ଏଵମେଵ ତ୍ଵଯା କାର୍ଯମିତି ସ୍ମ ପ୍ରତିକାଙ୍କ୍ଷତେ। ନ ତୁ ତସ୍ଯାନ୍ଯଥା ଭାଵୋ ଦୈଵମେତଦମାନୁଷମ୍
ଏପରି ତୁମେ କରିବା ଉଚିତ—ସେ ଏହା ଆଶା କରୁଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମନ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ଥିଲା ନାହିଁ—ଏହା ଦୈବ, ମାନବୀୟ ନୁହେଁ।
ଯଶ୍ଚୈନାଂ ସ୍ରଜମାଦାଯ ସ୍ଵଯଂ ଵୈ ପ୍ରତିମୋକ୍ଷତେ। ସ ଭୀଷ୍ମଂ ସମରେ ହନ୍ତା ମମ ଧର୍ମପ୍ରଣାଶନମ୍
ଯେଉଁଠି ଏହି ମାଳା ନେଇ ନିଜେ ପିନ୍ଧିବେ, ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବେ, ଯେଉଁଠି ମୋର ଧର୍ମକୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିଲେ।
ତାଂ ସ୍ରଜଂ ଦ୍ରୁପଦୋ ରାଜା କଂଚିତ୍କାଲଂ ରରକ୍ଷ ସଃ। ତତୋ ଵିସ୍ରମ୍ଭମାସ୍ଥାଯ ତୂଷ୍ଣୀମେତାମୁପୈକ୍ଷତ
ଦ୍ରୁପଦ ରାଜା କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ମାଳାକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ; ପରେ ଅନାସକ୍ତ ହୋଇ, ଚୁପଚାପ ତାହାକୁ ଅନଦେଖା କରିଦେଲେ।
ତାଂ ଶିଖଣ୍ଡିନ୍ଯବଧ୍ନାତ୍ତୁ ବାଲା ପିତୁରଵଜ୍ଞଯା। ତାଂ ପିତା ତ୍ଵତ୍ଯଜଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ତ୍ରସ୍ତୋ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ କିଲ୍ବିଷାତ୍
ପରେ ଶିଖଣ୍ଡିନୀ, ଶିଶୁ ଅବସ୍ଥାରେ, ପିତାଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରି ଏହି ମାଳା ପିନ୍ଧିଲେ; ତାଙ୍କ ପିତା ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ରୋଷକୁ ଭୟ କରି ତାଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ତ୍ୟାଗ କଲେ।
ଇଷୀକଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଭୀତା ସାଭ୍ଯଗଚ୍ଛତ୍ତପସ୍ଵିନମ୍। ଗଙ୍ଗାଦ୍ଵାରି ତପସ୍ଯନ୍ତଂ ତୁଷ୍ଟିହେତୋସ୍ତପସ୍ଵିନୀ
ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ସେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପସ୍ବୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲା, ଯିଏ ଗଙ୍ଗା ନଦୀ କୂଳରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର କୃପା ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲା।
ଉପଚାରାଭିତୁଷ୍ଟସ୍ତାମବ୍ରଵୀଦୃଷିସତ୍ତମଃ। ଗଙ୍ଗାଦ୍ଵାରେ ଵିଭଜନଂ ଭଵିତା ନଚିରାଦିଵ
ତାଙ୍କର ସେବାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ସେ ମହାର୍ଷି କହିଲେ: 'ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ଶୀଘ୍ର ଏକ ବିଭାଜନ ହେବ।'
ତତ୍ର ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜାନଂ ତୁମ୍ବୁରୁଂ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନମ୍। ଆରାଧଯିତୁମୀହସ୍ଵ ସମ୍ଯକ୍ପରିଚରସ୍ଵ ତମ୍
ସେଠାରେ ତୁମେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ରାଜା ତୁମ୍ବୁରୁଙ୍କୁ ଭଲଭାବରେ ପୂଜା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର, ଏବଂ ଭଲଭାବରେ ସେବା କର।
ଅହମପ୍ଯତ୍ର ସାଚିଵ୍ଯଂ କର୍ତାସ୍ମି ତଵ ଶୋଭନେ। ତଂ ତଦାଚର ଭଦ୍ରଂ ତେ ସ ତେ ଶ୍ରେଯୋ ଵିଧାସ୍ଯତି
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏହି କାମରେ ତୁମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋ କଥା ମାନ, ସେ ତୁମ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳ କରିବେ।
ତତୋ ଵିଭଜନଂ ତତ୍ର ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାମଵର୍ତତ। ତତ୍ର ଦ୍ଵାଵଵଶିଷ୍ଯେତାଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାଵମିତୌ ଜସୌ
ତାପରେ ସେଠାରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିଭାଜନ ହେଲା, ଏବଂ ଦୁଇଜଣ ସମାନ ତେଜସ୍ବୀ ଗନ୍ଧର୍ବ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲେ।
ତଯୋରେକଃ ସମୀକ୍ଷ୍ଯୈନାଂ ସ୍ତ୍ରୀବୁଭୂଷୁରୁଵାଚ ହ। ଇଦଂ ଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ପୁଂଲିଙ୍ଗଂ ଵୃଣେ ସ୍ତ୍ରୀଲିଙ୍ଗମେଵ ତେ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ, ଜନାଣୀ ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ: 'ଏହି ପୁରୁଷ ଶରୀର ନିଅ, ମୁଁ ତୁମ ନାରୀ ଶରୀର ନେଉଛି।'
ନିଯମଂ ଚକ୍ରତୁସ୍ତତ୍ର ସ୍ତ୍ରୀ ପୁମାଂଶ୍ଚୈଵ ତାଵୁଭୌ। ତତଃ ପୁମାନ୍ସମଭଵଚ୍ଛିଖଣ୍ଡୀ ପରଵୀରହା
ସେଠାରେ ଦୁଇଜଣ ଏକ ଚୁକ୍ତି କଲେ—ଜଣେ ନାରୀ ହେବେ, ଅନ୍ୟଜଣେ ପୁରୁଷ; ଏଭଳି ଶିଖଣ୍ଡୀ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ, ପୁରୁଷ ହେଲେ।
ସ୍ତ୍ରୀ ଭୂତ୍ଵା ହ୍ଯପଚକ୍ରାମ ସ ଗନ୍ଧର୍ଵୋ ମୁଦାନ୍ଵିତଃ। ଲବ୍ଧ୍ଵା ତୁ ମହତୀଂ ପ୍ରୀତିଂ ଯାଜ୍ଞସେନିର୍ମହାଯଶାଃ
ସେ ଗନ୍ଧର୍ବ ନାରୀ ହୋଇ ଆନନ୍ଦରେ ଚାଲିଗଲେ; ଏବଂ ଯାଜ୍ଞସେନୀ, ବଡ଼ ଖ୍ୟାତିଶାଳି, ବଡ଼ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଲେ।
ତତୋ ବୁଦ୍ବୁଦକଂ ଗତ୍ଵା ପୁନରସ୍ତ୍ରାଣି ସୋଽକରୋତ୍। ତତ୍ର ଚାସ୍ତ୍ରାଣି ଦିଵ୍ଯାନି କୃତ୍ଵା ସ ସୁମହାଦ୍ଯୁତିଃ
ତାପରେ ସେ ବୁଦ୍ବୁଦକାକୁ ଯାଇ, ପୁନି ଅସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ; ସେଠାରେ ସେ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଲାଭ କଲେ।
ସ୍ଵଦେଶମଭିସଂପଦେ ପାଞ୍ଚାଲଂ କୁରୁନନ୍ଦନ। ସୋଽଭିଵାଦ୍ଯ ପିତୁଃ ପାଦୌ ମହେଷ୍ଵାସଃ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ
ସେ ନିଜ ଦେଶ ପଞ୍ଚାଳକୁ ଫେରିଲେ, ହେ କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ଏବଂ ହାତ ଜୋଡି ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କର ପାଦ ପ୍ରଣାମ କଲେ, ସେ ମହାଧନୁର୍ଧର।
ଉଵାଚ ଭଵତା ଭୀଷ୍ମାନ୍ନ ଭେତଵ୍ଯଂ କଥଂଚନ
ସେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କେବେ ଭୟ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ ନାହିଁ।'
ଅମ୍ବାଯାଂ ନିର୍ଗତାଯାଂ ତୁ ଭୀଷ୍ମଃ ଶାନ୍ତନଵସ୍ତଦା। ନ୍ଯାଯେନ କାରଯାମାସ ରାଜ୍ଞୋ ଵୈଵାହିକୀଂ କ୍ରିଯାମ୍
ଅମ୍ବା ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଭୀଷ୍ମ, ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର, ରାଜାଙ୍କ ବିବାହ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ନ୍ୟାୟମୂଳକ ଭାବେ କରାଇଲେ।
ଅମ୍ବିକାମ୍ବାଲିକେ ଚୈଵ ପରିଣୀଯାଗ୍ନିସଂନିଧୌ। `ତଯୋଃ ପାଣୀ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ କୌରଵ୍ଯୋ ରୂପଦର୍ପିତଃ।' ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯୋ ଧର୍ମାତ୍ମା କାମାତ୍ମା ସମପଦ୍ଯତ
ଅମ୍ବିକା ଓ ଅମ୍ବାଳିକାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନି ସାକ୍ଷୀ କରି ବିବାହ କରି, ତାଙ୍କର ରୂପରେ ଗର୍ବିତ କୌରବ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ କାମନାଶୀଳ, ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ହେଲେ।
ତେ ଚାପି ବୃହତୀଶ୍ଯାମେ ନୀଲକୁଞ୍ଚିତମୂର୍ଧଜେ। ରକ୍ତତୁଙ୍ଗନଖୋପେତେ ପୀନଶ୍ରୋଣିପଯୋଧର଼େ
ସେ ଦୁଇଜଣ ଉଚ୍ଚ ଏବଂ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣ, କୁଞ୍ଚିତ କଳା କେଶ, ଲାଲ ଉଠା ନଖ, ପୁଷ୍ଟ ନିତମ୍ଭ ଓ ଉଦାର ସ୍ତନ ଥିଲେ।
ଆତ୍ମନଃ ପ୍ରତିରୂପୋଽସୌ ଲବ୍ଧଃ ପତିରିତି ସ୍ଥିତେ। ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯଂ କଲ୍ଯାଣ୍ଯୌ ପୂଜଯାମାସତୁଃ ଶୁଭେ
'ଆମେ ନିଜ ପରି ଏକ ସ୍ୱାମୀ ପାଇଛୁ' ଭାବି, ସେ ଶୁଭ ଅପସରାମାନେ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ପ୍ରତି ସକ୍ତେ ଚ ଏକଭାଵେ ଇଵ ସ୍ଥିତେ।' ସ ଚାଶ୍ଵିରୂପସଦୃଶୋ ଦେଵତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମଃ। ସର୍ଵାସାମେଵ ନାରୀଣାଂ ଚିତ୍ତପ୍ରମଥନୋ ରହଃ
ଏକାନ୍ତରେ ସେମାନେ ପ୍ରେମରେ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ଥିଲେ; ସେ ଦ୍ୱି ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କ ପରି ଦେବତା ସମାନ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ, ସମସ୍ତା ନାରୀଙ୍କ ହୃଦୟ ଆକର୍ଷିତ କରୁଥିଲେ।
ତାଭ୍ଯାଂ ସହ ସମାଃ ସପ୍ତ ଵିହରନ୍ପୃଥିଵୀପତିଃ। ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ତରୁଣୋ ଯକ୍ଷ୍ମଣା ସମଗୃହ୍ଯତ
ସେ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ, ତାଙ୍କ ସହ ସାତ ବର୍ଷ ଆନନ୍ଦରେ କାଟିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ ରୋଗରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ସୁହୃଦାଂ ଯତମାନାନାମାପ୍ତୈଃ ସହ ଚିକିତ୍ସକୈଃ। ଜଗାମାସ୍ତମିଵାଦିତ୍ଯଃ କୌରଵ୍ଯୋ ଯମସାଦନମ୍
ମିତ୍ରମାନେ ଓ ଦକ୍ଷ ଚିକିତ୍ସକମାନେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, କୌରବ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେବା ପରି ଯମଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଧର୍ମାତ୍ମା ସ ତୁ ଗାଙ୍ଗେଯଃ ଚିନ୍ତାଶୋକପରାଯଣଃ। ପ୍ରେତକାର୍ଯାଣି ସର୍ଵାଣି ତସ୍ଯ ସମ୍ଯଗକାରଯତ୍
ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଗାଙ୍ଗେୟ ଭୀଷ୍ମ, ଚିନ୍ତା ଓ ଦୁଃଖରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ସମସ୍ତ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ରାଜ୍ଞୋ ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ଯ ସତ୍ଯଵତ୍ଯା ମତେ ସ୍ଥିତଃ। ଋତ୍ଵିଗ୍ବିଃ ସହିତୋ ଭୀଷ୍ମଃ ସର୍ଵୈଶ୍ଚ କୁରୁପୁଙ୍ଗଵୈଃ।। ପ୍ରସୀଦ ଯଜ୍ଞସେନେହ ଗତିର୍ମେ ଭଵ ସୋମକ
ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଉପଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଭୀଷ୍ମ, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତମାନେ ଓ କୁରୁବଂଶର ସମସ୍ତ ପ୍ରମୁଖଙ୍କ ସହିତ ମିଶି, ରାଜା ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କଲେ। ହେ ସୋମକ, ହେ ଯଜ୍ଞସେନ, ଏଠାରେ ଦୟା କରି ମୋ ପଥ ପ୍ରଦର୍ଶନ କର।
ତତଃ ସତ୍ଯଵତୀ ଦୀନା କୃପଣା ପୁତ୍ରଗୃଦ୍ଧିନୀ। ପୁତ୍ରସ୍ଯ କୃତ୍ଵା କାର୍ଯାଣି ସ୍ନୁଷାଭ୍ଯାଂ ସହ ଭାରତ
ତାପରେ, ଦୁଃଖିତ ଓ ଦୟନୀୟ ସତ୍ୟବତୀ, ପୁଅ ପ୍ରତି ଆଶାକୁ ନେଇ, ନିଜ ପୁଅଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦୁଇ ଝିଅଘରୁଆ ସହିତ କରି ଶେଷ କଲେ, ହେ ଭାରତ।
ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ସ୍ନୁଷେ ତେ ଚ ଭର୍ତୃଶୋକନିପୀଡିତେ। ଧର୍ମଂ ଚ ପିତୃଵଂଶଂ ଚ ମାତୃଵଂଶଂ ଚ ଭାମିନୀ। ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯ ମହାଭାଗା ଗାଙ୍ଗେଯଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ଝିଅଘରୁଆମାନେ, ସ୍ୱାମୀ ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ, ସେମାନେକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ପିତୃବଂଶ ଓ ମାତୃବଂଶର ଧର୍ମ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସତ୍ୟବତୀ ଗାଙ୍ଗେୟଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦୁଃଖାର୍ଦିତା ତୁ ସା ଦେଵୀ ମଜ୍ଜନ୍ତୀ ଶୋକସାଗରେ। ଶନ୍ତନୋର୍ଧର୍ମନିତ୍ଯସ୍ଯ କୌରଵ୍ଯସ୍ଯ ଯଶସ୍ଵିନଃ।' ତ୍ଵଯି ପିଣ୍ଡଶ୍ଚ କୀର୍ତିଶ୍ଚ ସଂତାନଶ୍ଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ
ସେ ଦେବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇ, ଶୋକ ସାଗରେ ବିଲୀନ ହେଉଥିଲେ। ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ, ଯିଏ ସଦା ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ କୁରୁମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ, ତାଙ୍କ ପିଣ୍ଡ, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ବଂଶ ତୁମରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଭ୍ରାତା ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯସ୍ତେ ଭୂତାନାମନ୍ତମେଯିଵାନ୍।' ଯଥାକର୍ମ ଶୁଭଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଗୋପଗମନଂ ଧ୍ରୁଵମ୍। ଯଥା ଚାଯୁର୍ଧ୍ରୁଵଂ ସତ୍ଯେ ତ୍ଵଯି ଧର୍ମସ୍ତଥା ଧ୍ରୁଵଃ
ତୁମର ଭାଇ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ, ଏହି ଲୋକ ଛାଡ଼ି, ନିଜ କର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ଯେପରି ଆୟୁ ନିଶ୍ଚିତ, ସେପରି ତୁମରେ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ।
ଵେତ୍ଥ ଧର୍ମାଂଶ୍ଚ ଧର୍ମଜ୍ଞ ସମାସେନେତରେଣ ଚ। ଵିଵିଧାସ୍ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୁତୀର୍ଵେତ୍ଥ ଵେଦାଙ୍ଗାନି ଚ ସର୍ଵଶଃ
ହେ ଧର୍ମଜ୍ଞ, ତୁମେ ମୁଖ୍ୟ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଜାଣିଛ, ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ବେଦାଙ୍ଗରେ ତୁମର ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଅଛି।
ଵ୍ଯଵସ୍ଥାନଂ ଚ ତେ ଧର୍ମେ କୁଲାଚାରଂ ଚ ଲକ୍ଷଯେ। ପ୍ରତିପତ୍ତିଂ ଚ କୃଚ୍ଛ୍ରେଷୁ ଶୁକ୍ରାଙ୍ଗିରସଯୋରିଵ
ତୁମର ଚରିତ୍ରରେ ଧର୍ମ ଓ କୁଳର ପରମ୍ପରା ଦେଖିପାଉଛି। କଠିନ ସମୟରେ ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ଶୁକ୍ର ଓ ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କ ପରି।