ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯସ୍ଵ ପ୍ରାଜ୍ଞୈଃ ସହ ପୁରୋହିତୈଃ। ଆପଦ୍ଧର୍ମାର୍ଥକୁଶଲୈର୍ଲୋକତନ୍ତ୍ରମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଚ।। ।। ଇତି ଶ୍ରୀମନ୍ମହାଭାରତେ ଆଦିପର୍ଵଣି ସଂଭଵପର୍ଵଣି ଦ୍ଵାଦଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ।। 112
ଏହା ଶୁଣି, ଜ୍ଞାନୀ ପୁରୋହିତମାନେ, ଆପଦ୍ଧର୍ମ ଓ ଧନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏବଂ ଲୋକର ଚଳଚଳନାକୁ ଭାବି, ସେମାନଙ୍କ ସହ କାର୍ଯ୍ୟ କର।
ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯେନ ରାମେଣ ପିତୁର୍ଵଧମମୃଷ୍ଯତା। ରାଜା ପରଶୁନା ପୂର୍ଵଂ ହୈହଯାଧିପତିର୍ହତଃ
ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ହତ୍ୟା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ପୂର୍ବେ ହୈହୟ ରାଜାଙ୍କୁ ପରଶୁ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଶତାନି ଦଶବାହୂନାଂ ନିକୃତ୍ତାନ୍ଯର୍ଜୁନସ୍ଯ ଵୈ। ଲୋକସ୍ଯାଚରିତୋ ଧର୍ମସ୍ତେନାତି କିଲ ଦୁଶ୍ଚରଃ
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଶତଶଃ ବାହୁ କାଟିଦିଆଯାଇଥିଲା, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଧର୍ମ ପାଳନ ହୋଇଥିଲା।
ପୁନଶ୍ଚ ଧନୁରାଦାଯ ମହାସ୍ତ୍ରାଣି ପ୍ରମୁଞ୍ଚତା। ନିର୍ଦଗ୍ଧଂ କ୍ଷତ୍ରମସକୃଦ୍ରଥେନ ଜଯତା ମହୀମ୍
ପୁନି ଧନୁଷ ଧରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡି, ସେ ଅନେକଥର ରଥରେ ଚଢି ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଦାହ କରି, ପୃଥିବୀକୁ ବଶ କରିଥିଲେ।
ଏଵମୁଚ୍ଚାଵଚୈରସ୍ତ୍ରୈର୍ଭାର୍ଗଵେଣ ମହାତ୍ମନା। ତ୍ରିଃସପ୍ତକୃତ୍ଵଃ ପୃଥିଵୀ କୃତା ନିଃକ୍ଷତ୍ରିଯା ପୁରା
ଏପରି ଭାର୍ଗବ ମହାପୁରୁଷ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏକୋଇଶିଥର ପୃଥିବୀକୁ କ୍ଷତ୍ରିୟଶୂନ୍ୟ କରିଦେଇଥିଲେ।
ଏଵଂ ନିଃକ୍ଷତ୍ରିଯେ ଲୋକେ କୃତେ ତେନ ମହର୍ଷିଣା। ତତଃ ସଂଭୂଯ ସର୍ଵାଭିଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଭିଃ ସମନ୍ତତଃ
ଏପରି ମହାର୍ଷି ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ କ୍ଷତ୍ରିୟଶୂନ୍ୟ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏକଠା ହେଲେ।
ଉତ୍ପାଦିତାନ୍ଯପତ୍ଯାନି ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ଵେଦପାରଗୈଃ। ପାଣିଗ୍ରାହସ୍ଯ ତନଯ ଇତି ଵେଦେଷୁ ନିଶ୍ଚିତମ୍
ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତାନ ଦେଲେ; ବିବାହରେ ହାତ ଧରି ଯେ ସନ୍ତାନ ହୁଏ, ଏହି କଥା ବେଦରେ ନିଶ୍ଚିତ।
ଧର୍ମଂ ମନସି ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣାଂସ୍ତାଃ ସମଭ୍ଯଯୁଃ। ଲୋକେଽପ୍ଯାଚରିତୋ ଦୃଷ୍ଟଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ପୁନର୍ଭଵଃ
ଧର୍ମକୁ ମନରେ ରଖି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ନିକଟ କଲେ; ଏହିପରି ଭାବେ ପୃଥିବୀରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଘଟିଥିଲା।
ତତଃ ପୁନଃ ସମୁଦିତଂ କ୍ଷତ୍ରଂ ସମଭଵତ୍ତଦା। ଇମଂ ଚୈଵାତ୍ର ଵକ୍ଷ୍ଯେଽହମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍
ତାପରେ ଏକଥରିକି ଫେରି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜାତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏଠି ଏହି ପୁରାତନ କଥାଟିକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।
ଅଥୋଚଥ୍ଯ ଇତି ଖ୍ଯାତ ଆସୀଦ୍ଧୀମାନୃଷିଃ ପୁରା। ମମତା ନାମ ତସ୍ଯାସୀଦ୍ଭାର୍ଯା ପରମସଂମତା
ପୂର୍ବେ ଉଚଥ୍ୟ ନାମକ ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ଋଷି ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଅତି ଆଦରିତ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ମମତା।
ଉଚଥ୍ଯସ୍ଯ ଯଵୀଯାଂସ୍ତୁ ପୁରୋଧାସ୍ତ୍ରିଦିଵୌକସାମ୍। ବୃହସ୍ପତିର୍ବୃହତ୍ତେଜା ମମତାମନ୍ଵପଦ୍ଯତ
ଉଚଥ୍ୟଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ବୃହସ୍ପତି, ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କର ପୁରୋହିତ ଏବଂ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ଥିଲେ, ସେ ମମତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ।
ଉଵାଚ ମମତା ତଂ ତୁ ଦେଵରଂ ଵଦତାଂ ଵରମ୍। ଅନ୍ତର୍ଵତ୍ନୀ ତ୍ଵହଂ ଭ୍ରାତ୍ରା ଜ୍ଯେଷ୍ଠେନାରମ୍ଯତାମିତି
ମମତା ତାଙ୍କର ଦେବରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଗର୍ଭବତୀ, ଏବଂ ମୋର ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ଭାର୍ତ୍ତା ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇଛି।'
ଅଯଂ ଚ ମେ ମହାଭାଗ କୁକ୍ଷାଵେଵ ବୃହସ୍ପତେ। ଔଚଥ୍ଯୋ ଦେଵମତ୍ରାପି ଷଡଙ୍ଗଂ ପ୍ରତ୍ଯଧୀଯତ
ହେ ବୃହସ୍ପତି, ଉଚଥ୍ୟଙ୍କ ଏହି ମହାନ ଶିଶୁ ମୋ ଗର୍ଭରେ ଅଛନ୍ତି; ଏଠି ଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ସେ ବେଦର ଛଅ ଅଙ୍ଗ ଶିଖୁଛନ୍ତି, ହେ ଦେବତା।
ଅମୋଘରେତାସ୍ତ୍ଵଂ ଚାପି ଦ୍ଵଯୋର୍ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଭଵଃ। ତସ୍ମାଦେଵଂ ଗତେ ତ୍ଵଦ୍ଯ ଉପାରମିତୁମର୍ହସି
ତୁମର ବୀର୍ୟ ଅବ୍ୟର୍ଥ, ଏଠି ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥାନ ନାହିଁ; ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ତୁମେ ଆଜି ବିରତ ହେବା ଉଚିତ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ସମ୍ଯକ୍ ବୃହସ୍ପତିରୁଦାରଧୀଃ। କାମାତ୍ମାନଂ ତଦାତ୍ମାନଂ ନ ଶଶାକ ନିଯଚ୍ଛିତୁମ୍
ଏପରି କହାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ବୃହସ୍ପତି, ଯେଉଁଠି ଉନ୍ନତ ବୁଦ୍ଧି ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାକୁ ଦମନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ସ ବଭୂଵ ତତଃ କାମୀ ତଯା ସାର୍ଧମକାମଯା। ଉତ୍ସୃଜନ୍ତଂ ତୁ ତଂ ରେତଃ ସ ଗର୍ଭସ୍ଥୋଽଭ୍ଯଭାଷତ
ତାପରେ ସେ କାମବଶ ମମତାଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବିରୁଦ୍ଧରେ ଏକତ୍ର ହେଲେ; ବୀର୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବାବେଳେ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ କଥା କହିଲା।
ଭୋସ୍ତାତ ମା ଗମଃ କାମଂ ଦ୍ଵଯୋର୍ନାସ୍ତୀହ ସଂଭଵଃ। ଅଲ୍ପାଵକାଶୋ ଭଗଵନ୍ପୂର୍ଵଂ ଚାହମିହାଗତଃ
'ହେ ପିତା, ଦୟାକରି କାମବଶ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିନଥିବେ; ଏଠି ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥାନ ନାହିଁ। ଏଠି ସ୍ଥାନ ଛୋଟ, ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଆସିଛି, ହେ ଭାଗ୍ୟବାନ।'
ଅମୋଘରେତାଶ୍ଚ ଭଵାନ୍ନ ପୀଡାଂ କର୍ତୁମର୍ହତି। ଅଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଗର୍ଭସ୍ଥସ୍ଯ ବୃହସ୍ପତିଃ
ତୁମର ବୀର୍ୟ ଅବ୍ୟର୍ଥ, ତୁମେ କେହିଂକୁ କଷ୍ଟ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ବୃହସ୍ପତି ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁର କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ।
ଜଗାମ ମୈଥୁନାଯୈଵ ମମତାଂ ଚାରୁଲୋଚନାମ୍। ଶୁକ୍ରୋତ୍ସର୍ଗଂ ତତୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ତସ୍ଯା ଗର୍ଭଗତୋ ମୁନିଃ
ସେ ରୂପବତୀ ମମତାଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ହେଲେ; ବୀର୍ୟ ତ୍ୟାଗ ହେଉଥିବା ଜାଣି, ଗର୍ଭସ୍ଥ ମୁନି ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ପଦ୍ଭ୍ଯାମାରୋଧଯନ୍ମାର୍ଗଂ ଶୁକ୍ରସ୍ଯ ଚ ବୃହସ୍ପତେଃ। ସ୍ଥାନମପ୍ରାପ୍ତମଥ ତଚ୍ଛୁକ୍ରଂ ପ୍ରତିହତଂ ତଦା
ସେ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ ପାଦଦ୍ୱାରା ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ବୀର୍ୟର ପଥ ଅଟକେଇଦେଲେ; ଏହିପରି, ବୀର୍ୟ ନିଜ ସ୍ଥାନ ପାଇଲା ନାହିଁ ଏବଂ ରୋକାଯିଲା।
ପପାତ ସହସା ଭୂମୌ ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ବୃହସ୍ପତିଃ। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପତିତଂ ଶୁକ୍ରଂ ଶଶାପ ସ ରୁଷାନ୍ଵିତଃ
ସେ ବୀର୍ୟ ହଠାତ୍ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା; ତାପରେ ବୃହସ୍ପତି ତାଙ୍କ ବୀର୍ୟ ପଡ଼ିଯିବା ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଶିଶୁକୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ଉଚଥ୍ଯପୁତ୍ରଂ ଗର୍ଭସ୍ଥଂ ନିର୍ଭର୍ତ୍ସ୍ଯ ଭଗଵାନୃଷିଃ। ଯନ୍ମାଂ ତ୍ଵମୀଦୃଶେ କାଲେ ସର୍ଵଭୂତେପ୍ସିତେ ସତି
ଭଗବାନ ଋଷି ଉଚଥ୍ୟଙ୍କ ଗର୍ଭସ୍ଥ ପୁଅକୁ ତିରସ୍କାର କରି କହିଲେ, 'ଏପରି ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଜୀବ ମୋତେ ଆଶା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋତେ ବିରୋଧ କଲା।'
ଏଵମାତ୍ଥ ଵଚସ୍ତସ୍ମାତ୍ତମୋ ଦୀର୍ଘଂ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯସି। ସ ଵୈ ଦୀର୍ଘତମା ନାମ ଶାପାଦୃଷିରଜାଯତ
'ଏପରି ଉତ୍ତର ଦେଇଥିବାରୁ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ଅନ୍ଧକାରରେ ପଡ଼ିବ।' ଏହି ଶାପ ଦ୍ୱାରା ସେ ଋଷିଙ୍କ ନାମ ହେଲା ଦୀର୍ଘତମାସ।
ବୃହସ୍ପତେର୍ବୃହତ୍କୀର୍ତେର୍ବୃହସ୍ପତିରିଵୌଜସା। ଜାତ୍ଯନ୍ଧୋ ଵେଦଵିତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ପତ୍ନୀଂ ଲେଭେ ସ ଵିଦ୍ଯଯା
ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ମହିମା ଓ ତେଜ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୀର୍ଘତମାସ ଜନ୍ମକାଳରୁ ଅନ୍ଧ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ଜ୍ଞାନୀ ଏବଂ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନରେ ସେ ଏକ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଲାଗିଲେ।
ତରୁଣୀଂ ରୁପସଂପନ୍ନାଂ ପ୍ରଦ୍ଵେଷୀଂ ନାମ ବ୍ରାହ୍ମଣୀମ୍। ସ ପୁତ୍ରାଞ୍ଜନଯାମାସ ଗୌତମାଦୀନ୍ମହାଯଶାଃ
ସେ ଏକ ଯୁବତୀ ଓ ରୂପବତୀ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ପ୍ରଦ୍ୱେଷୀଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ; ଏହି ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ଋଷି ଗୌତମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମଦେଲେ।
ଋଷେରୁଚଥ୍ଯସ୍ଯ ତଦା ସନ୍ତାନକୁଲଵୃଦ୍ଧଯେ। ଧର୍ମାତ୍ମା ଚ ମହାତ୍ମା ଚ ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗପାରଗଃ
ଏଭଳି ଉଚଥ୍ୟଙ୍କ ବଂଶ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ମହାନ ଆତ୍ମା, ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ପାରଙ୍ଗତ ଏହି ଋଷି ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଗୋଧର୍ମଂ ସୌରଭେଯାଚ୍ଚ ସୋଽଧୀତ୍ଯ ନିଖିଲଂ ମୁନିଃ। ପ୍ରାଵର୍ତତ ତଦା କର୍ତୁଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାଵାଂସ୍ତମଶଙ୍କଯା
ଗାଁଠିଆ ପଶୁମାନଙ୍କର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ସୌରଭେୟଙ୍କ ଦେଖାଇଥିବା ନୀତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭଳି ଶିଖି, ସେ ମୁନି ଦୃଢ଼ ଆସ୍ଥା ଓ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୋଇ, ସେହି କାମଗୁଡ଼ିକୁ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତତୋ ଵିତଥମର୍ଯାଦଂ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୁନିସତ୍ତମାଃ। କ୍ରୁଦ୍ଧା ମୋହାଭିଭୂତାସ୍ତେ ସର୍ଵେ ତତ୍ରାଶ୍ରମୌକସଃ
ତାପରେ, ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା ଦେଖି, ଆଶ୍ରମରେ ରହୁଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖ ଋଷିମାନେ କ୍ରୋଧ ଓ ମୋହରେ ଆବୃତ୍ତ ହୋଇ ଭୟଙ୍କର ରୂପେ ରିସିଗଲେ।
ଅହୋଽଯଂ ଭିନ୍ନମର୍ଯାଦୋ ନାଶ୍ରମେ ଵସ୍ତୁମର୍ହତି। ତସ୍ମାଦେନଂ ଵଯଂ ସର୍ଵେ ପାପାତ୍ମାନଂ ତ୍ଯଜାମହେ
‘ଦେଖ, ଏହି ଲୋକ ନୀତି ଭଙ୍ଗ କରିଛି; ଏହା ଆଶ୍ରମରେ ରହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ତେଣୁ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏହି ପାପୀକୁ ଛାଡ଼ିଦେବା।’
ଇତ୍ଯନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସମାଭାଷ୍ଯ ତେ ଦୀର୍ଘତମସଂ ମୁନିମ୍। ପୁତ୍ରଲାଭାଚ୍ଚ ସା ପତ୍ନୀ ନ ତୁତୋଷ ପତିଂ ତଦା
ଏଭଳି ଏକାଉଁ ଆଲୋଚନା କରି, ସେମାନେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଅନ୍ଧକାରରେ ରହିଥିବା ମୁନିଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ପୁଅ ମିଳିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମୁନିଙ୍କର ଜଣେ ପତ୍ନୀ ତାଙ୍କ ପତିଠାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବାକୁ ପାରିଲେ ନାହିଁ।