ଦ୍ଵିତୀଯଂ ତୁ ସଭାପର୍ଵ ବହୁଵୃତ୍ତାନ୍ତମୁଚ୍ଯତେ। ସଭାକ୍ରିଯା ପାଣ୍ଡଵାନାଂ କିଙ୍କରାଣାଂ ଚ ଦର୍ଶନମ୍
ଦ୍ୱିତୀୟ ସଭାପର୍ବରେ ଅନେକ ଘଟଣା ବର୍ଣ୍ଣିତ; ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯେଉଁ ସଭା କଲେ ଓ ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କ ଦାସମାନେ ଦେଖାଯାଇଲେ।
ଲୋକପାଲସଭାଖ୍ଯାନଂ ନାରଦାଦ୍ଦେଵଦର୍ଶିନଃ। ରାଜସୂଯସ୍ଯ ଚାରମ୍ଭୋ ଜରାସନ୍ଧଵଧସ୍ତଥା
ନାରଦ ଦେବତାମାନେକୁ ଦେଖିଥିବା ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ସଭାର ବିବରଣୀ, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ଓ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ବଧ ଏଠି ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ଗିରିଵ୍ରଜେ ନିରୁଦ୍ଧାନାଂ ରାଜ୍ଞାଂ କୃଷ୍ଣେନ ମୋକ୍ଷଣମ୍। ତଥା ଦିଗ୍ଵିଜଯୋଽତ୍ରୈଵ ପାମ୍ଡଵାନାଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗରେ ରାଜାମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ବନ୍ଦୀ ହୋଇଥିଲେ, ସେଠାରୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମୁକ୍ତି ଘଟିଥିଲା; ଏହିଠି ଏହିପରି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଜିତିଥିବା କଥା ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
ରାଜ୍ଞାମାଗମନଂ ଚୈଵ ସାର୍ହଣାନାଂ ମହକ୍ରତୌ। ରାଜସୂଯେଽର୍ଘସଂଵାଦେ ଶିଶୁପାଲଵଧସ୍ତଥା
ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ ରାଜାମାନେ ଆସିଥିବା ଏବଂ ଉପହାର ଦେଇଥିବା କଥା; ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବାକୁ ନେଇ ବିବାଦ ଓ ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ବଧ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ଯଜ୍ଞେ ଵିଭୂତିଂ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁଃଖାମର୍ଷାନ୍ଵିତସ୍ଯ ଚ। ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯାଵହାସୋ ଭୀମେନ ଚ ସଭାତଲେ
ଯଜ୍ଞରେ ଏହି ମହିମା ଦେଖି ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ, ସଭା ମଝିରେ ଭୀମ ଉପହାସ କରିଥିଲେ।
ଯତ୍ରାସ୍ଯ ମନ୍ଯୁରୁଦ୍ଭୂତୋ ଯେନ ଦ୍ଯୂତମକାରଯତ୍। ଯତ୍ର ଧର୍ମସୁତଂ ଦ୍ଯୂତେ ଶକୁନିଃ କିତଵୋଽଜଯତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ରୋଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ସେ ଦ୍ୟୂତ ଖେଳ ଆୟୋଜନ କରିଥିଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ଶକୁନି ଚତୁର ହୋଇ ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦ୍ୟୂତରେ ହରାଇଥିଲେ।
ଯତ୍ର ଦ୍ଯୂତାର୍ଣଵେ ମଗ୍ନାଂ ଦ୍ରୌପଦୀଂ ନୌରିଵାର୍ଣଵାତ୍। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସ୍ନୁଷାଂ ପରମଦୁଃଖିତାମ୍
ଦ୍ୟୂତର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଥିବା ଡ୍ରୌପଦୀକୁ ନୌକା ପରି ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ତାଙ୍କର ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ବୋହୁକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।
ତାରଯାମାସ ତାଂସ୍ତୀର୍ଣାଞ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ନୃପଃ। ପୁନରେଵ ତତୋ ଦ୍ଯୂତେ ସମାହ୍ଵଯତ ପାଣ୍ଡଵାନ୍
ସେମାନେ ଉଦ୍ଧାର ହେବା ପରେ ଏବଂ ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ପୁଣିଥରେ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଦ୍ୟୂତରେ ଡାକିଲେ।
ଜିତ୍ଵା ସ ଵନଵାସାଯ ପ୍ରେଷଯାମାସ ତାଂସ୍ତତଃ। ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ସଭାପର୍ଵ ସମାଖ୍ଯାତଂ ମହାତ୍ମନା
ସେମାନେ ହାରିଗଲାପରେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ସେମାନେଙ୍କୁ ବନବାସକୁ ପଠାଇଲେ; ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଭା ପର୍ବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ଅଧ୍ଯାଯାଃ ସପ୍ତତିର୍ଜ୍ଞେଯାସ୍ତଥା ଚାଷ୍ଟୌ ପ୍ରସଂଖ୍ଯଯା। ଶ୍ଲୋକାନାଂ ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ତୁ ପଞ୍ଚ ଶ୍ଲୋକଶତାନି ଚ
ଏଠି ସତରଟି ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ତାପରେ ଆଠଟି ଅଧ୍ୟାୟ ମିଶି, ମୋଟ ଦୁଇହଜାର ପାଞ୍ଚଶେ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।
ଶ୍ଲୋକାଶ୍ଚୈକାଦଶ ଜ୍ଞେଯାଃ ପର୍ଵଣ୍ଯସ୍ମିନ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। ଅତଃ ପରଂ ତୃତୀଯଂ ତୁ ଜ୍ଞେଯମାରଣ୍ଯକଂ ମହତ୍
ଏହି ପର୍ବରେ ଏଗାରଟି ଶ୍ଲୋକ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣ; ଏହା ପରେ ତୃତୀୟ ବଡ଼ ଆରଣ୍ୟକ ପର୍ବ ଆସିଛି।
ଵନଵାସଂ ପ୍ରଯାତେଷୁ ପାଣ୍ଡଵେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ। ପୌରାନୁଗମନଂ ଚୈଵ ଧର୍ମପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ବନବାସକୁ ଯିବାବେଳେ, ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ସହରବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାଇଥିଲେ।
ଅନ୍ନୌଷଧୀନାଂ ଚ କୃତେ ପାଣ୍ଡଵେନ ମହାତ୍ମନା। ଦ୍ଵିଜାନାଂ ଭରଣାର୍ଥଂ ଚ କୃତମାରାଧନଂ ରଵେଃ
ଖାଦ୍ୟ ଓ ଔଷଧ ପାଇଁ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ପୂଜା କରିଥିଲେ; ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ।
ଧୌମ୍ଯୋପଦେଶାତ୍ତିଗ୍ମାଂଶୁପ୍ରସାଦାଦନ୍ନସଂଭଃ। ହିତଂ ଚ ବ୍ରୁଵତଃ କ୍ଷତ୍ତୁଃ ପରିତ୍ଯାଗୋଽମ୍ବିକାସୁତାତ୍
ଧୌମ୍ୟଙ୍କ ଉପଦେଶ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କୃପାରେ ଖାଦ୍ୟ ମିଳିଥିଲା; ଏବଂ ଭଲ କଥା କହୁଥିବା ଚତୁର ସାରଥୀ ଅମ୍ବିକାପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯିବା।
ତ୍ଯକ୍ତସ୍ଯ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ସମୀପଗମନଂ ତଥା। ପୁନରାଗମନଂ ଚୈଵ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଶାସନାତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପୁଣି ଫେରି ଆସିଥିଲେ।
କର୍ଣପ୍ରୋତ୍ସାହନାଚ୍ଚୈଵ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେଃ। ଵନସ୍ଥାନ୍ପାଣ୍ଡଵାନ୍ହନ୍ତୁଂ ମନ୍ତ୍ରୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯଚ
କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ଦେବା ଦ୍ୱାରା, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ଦୁର୍ୟୋଧନ ବନରେ ଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଚକ୍ରଅନ୍ତ୍ର କରିଥିଲେ।
ତଂ ଦୁଷ୍ଟଭାଵଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ଵ୍ଯାସସ୍ଯାଗମନଂ ଦ୍ରୁତମ୍। ନିର୍ଯାଣପ୍ରତିଷେଧଶ୍ଚ ସୁରଭ୍ଯାଖ୍ଯାନମେଵ ଚ
ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କୁ ଅନୁମାନ କରି, ବ୍ୟାସଙ୍କ ତୁରନ୍ତ ଆଗମନ; ତାଙ୍କ ବିଦାୟକୁ ରୋକିବା ଓ ସୁରଭି କଥା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛି।
ମୈତ୍ରେଯାଗମନଂ ଚାତ୍ର ରାଜ୍ଞଶ୍ଚୈଵାନୁଶାସନମ୍। ଶାପୋତ୍ସର୍ଗଶ୍ଚ ତେନୈଵ ରାଜ୍ଞୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ଚ
ଏଠି ମୈତ୍ରେୟଙ୍କ ଆସିବା ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ; ସେଇ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଶାପ ଦିଆଯିବା।
କିର୍ମୀରସ୍ଯ ଵଧଶ୍ଚାତ୍ର ଭୀମସେନେନ ସଂଯୁଗେ। ଵୃଷ୍ଣୀନାମାଗମଶ୍ଚାତ୍ର ପାଞ୍ଚାଲାନାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଏଠି ଭୀମସେନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିର୍ମୀରଙ୍କ ବଧ ଓ ରଣରେ ତାଙ୍କ ବିଜୟ; ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ଆସିଥିବା କଥା।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶକୁନିନା ଦ୍ଯୂତେ ନିକୃତ୍ଯା ନିର୍ଜିତାଂଶ୍ଚ ତାନ୍। କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯାନୁପ୍ରଶମନଂ ହରେଶ୍ଚୈଵ କିରୀଟିନା
ଶକୁନିଙ୍କ ଚତୁରତାରେ ଦ୍ୟୂତରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ହାରିଥିବା କଥା ଶୁଣି, କ୍ରୋଧିତ ହରିଙ୍କୁ ମୁକୁଟଧାରୀ ଶାନ୍ତ କରିଥିଲେ।
ପରିଦେଵନଂ ଚ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯା ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ସନ୍ନିଧୌ। ଆଶ୍ଵାସନଂ ଚ କୃଷ୍ଣେନ ଦୁଃଖାର୍ତାଯାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଦୁଃଖରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତାଙ୍କର କ୍ଷୁବ୍ଧ ଅନୁସ୍ତାପ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶ୍ୱାସନ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ତଥା ସୌଭଵଧାଖ୍ଯାନମତ୍ରୈଵୋକ୍ତଂ ମହର୍ଷିଣା। ସୁଭଦ୍ରାଯାଃ ସପୁତ୍ରାଯାଃ କୃଷ୍ଣେନ ଦ୍ଵାରକାଂ ପୁରୀମ୍
ଏହିଠାରେ ମହାର୍ଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୌଭଦ୍ର କଥା କୁହାଯାଇଛି—ସୁଭଦ୍ରା ଓ ତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ନେଇ ଦ୍ୱାରକା ପୁରୀକୁ ଯିବା ଘଟଣା ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ନଯନଂ ଦ୍ରୌପଦେଯାନାଂ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନେନ ଚୈଵ ହ। ପ୍ରଵେଶଃ ପାଣ୍ଡଵେଯାନାଂ ରମ୍ଯେ ଦ୍ଵୈତଵନେ ତତଃ
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ ନିୟାଯିବା ଓ ପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ସୁନ୍ଦର ଦ୍ୱୈତବନକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା କଥା ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଚାତ୍ରୈଵ ସଂଵାଦଃ କୃଷ୍ଣଯା ସହ। ସଂଵାଦଶ୍ଚ ତଥା ରାଜ୍ଞା ଭୀମସ୍ଯାପି ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ଏଠି ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଂବାଦ ଓ ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ଭୀମଙ୍କ ସଂବାଦ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ସମୀପଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ଵ୍ଯାସସ୍ଯାଗମନଂ ତଥା। ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ୍ଯାଥ ଵିଦ୍ଯାଯା ଦାନଂ ରାଜ୍ଞୋ ମହର୍ଷିଣା
ଏଠି ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଆଗମନ ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନେଇ ବ୍ୟାସଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଦାନ କଥା ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ଗମନଂ କାମ୍ଯକେ ଚାପି ଵ୍ଯାସେ ପ୍ରତିଗତେ ତତଃ। ଅସ୍ତ୍ରହେତୋର୍ଵିଵାସଶ୍ଚ ପାର୍ଥସ୍ଯାମିତତେଜସଃ
ବ୍ୟାସଙ୍କ ପ୍ରସ୍ଥାନ ପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ କାମ୍ୟକ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯିବା ଓ ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ପାର୍ଥଙ୍କ ବନ୍ୟବାସ ଘଟଣା ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ମହାଦେଵେନ ଯୁଦ୍ଧଂ ଚ କିରାତଵପୁଷା ସହ। ଦର୍ଶନଂ ଲୋକପାଲାନାମସ୍ତ୍ରପ୍ରାପ୍ତିସ୍ତଥୈଵ ଚ
ମହାଦେବ ଶିକାରି ରୂପେ ଆସିଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ, ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଲାଭ କଥା ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ମହେନ୍ଦ୍ରଲୋକଗମନମସ୍ତ୍ରାର୍ଥେ ଚ କିରୀଟିନଃ। ଯତ୍ର ଚିନ୍ତା ସମୁତ୍ପନ୍ନା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଭୂଯସୀ
ମୁକୁଟଧାରୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରଲୋକକୁ ଯିବା ଓ ଏହା ଦେଖି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଭୟଙ୍କର ଚିନ୍ତା ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।
ଦର୍ଶନଂ ବୃହଦଶ୍ଵସ୍ଯ ମହର୍ଷେର୍ଭାଵିତାତ୍ମନଃ। ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯ ଚାର୍ତସ୍ଯ ଵ୍ଯସନେ ପରିଦେଵନମ୍
ମହାର୍ଷି ବୃହଦଶ୍ୱଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଓ ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ବିଳାପ ଏଠି ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ନଲୋପାଖ୍ଯାନମତ୍ରୈଵ ଧର୍ମିଷ୍ଠଂ କରୁଣୋଦଯମ୍। ଦମଯନ୍ତ୍ଯାଃ ସ୍ଥିତିର୍ଯତ୍ର ନଲସ୍ଯ ଚରିତଂ ତଥା
ଏଠି ଧର୍ମମୟ ଓ କରୁଣାଜନକ ନଳ କଥା, ଯେଉଁଠି ଦମୟନ୍ତୀଙ୍କ ଦୃଢ଼ତା ଓ ନଳଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି।