ପ୍ରଭାଂ ସମୁତ୍ସୃଜେଦର୍କୋ ଧୂମକେତୁସ୍ତଥୋଷ୍ମତାମ୍। ତ୍ଯଜେଚ୍ଛବ୍ଦଂ ତଥାଽଽକାଶଂ ସୋମଃ ଶୀତାଂଶୁତାଂ ତ୍ଯଜେତ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ଛାଡିଦେଇପାରେ, ଧୂମକେତୁ ତାହାର ତାପକୁ ଛାଡିପାରେ, ଆକାଶରୁ ଶବ୍ଦ ହଟିଯାଇପାରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ତାହାର ଶୀତଳ କିରଣକୁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରେ—
ଵିକ୍ରମଂ ଵୃତ୍ରହା ଜହ୍ଯାଦ୍ଧର୍ମଂ ଜହ୍ଯାଚ୍ଚ ଧର୍ମରାଟ୍। ନ ତ୍ଵହଂ ସତ୍ଯମୁତ୍ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵ୍ଯଵସେଯଂ କଥଂଚନ
ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବକୁ ଛାଡିପାରେ, ଧର୍ମରାଜ ତାଙ୍କର ନୀତିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରେ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ କେବେ ବି, କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ, ସତ୍ୟକୁ ଛାଡିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିପାରିବି ନାହିଁ।
ତନ୍ନ ଜାତ୍ଵନ୍ଯଥା କୁର୍ଯାଂ ଲୋକାନାମପି ସଂକ୍ଷଯେ। ଅମରତ୍ଵସ୍ଯ ଵା ହେତୋସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯ ଧନସ୍ଯ ଚ
ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଲୋକ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିଲେ ବା ଅମରତ୍ୱ ପାଇଁ ବା ତିନି ଲୋକର ଧନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ କେବେ ବି ଏହି ନୀତିକୁ ଭଙ୍ଗ କରିବି ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ପୁତ୍ରେଣ ଭୂରିଦ୍ରଵିଣତେଜସା। ମାତା ସତ୍ଯଵତୀ ଭୀଷ୍ମମୁଵାଚ ତଦନନ୍ତରମ୍
ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧନ-ସମ୍ପନ୍ନ ପୁଅଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ସତ୍ୟବତୀ ମାଆ ତାପରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଜାନାମି ତେ ସ୍ଥିତିଂ ସତ୍ଯେ ପରାଂ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମ। ଇଚ୍ଛନ୍ସୃଜେଥାସ୍ତ୍ରୀଂଲ୍ଲୋକାନନ୍ଯାଂସ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଵେନ ତେଜସା
ମୁଁ ଜାଣେ, ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଅଛ, ହେ ସତ୍ୟପାଳକ; ତୁମେ ଚାହିଲେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ନୂତନ ତିନି ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବ।
ଜାନାମି ଚୈଵଂ ସତ୍ଯଂ ତନ୍ମଦର୍ଥେ ଯଚ୍ଚ ଭାଷିତମ୍। ଆପଦ୍ଧର୍ମଂ ତ୍ଵମାଵେକ୍ଷ୍ଯ ଵହ ପୈତାମହୀଂ ଧୁରମ୍
ମୁଁ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଜାଣେ, ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ ଯାହା କହିଛ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଜାଣେ; କିନ୍ତୁ ଆପଦ୍ଧର୍ମକୁ ଭାବି, ପିତୃପରମ୍ପରାର ଭାର ଉଠା।
ଯଥା ତେ କୁଲତନ୍ତୁଶ୍ଚ ଧର୍ମଶ୍ଚ ନ ପରାଭଵେତ୍। ସୁହୃଦଶ୍ଚ ପ୍ରହୃଷ୍ଯେରଂସ୍ତଥା କୁରୁ ପରନ୍ତପ
ଯେପରି ତୁମର ବଂଶ ଓ ଧର୍ମ ଅପମାନିତ ହେବ ନାହିଁ, ଓ ତୁମର ବନ୍ଧୁମାନେ ଖୁସି ହେବେ, ସେପରି କର, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ।
ଆତ୍ମନଶ୍ଚ ହିତଂ ତାତ ପ୍ରିଯଂ ଚ ମମ ଭାରତ।' ଲାଲପ୍ଯମାନାଂ ତାମେଵଂ କୃପଣାଂ ପୁତ୍ରଗୃଦ୍ଧିନୀମ୍। ଧର୍ମାଦପେତଂ ବ୍ରୁଵତୀଂ ଭୀଷ୍ମୋ ଭୂଯୋଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍
ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ ଓ ମୋ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ହେଉ, ଏପରି କହି, ଦୁଃଖିତ ଓ ପୁଅ ପାଇଁ ଆସାକୁରୁଥିବା, ଧର୍ମବିରୁଦ୍ଧ କଥା କହୁଥିବା ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ଭୀଷ୍ମ ପୁନି କହିଲେ।
ରାଜ୍ଞି ଧର୍ମାନଵେକ୍ଷସ୍ଵ ମା ନଃ ସର୍ଵାନ୍ଵ୍ଯନୀନଶଃ। ସତ୍ଯାଚ୍ଚ୍ଯୁତିଃ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ନ ଧର୍ମେଷୁ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ
ହେ ରାଣୀ, ଧର୍ମକୁ ଭାବିବା; ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିନ୍ଦାର ଯୋଗ୍ୟ କରିନାହଁ। କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟରୁ ବିଚ୍ୟୁତି କେବେ ଧର୍ମରେ ପ୍ରଶଂସିତ ନୁହେଁ।
ଶାନ୍ତନୋରପି ସଂତାନଂ ଯଥା ସ୍ଯାଦକ୍ଷଯଂ ଭୁଵି। ତତ୍ତେ ଧର୍ମଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କ୍ଷାତ୍ରଂ ରାଜ୍ଞି ସନାତନମ୍
ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ବଂଶ ଭୂମିରେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହିବା ପାଇଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସେହି ପୁରାତନ ରାଜଧର୍ମ କହିବି, ହେ ରାଣୀ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯସ୍ଵ ପ୍ରାଜ୍ଞୈଃ ସହ ପୁରୋହିତୈଃ। ଆପଦ୍ଧର୍ମାର୍ଥକୁଶଲୈର୍ଲୋକତନ୍ତ୍ରମଵେକ୍ଷ୍ଯ ଚ।। ।। ଇତି ଶ୍ରୀମନ୍ମହାଭାରତେ ଆଦିପର୍ଵଣି ସଂଭଵପର୍ଵଣି ଦ୍ଵାଦଶାଧିକଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ।। 112
ଏହା ଶୁଣି, ଜ୍ଞାନୀ ପୁରୋହିତମାନେ, ଆପଦ୍ଧର୍ମ ଓ ଧନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏବଂ ଲୋକର ଚଳଚଳନାକୁ ଭାବି, ସେମାନଙ୍କ ସହ କାର୍ଯ୍ୟ କର।
ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯେନ ରାମେଣ ପିତୁର୍ଵଧମମୃଷ୍ଯତା। ରାଜା ପରଶୁନା ପୂର୍ଵଂ ହୈହଯାଧିପତିର୍ହତଃ
ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ରାମ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ହତ୍ୟା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ତେଣୁ ପୂର୍ବେ ହୈହୟ ରାଜାଙ୍କୁ ପରଶୁ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା କରିଥିଲେ।
ଶତାନି ଦଶବାହୂନାଂ ନିକୃତ୍ତାନ୍ଯର୍ଜୁନସ୍ଯ ଵୈ। ଲୋକସ୍ଯାଚରିତୋ ଧର୍ମସ୍ତେନାତି କିଲ ଦୁଶ୍ଚରଃ
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଶତଶଃ ବାହୁ କାଟିଦିଆଯାଇଥିଲା, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଲୋକ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ଧର୍ମ ପାଳନ ହୋଇଥିଲା।
ପୁନଶ୍ଚ ଧନୁରାଦାଯ ମହାସ୍ତ୍ରାଣି ପ୍ରମୁଞ୍ଚତା। ନିର୍ଦଗ୍ଧଂ କ୍ଷତ୍ରମସକୃଦ୍ରଥେନ ଜଯତା ମହୀମ୍
ପୁନି ଧନୁଷ ଧରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡି, ସେ ଅନେକଥର ରଥରେ ଚଢି ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କୁ ଦାହ କରି, ପୃଥିବୀକୁ ବଶ କରିଥିଲେ।
ଏଵମୁଚ୍ଚାଵଚୈରସ୍ତ୍ରୈର୍ଭାର୍ଗଵେଣ ମହାତ୍ମନା। ତ୍ରିଃସପ୍ତକୃତ୍ଵଃ ପୃଥିଵୀ କୃତା ନିଃକ୍ଷତ୍ରିଯା ପୁରା
ଏପରି ଭାର୍ଗବ ମହାପୁରୁଷ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏକୋଇଶିଥର ପୃଥିବୀକୁ କ୍ଷତ୍ରିୟଶୂନ୍ୟ କରିଦେଇଥିଲେ।
ଏଵଂ ନିଃକ୍ଷତ୍ରିଯେ ଲୋକେ କୃତେ ତେନ ମହର୍ଷିଣା। ତତଃ ସଂଭୂଯ ସର୍ଵାଭିଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଭିଃ ସମନ୍ତତଃ
ଏପରି ମହାର୍ଷି ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ କ୍ଷତ୍ରିୟଶୂନ୍ୟ ହେବା ପରେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏକଠା ହେଲେ।
ଉତ୍ପାଦିତାନ୍ଯପତ୍ଯାନି ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ଵେଦପାରଗୈଃ। ପାଣିଗ୍ରାହସ୍ଯ ତନଯ ଇତି ଵେଦେଷୁ ନିଶ୍ଚିତମ୍
ବେଦଜ୍ଞ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତାନ ଦେଲେ; ବିବାହରେ ହାତ ଧରି ଯେ ସନ୍ତାନ ହୁଏ, ଏହି କଥା ବେଦରେ ନିଶ୍ଚିତ।
ଧର୍ମଂ ମନସି ସଂସ୍ଥାପ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣାଂସ୍ତାଃ ସମଭ୍ଯଯୁଃ। ଲୋକେଽପ୍ଯାଚରିତୋ ଦୃଷ୍ଟଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ପୁନର୍ଭଵଃ
ଧର୍ମକୁ ମନରେ ରଖି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ନିକଟ କଲେ; ଏହିପରି ଭାବେ ପୃଥିବୀରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଘଟିଥିଲା।
ତତଃ ପୁନଃ ସମୁଦିତଂ କ୍ଷତ୍ରଂ ସମଭଵତ୍ତଦା। ଇମଂ ଚୈଵାତ୍ର ଵକ୍ଷ୍ଯେଽହମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍
ତାପରେ ଏକଥରିକି ଫେରି କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜାତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏଠି ଏହି ପୁରାତନ କଥାଟିକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି।
ଅଥୋଚଥ୍ଯ ଇତି ଖ୍ଯାତ ଆସୀଦ୍ଧୀମାନୃଷିଃ ପୁରା। ମମତା ନାମ ତସ୍ଯାସୀଦ୍ଭାର୍ଯା ପରମସଂମତା
ପୂର୍ବେ ଉଚଥ୍ୟ ନାମକ ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ଋଷି ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଅତି ଆଦରିତ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ମମତା।
ଉଚଥ୍ଯସ୍ଯ ଯଵୀଯାଂସ୍ତୁ ପୁରୋଧାସ୍ତ୍ରିଦିଵୌକସାମ୍। ବୃହସ୍ପତିର୍ବୃହତ୍ତେଜା ମମତାମନ୍ଵପଦ୍ଯତ
ଉଚଥ୍ୟଙ୍କ ଛୋଟ ଭାଇ ବୃହସ୍ପତି, ଯିଏ ଦେବତାମାନଙ୍କର ପୁରୋହିତ ଏବଂ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ ଥିଲେ, ସେ ମମତାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ।
ଉଵାଚ ମମତା ତଂ ତୁ ଦେଵରଂ ଵଦତାଂ ଵରମ୍। ଅନ୍ତର୍ଵତ୍ନୀ ତ୍ଵହଂ ଭ୍ରାତ୍ରା ଜ୍ଯେଷ୍ଠେନାରମ୍ଯତାମିତି
ମମତା ତାଙ୍କର ଦେବରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ଗର୍ଭବତୀ, ଏବଂ ମୋର ଜ୍ଯେଷ୍ଠ ଭାର୍ତ୍ତା ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇଛି।'
ଅଯଂ ଚ ମେ ମହାଭାଗ କୁକ୍ଷାଵେଵ ବୃହସ୍ପତେ। ଔଚଥ୍ଯୋ ଦେଵମତ୍ରାପି ଷଡଙ୍ଗଂ ପ୍ରତ୍ଯଧୀଯତ
ହେ ବୃହସ୍ପତି, ଉଚଥ୍ୟଙ୍କ ଏହି ମହାନ ଶିଶୁ ମୋ ଗର୍ଭରେ ଅଛନ୍ତି; ଏଠି ଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ସେ ବେଦର ଛଅ ଅଙ୍ଗ ଶିଖୁଛନ୍ତି, ହେ ଦେବତା।
ଅମୋଘରେତାସ୍ତ୍ଵଂ ଚାପି ଦ୍ଵଯୋର୍ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଭଵଃ। ତସ୍ମାଦେଵଂ ଗତେ ତ୍ଵଦ୍ଯ ଉପାରମିତୁମର୍ହସି
ତୁମର ବୀର୍ୟ ଅବ୍ୟର୍ଥ, ଏଠି ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥାନ ନାହିଁ; ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ତୁମେ ଆଜି ବିରତ ହେବା ଉଚିତ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ସମ୍ଯକ୍ ବୃହସ୍ପତିରୁଦାରଧୀଃ। କାମାତ୍ମାନଂ ତଦାତ୍ମାନଂ ନ ଶଶାକ ନିଯଚ୍ଛିତୁମ୍
ଏପରି କହାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ବୃହସ୍ପତି, ଯେଉଁଠି ଉନ୍ନତ ବୁଦ୍ଧି ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାକୁ ଦମନ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ସ ବଭୂଵ ତତଃ କାମୀ ତଯା ସାର୍ଧମକାମଯା। ଉତ୍ସୃଜନ୍ତଂ ତୁ ତଂ ରେତଃ ସ ଗର୍ଭସ୍ଥୋଽଭ୍ଯଭାଷତ
ତାପରେ ସେ କାମବଶ ମମତାଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବିରୁଦ୍ଧରେ ଏକତ୍ର ହେଲେ; ବୀର୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବାବେଳେ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ କଥା କହିଲା।
ଭୋସ୍ତାତ ମା ଗମଃ କାମଂ ଦ୍ଵଯୋର୍ନାସ୍ତୀହ ସଂଭଵଃ। ଅଲ୍ପାଵକାଶୋ ଭଗଵନ୍ପୂର୍ଵଂ ଚାହମିହାଗତଃ
'ହେ ପିତା, ଦୟାକରି କାମବଶ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିନଥିବେ; ଏଠି ଦୁଇ ଜଣଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥାନ ନାହିଁ। ଏଠି ସ୍ଥାନ ଛୋଟ, ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ଆସିଛି, ହେ ଭାଗ୍ୟବାନ।'
ଅମୋଘରେତାଶ୍ଚ ଭଵାନ୍ନ ପୀଡାଂ କର୍ତୁମର୍ହତି। ଅଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵ ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଗର୍ଭସ୍ଥସ୍ଯ ବୃହସ୍ପତିଃ
ତୁମର ବୀର୍ୟ ଅବ୍ୟର୍ଥ, ତୁମେ କେହିଂକୁ କଷ୍ଟ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ବୃହସ୍ପତି ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁର କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ।
ଜଗାମ ମୈଥୁନାଯୈଵ ମମତାଂ ଚାରୁଲୋଚନାମ୍। ଶୁକ୍ରୋତ୍ସର୍ଗଂ ତତୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ତସ୍ଯା ଗର୍ଭଗତୋ ମୁନିଃ
ସେ ରୂପବତୀ ମମତାଙ୍କ ସହ ଏକତ୍ର ହେଲେ; ବୀର୍ୟ ତ୍ୟାଗ ହେଉଥିବା ଜାଣି, ଗର୍ଭସ୍ଥ ମୁନି ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।
ପଦ୍ଭ୍ଯାମାରୋଧଯନ୍ମାର୍ଗଂ ଶୁକ୍ରସ୍ଯ ଚ ବୃହସ୍ପତେଃ। ସ୍ଥାନମପ୍ରାପ୍ତମଥ ତଚ୍ଛୁକ୍ରଂ ପ୍ରତିହତଂ ତଦା
ସେ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଶିଶୁ ପାଦଦ୍ୱାରା ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ବୀର୍ୟର ପଥ ଅଟକେଇଦେଲେ; ଏହିପରି, ବୀର୍ୟ ନିଜ ସ୍ଥାନ ପାଇଲା ନାହିଁ ଏବଂ ରୋକାଯିଲା।