ତାଭ୍ଯାଂ ସହ ସମାଃ ସପ୍ତ ଵିହରନ୍ପୃଥିଵୀପତିଃ। ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ତରୁଣୋ ଯକ୍ଷ୍ମଣା ସମଗୃହ୍ଯତ
ସେ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ, ତାଙ୍କ ସହ ସାତ ବର୍ଷ ଆନନ୍ଦରେ କାଟିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ରୋଗରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ସୁହୃଦାଂ ଯତମାନାନାମାପ୍ତୈଃ ସହ ଚିକିତ୍ସକୈଃ। ଜଗାମାସ୍ତମିଵାଦିତ୍ଯଃ କୌରଵ୍ଯୋ ଯମସାଦନମ୍
ମିତ୍ରମାନେ ଓ ଦକ୍ଷ ଚିକିତ୍ସକମାନେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, କୌରବ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ପରି ଯମଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଧର୍ମାତ୍ମା ସ ତୁ ଗାଙ୍ଗେଯଃ ଚିନ୍ତାଶୋକପରାଯଣଃ। ପ୍ରେତକାର୍ଯାଣି ସର୍ଵାଣି ତସ୍ଯ ସମ୍ଯଗକାରଯତ୍
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଗାଙ୍ଗେୟ ଭୀଷ୍ମ, ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ସମସ୍ତ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ରାଜ୍ଞୋ ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ଯ ସତ୍ଯଵତ୍ଯା ମତେ ସ୍ଥିତଃ। ଋତ୍ଵିଗ୍ବିଃ ସହିତୋ ଭୀଷ୍ମଃ ସର୍ଵୈଶ୍ଚ କୁରୁପୁଙ୍ଗଵୈଃ।। ପ୍ରସୀଦ ଯଜ୍ଞସେନେହ ଗତିର୍ମେ ଭଵ ସୋମକ
ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଭୀଷ୍ମ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତମାନେ ଓ କୁରୁବଂଶର ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖଙ୍କ ସହିତ ମିଶି, ରାଜା ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କଲେ। ହେ ସୋମକ, ହେ ଯଜ୍ଞସେନ, ଏଠାରେ ଦୟା କରି ମୋ ପଥ ପ୍ରଦର୍ଶନ କର।
ତତଃ ସତ୍ଯଵତୀ ଦୀନା କୃପଣା ପୁତ୍ରଗୃଦ୍ଧିନୀ। ପୁତ୍ରସ୍ଯ କୃତ୍ଵା କାର୍ଯାଣି ସ୍ନୁଷାଭ୍ଯାଂ ସହ ଭାରତ
ତାପରେ, ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୟନୀୟ ସତ୍ୟବତୀ, ପୁଅ ପ୍ରତି ଆଶାକୁ ନେଇ, ନିଜ ପୁଅଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦୁଇ ଝିଅଘରୁଆ ସହିତ କରି ଶେଷ କଲେ, ହେ ଭାରତ।
ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ସ୍ନୁଷେ ତେ ଚ ଭର୍ତୃଶୋକନିପୀଡିତେ। ଧର୍ମଂ ଚ ପିତୃଵଂଶଂ ଚ ମାତୃଵଂଶଂ ଚ ଭାମିନୀ। ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯ ମହାଭାଗା ଗାଙ୍ଗେଯଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ଝିଅଘରୁଆମାନେ, ସ୍ୱାମୀ ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ, ସେମାନେକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ପିତୃବଂଶ ଓ ମାତୃବଂଶର ଧର୍ମ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସତ୍ୟବତୀ ଗାଙ୍ଗେୟଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦୁଃଖାର୍ଦିତା ତୁ ସା ଦେଵୀ ମଜ୍ଜନ୍ତୀ ଶୋକସାଗରେ। ଶନ୍ତନୋର୍ଧର୍ମନିତ୍ଯସ୍ଯ କୌରଵ୍ଯସ୍ଯ ଯଶସ୍ଵିନଃ।' ତ୍ଵଯି ପିଣ୍ଡଶ୍ଚ କୀର୍ତିଶ୍ଚ ସଂତାନଶ୍ଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ
ସେ ଦେବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇ, ଶୋକ ସାଗରେ ବିଲୀନ ହେଉଥିଲେ। ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ, ଯିଏ ସଦା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ କୁରୁମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ତାଙ୍କ ପିଣ୍ଡ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ବଂଶ ତୁମରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଭ୍ରାତା ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ତେ ଭୂତାନାମନ୍ତମେଯିଵାନ୍।' ଯଥାକର୍ମ ଶୁଭଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଗୋପଗମନଂ ଧ୍ରୁଵମ୍। ଯଥା ଚାଯୁର୍ଧ୍ରୁଵଂ ସତ୍ଯେ ତ୍ଵଯି ଧର୍ମସ୍ତଥା ଧ୍ରୁଵଃ
ତୁମର ଭାଇ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ, ଏହି ଲୋକ ଛାଡ଼ି, ନିଜ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ଯେପରି ଆୟୁ ନିଶ୍ଚିତ, ସେପରି ତୁମରେ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ।
ଵେତ୍ଥ ଧର୍ମାଂଶ୍ଚ ଧର୍ମଜ୍ଞ ସମାସେନେତରେଣ ଚ। ଵିଵିଧାସ୍ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୁତୀର୍ଵେତ୍ଥ ଵେଦାଙ୍ଗାନି ଚ ସର୍ଵଶଃ
ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ତୁମେ ମୁଖ୍ୟ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜାଣିଛ, ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ବେଦାଙ୍ଗରେ ତୁମର ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଅଛି।
ଵ୍ଯଵସ୍ଥାନଂ ଚ ତେ ଧର୍ମେ କୁଲାଚାରଂ ଚ ଲକ୍ଷଯେ। ପ୍ରତିପତ୍ତିଂ ଚ କୃଚ୍ଛ୍ରେଷୁ ଶୁକ୍ରାଙ୍ଗିରସଯୋରିଵ
ତୁମର ଚରିତ୍ରରେ ଧର୍ମ ଓ କୁଳର ପରମ୍ପରା ଦେଖିପାଉଛି। କଠିନ ସମୟରେ ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ଶୁକ୍ର ଓ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ପରି।
ତସ୍ମାତ୍ସୁଭୃଶମାଶ୍ଵସ୍ଯ ତ୍ଵଯି ଧର୍ମଭୃତାଂ ଵର। କାର୍ଯେ ତ୍ଵାଂ ଵିନିଯୋକ୍ଷ୍ଯାମି ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା କର୍ତୁମର୍ହସି
ଏହିପରି ତୁମପ୍ରତି ମୋର ଅପାର ଆଶ୍ୱାସ ଅଛି, ହେ ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ତୁମକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବି, ଏହା ଶୁଣି ତୁମେ କରିବାକୁ ଉଚିତ।
ମମ ପୁତ୍ରସ୍ତଵ ଭ୍ରାତା ଵୀର୍ଯଵାନ୍ସୁପ୍ରିଯଶ୍ଚ ତେ। ବାଲ ଏଵ ଗତଃ ସ୍ଵର୍ଗମପୁତ୍ରଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ମୋର ପୁଅ, ତୁମର ଭାଇ, ସାହସୀ ଓ ତୁମ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ। ସେ ଅପୁତ୍ର ଅବସ୍ଥାରେ, ଅପରିପକ୍ୱ ବୟସରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ, ହେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଇମେ ମହିଷ୍ଯୌ ଭ୍ରାତୁସ୍ତେ କାଶିରାଜସୁତେ ଶୁଭେ। ରୂପଯୌଵନସଂପନ୍ନେ ପୁତ୍ରକାମେ ଚ ଭାରତ
ଏଠି ତୁମ ଭାଇଙ୍କ ଦୁଇ ରାଣୀ, କାଶୀରାଜଙ୍କ ଝିଅ, ରୂପ ଓ ଯୌବନରେ ସମ୍ପନ୍ନ, ସନ୍ତାନ ପ୍ରତି ଆଶାବାନ୍।
ତଯୋରୁତ୍ପାଦଯାପତ୍ଯଂ ସନ୍ତାନାଯ କୁଲସ୍ଯ ନଃ। ମନ୍ନିଯୋଗାନ୍ମହାବାହୋ ଧର୍ମଂ କର୍ତୁମିହାର୍ହସି
ମୋ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ, ହେ ବଳଶାଳୀ, ଏହି ଦୁଇ ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆମ ବଂଶର ସନ୍ତାନ ହେବା ପାଇଁ ଧର୍ମରେ ଅନୁସୂଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କର।
ରାଜ୍ଯେ ଚୈଵାଭିଷିଚ୍ଯସ୍ଵ ଭାରତାନନୁଶାଧି ଚ। ଦାରାଂଶ୍ଚ କୁରୁ ଧର୍ମେଣ ମା ନିମଜ୍ଜୀଃ ପିତାମହାନ୍
ରାଜ୍ୟର ଅଧିକାର ଗ୍ରହଣ କର, ଭାରତବଂଶକୁ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଶାସନ କର। ଧର୍ମପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିବାହ କର, ଏବଂ ପିତାମହମାନଙ୍କ ବଂଶକୁ ନଷ୍ଟ ହେବା ଦିଅନାହାଁ।
ତଥୋଚ୍ଯମାନୋ ମାତ୍ରା ସ ସୁହୃଦ୍ଭିଶ୍ଚ ପରନ୍ତପଃ। ଇତ୍ଯୁଵାଚାଥ ଧର୍ମାତ୍ମା ଧର୍ମ୍ଯମେଵୋତ୍ତରଂ ଵଚଃ
ମାଆଁ ଓ ସହଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି କହାଯିବା ପରେ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଅସଂଶଯଂ ପରୋ ଧର୍ମସ୍ତ୍ଵଯା ମାତରୁଦାହୃତଃ। ତ୍ଵମପତ୍ଯଂ ପ୍ରତି ଚ ମେ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ଵେତ୍ଥ ଵୈ ପରାଂ
ନିଶ୍ଚୟ, ମାଆଁ, ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ କଥା କହିଛ। ଏବଂ ସନ୍ତାନ ବିଷୟରେ ମୋର ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ତୁମେ ଭଲଭାବେ ଜାଣ।
ଜାନାସି ଚ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ଶୁଲ୍କହେତୋସ୍ତ୍ଵଦନ୍ତରେ। ସ ସତ୍ଯଵତି ସତ୍ଯଂ ତେ ପ୍ରତିଜାନାମ୍ଯହଂ ପୁନଃ
ସତ୍ୟବତୀ, ବିବାହ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଦାମ ପାଇଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ତୁମେ ଜାଣ। ମୁଁ ପୁନିଥରେ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କଥା ଶପଥ କରୁଛି।
ପରିତ୍ଯଜେଯଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ରାଜ୍ଯଂ ଦେଵେଷୁ ଵା ପୁନଃ। ଯଦ୍ଵାଽପ୍ଯଧିକମେତାଭ୍ଯାଂ ନ ତୁ ସତ୍ଯଂ କଥଂଚନ
ମୁଁ ଏହି ତିନି ଲୋକ ବା ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ବା ଏହାଠାରୁ ଉପରି କିଛି ଛାଡ଼ିପାରିବି, କିନ୍ତୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ିପାରିବି ନାହିଁ।
ତ୍ଯଜେଚ୍ଚ ପୃଥିଵୀ ଗନ୍ଧମାପଶ୍ଚ ରସମାତ୍ମନଃ। ଜ୍ଯୋତିସ୍ତଥା ତ୍ଯଜେଦ୍ରୂପଂ ଵାଯୁଃ ସ୍ପର୍ଶଗୁଣଂ ତ୍ଯଜେତ୍
ପୃଥିବୀ ନିଜ ସୁଗନ୍ଧ ଛାଡ଼ିପାରେ, ପାଣି ନିଜ ସ୍ୱାଦ ଛାଡ଼ିପାରେ, ଅଗ୍ନି ନିଜ ଆକୃତି ଛାଡ଼ିପାରେ, ବାୟୁ ନିଜ ସ୍ପର୍ଶ ଗୁଣ ଛାଡ଼ିପାରେ—
ପ୍ରଭାଂ ସମୁତ୍ସୃଜେଦର୍କୋ ଧୂମକେତୁସ୍ତଥୋଷ୍ମତାମ୍। ତ୍ଯଜେଚ୍ଛବ୍ଦଂ ତଥାଽଽକାଶଂ ସୋମଃ ଶୀତାଂଶୁତାଂ ତ୍ଯଜେତ୍
ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାହାର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାକୁ ଛାଡିଦେଇପାରେ, ଧୂମକେତୁ ତାହାର ତାପକୁ ଛାଡିପାରେ, ଆକାଶରୁ ଶବ୍ଦ ହଟିଯାଇପାରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ତାହାର ଶୀତଳ କିରଣକୁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରେ—
ଵିକ୍ରମଂ ଵୃତ୍ରହା ଜହ୍ଯାଦ୍ଧର୍ମଂ ଜହ୍ଯାଚ୍ଚ ଧର୍ମରାଟ୍। ନ ତ୍ଵହଂ ସତ୍ଯମୁତ୍ସ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵ୍ଯଵସେଯଂ କଥଂଚନ
ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବକୁ ଛାଡିପାରେ, ଧର୍ମରାଜ ତାଙ୍କର ନୀତିକୁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରେ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ କେବେ ବି, କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ମଧ୍ୟ, ସତ୍ୟକୁ ଛାଡିବାକୁ ଚିନ୍ତା କରିପାରିବି ନାହିଁ।
ତନ୍ନ ଜାତ୍ଵନ୍ଯଥା କୁର୍ଯାଂ ଲୋକାନାମପି ସଂକ୍ଷଯେ। ଅମରତ୍ଵସ୍ଯ ଵା ହେତୋସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯସ୍ଯ ଧନସ୍ଯ ଚ
ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ଲୋକ ନଷ୍ଟ ହେଉଥିଲେ ବା ଅମରତ୍ୱ ପାଇଁ ବା ତିନି ଲୋକର ଧନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ କେବେ ବି ଏହି ନୀତିକୁ ଭଙ୍ଗ କରିବି ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ପୁତ୍ରେଣ ଭୂରିଦ୍ରଵିଣତେଜସା। ମାତା ସତ୍ଯଵତୀ ଭୀଷ୍ମମୁଵାଚ ତଦନନ୍ତରମ୍
ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଧନ-ସମ୍ପନ୍ନ ପୁଅଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ସତ୍ୟବତୀ ମାଆ ତାପରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଜାନାମି ତେ ସ୍ଥିତିଂ ସତ୍ଯେ ପରାଂ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମ। ଇଚ୍ଛନ୍ସୃଜେଥାସ୍ତ୍ରୀଂଲ୍ଲୋକାନନ୍ଯାଂସ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଵେନ ତେଜସା
ମୁଁ ଜାଣେ, ତୁମେ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଅଛ, ହେ ସତ୍ୟପାଳକ; ତୁମେ ଚାହିଲେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ନୂତନ ତିନି ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବ।
ଜାନାମି ଚୈଵଂ ସତ୍ଯଂ ତନ୍ମଦର୍ଥେ ଯଚ୍ଚ ଭାଷିତମ୍। ଆପଦ୍ଧର୍ମଂ ତ୍ଵମାଵେକ୍ଷ୍ଯ ଵହ ପୈତାମହୀଂ ଧୁରମ୍
ମୁଁ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଜାଣେ, ଏବଂ ମୋ ପାଇଁ ଯାହା କହିଛ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଜାଣେ; କିନ୍ତୁ ଆପଦ୍ଧର୍ମକୁ ଭାବି, ପିତୃପରମ୍ପରାର ଭାର ଉଠା।
ଯଥା ତେ କୁଲତନ୍ତୁଶ୍ଚ ଧର୍ମଶ୍ଚ ନ ପରାଭଵେତ୍। ସୁହୃଦଶ୍ଚ ପ୍ରହୃଷ୍ଯେରଂସ୍ତଥା କୁରୁ ପରନ୍ତପ
ଯେପରି ତୁମର ବଂଶ ଓ ଧର୍ମ ଅପମାନିତ ହେବ ନାହିଁ, ଓ ତୁମର ବନ୍ଧୁମାନେ ଖୁସି ହେବେ, ସେପରି କର, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ।
ଆତ୍ମନଶ୍ଚ ହିତଂ ତାତ ପ୍ରିଯଂ ଚ ମମ ଭାରତ।' ଲାଲପ୍ଯମାନାଂ ତାମେଵଂ କୃପଣାଂ ପୁତ୍ରଗୃଦ୍ଧିନୀମ୍। ଧର୍ମାଦପେତଂ ବ୍ରୁଵତୀଂ ଭୀଷ୍ମୋ ଭୂଯୋଽବ୍ରଵୀଦିଦମ୍
ତୁମ ପାଇଁ ଭଲ ଓ ମୋ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ହେଉ, ଏପରି କହି, ଦୁଃଖିତ ଓ ପୁଅ ପାଇଁ ଆସାକୁରୁଥିବା, ଧର୍ମବିରୁଦ୍ଧ କଥା କହୁଥିବା ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ଭୀଷ୍ମ ପୁନି କହିଲେ।
ରାଜ୍ଞି ଧର୍ମାନଵେକ୍ଷସ୍ଵ ମା ନଃ ସର୍ଵାନ୍ଵ୍ଯନୀନଶଃ। ସତ୍ଯାଚ୍ଚ୍ଯୁତିଃ କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ନ ଧର୍ମେଷୁ ପ୍ରଶସ୍ଯତେ
ହେ ରାଣୀ, ଧର୍ମକୁ ଭାବିବା; ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିନ୍ଦାର ଯୋଗ୍ୟ କରିନାହଁ। କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ସତ୍ୟରୁ ବିଚ୍ୟୁତି କେବେ ଧର୍ମରେ ପ୍ରଶଂସିତ ନୁହେଁ।
ଶାନ୍ତନୋରପି ସଂତାନଂ ଯଥା ସ୍ଯାଦକ୍ଷଯଂ ଭୁଵି। ତତ୍ତେ ଧର୍ମଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି କ୍ଷାତ୍ରଂ ରାଜ୍ଞି ସନାତନମ୍
ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ବଂଶ ଭୂମିରେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହିବା ପାଇଁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସେହି ପୁରାତନ ରାଜଧର୍ମ କହିବି, ହେ ରାଣୀ।