
ଅଭିଭୂଯ ସ ମାଂ ବାଲାଂ ତେଜସା ଵଶମାନଯତ୍। ତମସା ଲୋକମାଵୃତ୍ଯ ନୌଗତାମେଵ ଭାରତ
ସେ ମୋତେ, ଏକ ଅପରିପକ୍ୱ କନ୍ୟାକୁ, ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଅଧୀନ କରିଦେଲେ। ସେ ତମସାରେ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଢାକିଦେଲେ, ମୁଁ ନୌକା ପରି ତାଙ୍କ ଅଧିନରେ ହୋଇଗଲି।
ମତ୍ସ୍ଯଗନ୍ଧୋ ମହାନାସୀତ୍ପୁରା ମମ ଜୁଗୁପ୍ସିତଃ। ତମପାସ୍ଯ ଶୁଭଂ ଗନ୍ଧମିମଂ ପ୍ରାଦାତ୍ସ ମେ ମୁନିଃ
ପୂର୍ବରୁ ମୋ ଦେହରେ ଗଭୀର ମାଛ ଗନ୍ଧ ଥିଲା, ଯାହା ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପ୍ରିୟ ଲାଗୁଥିଲା। ମୁନି ଏହି ଗନ୍ଧକୁ ଦୂର କରି, ମୋତେ ଶୁଭ୍ର ଗନ୍ଧ ଦେଇଥିଲେ।
ତତୋ ମାମାହ ସ ମୁନିର୍ଗର୍ଭମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ମାମକମ୍। ଦ୍ଵୋପେଽସ୍ଯା ଏଵ ସରିତଃ କନ୍ଯୈଵ ତ୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯସି
ତାପରେ ମୁନି ମୋତେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ମୋର ଗର୍ଭ ଧାରଣ କଲେ, ଏହି ଯମୁନା ଦ୍ୱୀପରେ ତୁମେ ସଦା କନ୍ୟା ରହିବା।'
କନ୍ଯାତ୍ଵଂ ଚ ଦଦୌ ପ୍ରୀତଃ ପୁନର୍ଵିଦ୍ଵାଂସ୍ତପୋଧନଃ। ତସ୍ଯ ଵୀର୍ଯମହଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥା ଯୁକ୍ତଂ ମହାତ୍ମନଃ
ସେ ତପସ୍ୱୀ, ଆନନ୍ଦରେ, ପୁନି ମୋତେ ଚିରକୁମାରୀ ଭାବ ଦେଇଥିଲେ। ଏମିତି ମହାପୁରୁଷଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଖି, ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଦୁଃଖିତ ହେଇଥିଲି।
ଵିସ୍ମିତା ଵ୍ଯଥିତା ଚୈଵ ପ୍ରାଦାମାତ୍ମାନମେଵ ଚ। ତତସ୍ତଦା ମହାତ୍ମା ସ କନ୍ଯାଯାଂ ମଯି ଭାରତ। ପ୍ରହୃଷ୍ଟୋଽଜନଯତ୍ପୁତ୍ରଂ ଦ୍ଵୀପ ଏଵ ପରାଶରଃ
ମୁଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଭୟଭିତ ହୋଇ, ମୋ ଆତ୍ମାକୁ ତାଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରିଦେଲି। ତାପରେ, ହେ ଭାରତ, ସେ ମହାତ୍ମା ପରାଶର ମୋତେ ଦ୍ୱୀପରେ ପୁତ୍ର ସନ୍ତାନ ଦେଲେ।
ପାରାଶର୍ଯୋ ମହାଯୋଗୀ ସ ବଭୂଵ ମହାନୃଷିଃ। କନ୍ଯାପୁତ୍ରୋ ମମ ପୁରା ଦ୍ଵୈପାଯନ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ
ପରାଶରଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାଯୋଗୀ ଏବଂ ମହାନ ଋଷି ହେଲେ। ମୋର ଏହି କନ୍ୟାପୁତ୍ର ପୂର୍ବରୁ 'ଦ୍ୱୈପାୟନ' ବୋଲି ପରିଚିତ ଥିଲେ।
ଯୋ ଵ୍ଯସ୍ଯ ଵେଦାଂଶ୍ଚତୁରସ୍ତପସା ଭଗଵାନୃଷିଃ। ଲୋକେ ଵ୍ଯାସତ୍ଵମାପେଦେ କାର୍ଷ୍ଣ୍ଯାତ୍କୃଷ୍ଣତ୍ଵମେଵ ଚ
ଯିଏ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ଚାରିଟି ବେଦକୁ ବିଭାଜନ କଲେ, ସେ ଭଗବତ ଋଷି ଲୋକରେ 'ବ୍ୟାସ' ଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ, ଏବଂ କଳାବର୍ଣ୍ଣ ଥିବାରୁ 'କୃଷ୍ଣ' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ ହେଲେ।
ସତ୍ଯଵାଦୀ ଶମପରସ୍ତପସ୍ଵୀ ଦଗ୍ଧକିଲ୍ବିଷଃ। ସଦ୍ଯୋତ୍ପନ୍ନଃ ସ ତୁ ମହାନ୍ସହ ପିତ୍ରା ତତୋ ଗତଃ
ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ, ଶାନ୍ତ, ତପସ୍ୱୀ ଓ ପାପରହିତ ଥିଲେ। ସେ ତୁରନ୍ତ ଜନ୍ମ ନେଇ, ପିତା ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।
ସ ନିଯୁକ୍ତୋ ମଯା ଵ୍ଯକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ଚାପ୍ରତିମଦ୍ଯୁତିଃ। ଭ୍ରାତୁଃ କ୍ଷେତ୍ରେଷୁ କଲ୍ଯାଣମପତ୍ଯଂ ଜନଯିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ଓ ତୁମେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛୁ, ହେ ଅପୂର୍ବ ତେଜସ୍ୱୀ, ସେ ତୁମ ଭାଇଙ୍କ ମାଟିରେ ଶୁଭ୍ର ସନ୍ତାନ ଦେବେ।
ସ ହି ମାମୁକ୍ତଵାଂସ୍ତତ୍ର ସ୍ମରେଃ କୃଚ୍ଛ୍ରେଷୁ ମାମିତି। ତଂ ସ୍ମରିଷ୍ଯେ ମହାବାହୋ ଯଦି ଭୀଷ୍ମ ତ୍ଵମିଚ୍ଛସି
ସେ ମୋତେ ସେଠାରେ କହିଥିଲେ, 'ଯେତେବେଳେ କଷ୍ଟ ଆସିବ, ମୋତେ ସ୍ମରଣ କର।' ହେ ଭୀଷ୍ମ, ତୁମେ ଚାହାଁଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବି।
ତଵ ହ୍ଯନୁମତେ ଭୀଷ୍ମ ନିଯତଂ ସ ମହାତପାଃ। ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯକ୍ଷେତ୍ରେଷୁ ପୁତ୍ରାନୁତ୍ପାଦଯିଷ୍ଯତି
ତୁମ ସମ୍ମତିରେ, ହେ ଭୀଷ୍ମ, ସେ ମହାତପସ୍ୱୀ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ ମାଟିରେ ପୁତ୍ର ସନ୍ତାନ ଦେବେ।
ମହର୍ଷେଃ କୀର୍ତନେ ତସ୍ଯ ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରବ୍ରଵୀତ୍। `ଦେଶକାଲୌ ଚ ଜାନାସି କ୍ରିଯତାମର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ
ସେ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖରେ, ଭୀଷ୍ମ ହାତ ଯୋଡି କହିଲେ, 'ତୁମେ ଠିକ୍ ସମୟ ଓ ସ୍ଥାନ ଜାଣ, କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ ପାଇଁ ଏହା କର।'
ଅର୍ଥମର୍ଥାନୁବନ୍ଧଂ ଚ ଧର୍ମଂ ଧର୍ମାନୁବନ୍ଧନମ୍। କାମଂ କାମାନୁବନ୍ଧଂ ଚ ଵିପରୀତାନ୍ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍
ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ତାହାର ସମ୍ପର୍କିତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ, ଧର୍ମ, ଧର୍ମ ସମ୍ପର୍କିତ କଥା, କାମ, କାମ ସମ୍ପର୍କିତ କଥା ଏବଂ ଏହାଙ୍କର ବିପରୀତ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ।
ଯୋ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ଧିଯା ଧୀରୋ ଵ୍ଯଵସ୍ଯତି ସ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍। ତଦିଦଂ ଧର୍ମଯୁକ୍ତଂ ଚ ହିତଂ ଚୈଵ କୁଲସ୍ଯ ନଃ
ଯେଉଁଠି ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତିକୁ ନେଇଥାନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସତ୍ୟରେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ଅଟୁଟ ମନ ଥାଏ। ଏହି କଥା ଧର୍ମରେ ଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ଆମ ପରିବାର ପାଇଁ ଉପକାରୀ।
ଉକ୍ତଂ ଭଵତ୍ଯା ଯଚ୍ଛ୍ରେଯସ୍ତନ୍ମହ୍ଯଂ ରୋଚତେ ଭୃଶମ୍
ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଆମ ଭଲ ପାଇଁ କଥା କହିଛ, ତାହା ମୋତେ ବହୁତ ପସନ୍ଦ ହେଲା।