ଶ୍ଲୋକାଶ୍ଚୈକାଦଶ ଜ୍ଞେଯାଃ ପର୍ଵଣ୍ଯସ୍ମିନ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। ଅତଃ ପରଂ ତୃତୀଯଂ ତୁ ଜ୍ଞେଯମାରଣ୍ଯକଂ ମହତ୍
ଏହି ପର୍ବରେ ଏଗାରଟି ଶ୍ଲୋକ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣ; ଏହା ପରେ ତୃତୀୟ ବଡ଼ ଆରଣ୍ୟକ ପର୍ବ ଆସିଛି।
ଵନଵାସଂ ପ୍ରଯାତେଷୁ ପାଣ୍ଡଵେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ। ପୌରାନୁଗମନଂ ଚୈଵ ଧର୍ମପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ବନବାସକୁ ଯିବାବେଳେ, ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ସହରବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାଇଥିଲେ।
ଅନ୍ନୌଷଧୀନାଂ ଚ କୃତେ ପାଣ୍ଡଵେନ ମହାତ୍ମନା। ଦ୍ଵିଜାନାଂ ଭରଣାର୍ଥଂ ଚ କୃତମାରାଧନଂ ରଵେଃ
ଖାଦ୍ୟ ଓ ଔଷଧ ପାଇଁ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ପୂଜା କରିଥିଲେ; ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ।
ଧୌମ୍ଯୋପଦେଶାତ୍ତିଗ୍ମାଂଶୁପ୍ରସାଦାଦନ୍ନସଂଭଃ। ହିତଂ ଚ ବ୍ରୁଵତଃ କ୍ଷତ୍ତୁଃ ପରିତ୍ଯାଗୋଽମ୍ବିକାସୁତାତ୍
ଧୌମ୍ୟଙ୍କ ଉପଦେଶ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କୃପାରେ ଖାଦ୍ୟ ମିଳିଥିଲା; ଏବଂ ଭଲ କଥା କହୁଥିବା ଚତୁର ସାରଥୀ ଅମ୍ବିକାପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯିବା।
ତ୍ଯକ୍ତସ୍ଯ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ସମୀପଗମନଂ ତଥା। ପୁନରାଗମନଂ ଚୈଵ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଶାସନାତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପୁଣି ଫେରି ଆସିଥିଲେ।
କର୍ଣପ୍ରୋତ୍ସାହନାଚ୍ଚୈଵ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେଃ। ଵନସ୍ଥାନ୍ପାଣ୍ଡଵାନ୍ହନ୍ତୁଂ ମନ୍ତ୍ରୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯଚ
କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ଦେବା ଦ୍ୱାରା, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ଦୁର୍ୟୋଧନ ବନରେ ଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଚକ୍ରଅନ୍ତ୍ର କରିଥିଲେ।
ତଂ ଦୁଷ୍ଟଭାଵଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ଵ୍ଯାସସ୍ଯାଗମନଂ ଦ୍ରୁତମ୍। ନିର୍ଯାଣପ୍ରତିଷେଧଶ୍ଚ ସୁରଭ୍ଯାଖ୍ଯାନମେଵ ଚ
ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କୁ ଅନୁମାନ କରି, ବ୍ୟାସଙ୍କ ତୁରନ୍ତ ଆଗମନ; ତାଙ୍କ ବିଦାୟକୁ ରୋକିବା ଓ ସୁରଭି କଥା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛି।
ମୈତ୍ରେଯାଗମନଂ ଚାତ୍ର ରାଜ୍ଞଶ୍ଚୈଵାନୁଶାସନମ୍। ଶାପୋତ୍ସର୍ଗଶ୍ଚ ତେନୈଵ ରାଜ୍ଞୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ଚ
ଏଠି ମୈତ୍ରେୟଙ୍କ ଆସିବା ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ; ସେଇ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଶାପ ଦିଆଯିବା।
କିର୍ମୀରସ୍ଯ ଵଧଶ୍ଚାତ୍ର ଭୀମସେନେନ ସଂଯୁଗେ। ଵୃଷ୍ଣୀନାମାଗମଶ୍ଚାତ୍ର ପାଞ୍ଚାଲାନାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଏଠି ଭୀମସେନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିର୍ମୀରଙ୍କ ବଧ ଓ ରଣରେ ତାଙ୍କ ବିଜୟ; ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ଆସିଥିବା କଥା।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶକୁନିନା ଦ୍ଯୂତେ ନିକୃତ୍ଯା ନିର୍ଜିତାଂଶ୍ଚ ତାନ୍। କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯାନୁପ୍ରଶମନଂ ହରେଶ୍ଚୈଵ କିରୀଟିନା
ଶକୁନିଙ୍କ ଚତୁରତାରେ ଦ୍ୟୂତରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ହାରିଥିବା କଥା ଶୁଣି, କ୍ରୋଧିତ ହରିଙ୍କୁ ମୁକୁଟଧାରୀ ଶାନ୍ତ କରିଥିଲେ।
ପରିଦେଵନଂ ଚ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯା ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ସନ୍ନିଧୌ। ଆଶ୍ଵାସନଂ ଚ କୃଷ୍ଣେନ ଦୁଃଖାର୍ତାଯାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଦୁଃଖରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତାଙ୍କର କ୍ଷୁବ୍ଧ ଅନୁସ୍ତାପ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶ୍ୱାସନ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ତଥା ସୌଭଵଧାଖ୍ଯାନମତ୍ରୈଵୋକ୍ତଂ ମହର୍ଷିଣା। ସୁଭଦ୍ରାଯାଃ ସପୁତ୍ରାଯାଃ କୃଷ୍ଣେନ ଦ୍ଵାରକାଂ ପୁରୀମ୍
ଏହିଠାରେ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୌଭଦ୍ର କଥା କୁହାଯାଇଛି—ସୁଭଦ୍ରା ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ନେଇ ଦ୍ୱାରକା ପୁରୀକୁ ଯିବା ଘଟଣା ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ନଯନଂ ଦ୍ରୌପଦେଯାନାଂ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନେନ ଚୈଵ ହ। ପ୍ରଵେଶଃ ପାଣ୍ଡଵେଯାନାଂ ରମ୍ଯେ ଦ୍ଵୈତଵନେ ତତଃ
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ ନିୟାଯିବା ଓ ପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସୁନ୍ଦର ଦ୍ୱୈତବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା କଥା ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଚାତ୍ରୈଵ ସଂଵାଦଃ କୃଷ୍ଣଯା ସହ। ସଂଵାଦଶ୍ଚ ତଥା ରାଜ୍ଞା ଭୀମସ୍ଯାପି ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ଏଠି ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂବାଦ ଓ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ଭୀମଙ୍କ ସଂବାଦ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ସମୀପଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ଵ୍ଯାସସ୍ଯାଗମନଂ ତଥା। ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯାଥ ଵିଦ୍ଯାଯା ଦାନଂ ରାଜ୍ଞୋ ମହର୍ଷିଣା
ଏଠି ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଆଗମନ ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନେଇ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଦାନ କଥା ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ଗମନଂ କାମ୍ଯକେ ଚାପି ଵ୍ଯାସେ ପ୍ରତିଗତେ ତତଃ। ଅସ୍ତ୍ରହେତୋର୍ଵିଵାସଶ୍ଚ ପାର୍ଥସ୍ଯାମିତତେଜସଃ
ବ୍ୟାସଙ୍କ ପ୍ରସ୍ଥାନ ପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ କାମ୍ୟକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯିବା ଓ ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ପାର୍ଥଙ୍କ ବନ୍ୟବାସ ଘଟଣା ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ମହାଦେଵେନ ଯୁଦ୍ଧଂ ଚ କିରାତଵପୁଷା ସହ। ଦର୍ଶନଂ ଲୋକପାଲାନାମସ୍ତ୍ରପ୍ରାପ୍ତିସ୍ତଥୈଵ ଚ
ମହାଦେବ ଶିକାରି ରୂପେ ଆସିଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ, ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଲାଭ କଥା ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ମହେନ୍ଦ୍ରଲୋକଗମନମସ୍ତ୍ରାର୍ଥେ ଚ କିରୀଟିନଃ। ଯତ୍ର ଚିନ୍ତା ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଭୂଯସୀ
ମୁକୁଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ଯିବା ଓ ଏହା ଦେଖି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଭୟଙ୍କର ଚିନ୍ତା ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଦର୍ଶନଂ ବୃହଦଶ୍ଵସ୍ଯ ମହର୍ଷେର୍ଭାଵିତାତ୍ମନଃ। ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯ ଚାର୍ତସ୍ଯ ଵ୍ଯସନେ ପରିଦେଵନମ୍
ମହାର୍ଷି ବୃହଦଶ୍ୱଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଓ ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ବିଳାପ ଏଠି ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ନଲୋପାଖ୍ଯାନମତ୍ରୈଵ ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ କରୁଣୋଦଯମ୍। ଦମଯନ୍ତ୍ଯାଃ ସ୍ଥିତିର୍ଯତ୍ର ନଲସ୍ଯ ଚରିତଂ ତଥା
ଏଠି ଧର୍ମମୟ ଓ କରୁଣାଜନକ ନଳ କଥା, ଯେଉଁଠି ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ଦୃଢ଼ତା ଓ ନଳଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ତଥାକ୍ଷହୃଦଯପ୍ରାପ୍ତିସ୍ତସ୍ମାଦେଵ ମହର୍ଷିତଃ। ଲୋମଶସ୍ଯାଗମସ୍ତତ୍ର ସ୍ଵର୍ଗାତ୍ପାଣ୍ଡୁସୁତାନ୍ପ୍ରତି
ଏହିଠାରେ ସେଇ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦୟାଳୁ ଖେଳ ଶିଖିବା ଓ ଲୋମଶଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିବା ଘଟଣା ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ଵନଵାସଗତାନାଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ସ୍ଵର୍ଗେ ପ୍ରଵୃତ୍ତିରାଖ୍ଯାତା ଲୋମଶେନାର୍ଜୁନସ୍ଯ ଵୈ
ବନବାସରେ ଥିବା ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସମୟରେ ଲୋମଶଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗରେ କାର୍ଯ୍ୟ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ସଂଦେଶାଦର୍ଜୁନସ୍ଯାତ୍ର ତୀର୍ଥାଭିଗମନକ୍ରିଯା। ତୀର୍ଥାନାଂ ଚ ଫଲପ୍ରାପ୍ତିଃ ପୁଣ୍ଯତ୍ଵଂ ଚାପି କୀର୍ତିତମ୍
ଏଠି ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସନ୍ଦେଶ ଓ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କାର୍ଯ୍ୟ, ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ଫଳ ଲାଭ ଓ ପବିତ୍ରତା ବିଷୟରେ କଥା ହୋଇଛି।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଚ ନାରଦେନ ମହର୍ଷିଣା। ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଚ ତତ୍ରୈଵ ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ମହାତ୍ମନାଂ
ମହାର୍ଷି ନାରଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ଓ ସେଠାରେ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ତଥା ଯଜ୍ଞଵିଭୂତିଶ୍ଚ ଗଯସ୍ଯାତ୍ର ପ୍ରକୀର୍ତିତା
ଏଠି ଗୟାଙ୍କ ଯଜ୍ଞର ମହିମା ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଆଗସ୍ତ୍ଯମପି ଚାଖ୍ଯାନଂ ଯତ୍ର ଵାତାପିଭକ୍ଷଣମ୍। ଲୋପାମୁଦ୍ରାଭିପମନମପତ୍ଯାର୍ଥମୃଷେସ୍ତଥା
ଏଠି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ କଥା, ଯେଉଁଠି ଭାତାପିଙ୍କୁ ଖାଇବା ଓ ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଲୋପାମୁଦ୍ରା ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହେବା ଘଟଣା ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ଋଶ୍ଯଶୃଙ୍ଗସ୍ଯ ଚରିତଂ କୌମାରବ୍ରହ୍ମଚାରିଣଃ। ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ଚରିତଂ ଭୂରିତେଜସଃ
କୌମାର ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କ ଜୀବନ ଓ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମଙ୍କ ଶୌର୍ୟ କଥା ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
କାର୍ତଵୀର୍ଯଵଧୋ ଯତ୍ର ହୈହଯାନାଂ ଚ ଵର୍ଣ୍ଯତେ। ପ୍ରଭାସତୀର୍ଥେ ପାଣ୍ଡୂନାଂ ଵୃଷ୍ଣିଭିଶ୍ଚ ସମାଗମଃ
ଏଠି କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ବଧ ଓ ହୈହୟମାନଙ୍କ ବିବର୍ଣ୍ଣନା, ଏବଂ ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଓ ବୃଷ୍ଣିମାନଙ୍କ ସମ୍ମିଳନ କଥା ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ସୌକନ୍ଯମପି ଚାଖ୍ଯାନଂ ଚ୍ଯଵନୋ ଯତ୍ର ଭାର୍ଗଵଃ। ଶର୍ଯାତିଯଜ୍ଞେ ନାସତ୍ଯୌ କୃତଵାନ୍ସୋମପୀଥିନୌ
ଏଠି ସୌକନ୍ୟାଙ୍କର କଥା ମଧ୍ୟ ରହିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଭୃଗୁବଂଶୀ ଚ୍ୟବନ ମୁନି ଶର୍ୟାତିଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ନାସତ୍ୟ ଭାଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ସୋମପାନ କରାଇଥିଲେ।
ତାଭ୍ଯାଂ ଚ ଯତ୍ର ସ ମୁନିର୍ଯୌଵନଂ ପ୍ରତିପାଦିତଃ। ମାନ୍ଧାତୁଶ୍ଚାପ୍ଯୁପାଖ୍ଯାନଂ ରାଜ୍ଞୋଽତ୍ରୈଵପ୍ରକୀର୍ତିତଂ
ସେଠି ଏହି ଦୁଇଁ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁନି ତାଙ୍କର ଯୌବନ ଫେରାଇଥିଲେ ବୋଲି କଥା ଅଛି, ଏବଂ ରାଜା ମାନ୍ଧାତାଙ୍କର କଥା ମଧ୍ୟ ଏଠି ବର୍ଣ୍ଣିତ।