ଵିନିଶ୍ଚିତ୍ଯ ସ ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ଵେଦପାରଗୈଃ। ଅନୁଜଜ୍ଞେ ତଦା ଜ୍ଯେଷ୍ଠାମମ୍ବାଂ କାଶିପତେଃ ସୁତାମ୍
ଧର୍ମକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣିଥିବା ସେ ଲୋକ, ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, କାଶୀରାଜଙ୍କର ବଡ଼ ଝିଅଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ସମ୍ମତି ଦେଲେ।
ଅମ୍ବିକାମ୍ବାଲିକେ ଭାର୍ଯେ ପ୍ରାଦାଦ୍ଭ୍ରାତ୍ରେ ଯଵୀଯସେ। ଭୀଷ୍ମୋ ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯାଯ ଵିଧିଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା
ଭୀଷ୍ମ, ଆଇନ ଅନୁଯାୟୀ କାମ କରି, ଅମ୍ବିକା ଓ ଅମ୍ବାଳିକାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଛୋଟ ଭାଇ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଦେଲେ।
ତଯୋଃ ପାଣୀ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ରୂପଯୌଵନଦର୍ପିତଃ। ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ନାମ୍ବାମୈଚ୍ଛତ୍କଥଂଚନ
ସ୍ୱନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଯୌବନର ଗର୍ବରେ ଭରିଥିବା ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟ, ସେ ଦୁଇ ଝିଅଙ୍କର ହାତ ଧରିଲେ, କିନ୍ତୁ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ କେବେ ଅମ୍ବାଙ୍କୁ ଚାହିଲେ ନାହିଁ।
ପାପସ୍ଯ ଫଲମେଵୈଷ କାମୋଽସାଧୁର୍ନିରର୍ଥକଃ। ପରତନ୍ତ୍ରୋପଭୋଗୋ ମାମାର୍ଯ ନାଽଽଯୋକ୍ତୁମର୍ହସି
ଏହା ପାପର ଫଳ ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନୁହେଁ; ଅନୁଚିତ ଆକାଂକ୍ଷା ବ୍ୟର୍ଥ। ଅନ୍ୟର ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଥିବା ଭୋଗ ମଧ୍ୟ ଅନୁଚିତ, ମହାନୁଭାବ, ଏପରି କଥା ମୋତେ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପ୍ରାତିଷ୍ଠଚ୍ଛାନ୍ତନୋର୍ଵଂଶସ୍ତାତ ଯସ୍ଯ ତ୍ଵମନ୍ଵଯଃ। ଅକାମଵୃତ୍ତୋ ଧର୍ମାତ୍ମନ୍ସାଧୁ ମନ୍ଯେ ମତଂ ତଵ
ତୁମେ ଯେଉଁ ଶାନ୍ତନୁ ଓଁଶର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, ସେ ଓଁଶ ଚାଲିଅଛି। ନିର୍ଲୋଭ ଭାବରେ କାମ କରିବା, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଥିବା, ମୁଁ ତୁମର ମତକୁ ଭଲ ଭାବୁଛି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାମ୍ବାଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଵିସୃଷ୍ଟା ହ୍ଯସି ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଯଥାକାମମନିନ୍ଦିତେ
ଏପରି କହି, ସେ ଅମ୍ବାକୁ ଦେଖି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ କଥା କହିଲେ— 'ନିର୍ଦ୍ଦୋଷିଣୀ, ତୁମେ ମୁକ୍ତ; ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା, ସେଠି ଯାଅ।'
ନାନିଯୋଜ୍ଯେ ସମର୍ଥୋଽହଂ ନିଯୋକ୍ତୁଂ ଭ୍ରାତରଂ ପ୍ରିଯମ୍। ଅନ୍ଯବାଵଗତାଂ ଚାପି କୋ ନାରୀଂ ଵାସଯେଦ୍ଗୃହେ
ମୁଁ ମୋ ପ୍ରିୟ ଭାଇକୁ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବିପରୀତ କିଛି କହିପାରିବି ନାହିଁ; ଏବଂ ଅନ୍ୟକୁ ଭଲପାଉଥିବା ଜଣେ ଝିଅକୁ କିଏ ଘରେ ରଖିବ?
ଅତସ୍ତ୍ଵାଂ ନ ନିଯୋକ୍ଷ୍ଯାମି ଅନ୍ଯକାମାସି ଗମ୍ଯତାମ୍। ଅହମପ୍ଯୂର୍ଧ୍ଵରେତା ଵୈ ନିଵୃତ୍ତୋ ଦାରକର୍ମଣି
ତେଣୁ, ତୁମେ ଅନ୍ୟକୁ ଭଲପାଉଛ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବି ନାହିଁ— ଯାଅ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା, ବିବାହ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ପଛେହଟିଛି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସା ଗତା ତତ୍ର ସଖୀଭିଃ ପରିଵାରିତା
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ ସହିତ ସେଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ।
ନିର୍ଦିଷ୍ଟା ହି ଶନୈ ରାଜନ୍ସାଲ୍ଵରାଜପୁରଂ ପ୍ରତି। ଅଥାମ୍ବା ସାଲ୍ଵଂମାଗମ୍ଯ ସାଽବ୍ରଵୀତ୍ପ୍ରତିପୂଜ୍ଯ ତଂ
ରାଜା, ଏପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳି, ସେ ଶାନ୍ତିରେ ଶାଲ୍ବରାଜ୍ୟ ପୁରକୁ ଯାଇଲେ। ଏପରି ଅମ୍ବା, ଶାଲ୍ବଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଠି ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି କହିଲେ।
ପୁରା ନିର୍ଦିଷ୍ଟଭାଵା ତ୍ଵାମାଗତାସ୍ମି ଵରାନନ। ଦେଵଵ୍ରତଂ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ସାନୁଜଂ ଭରତର୍ଷଭମ୍
ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ବାଛାଯାଇଥିଲି, ଏହି କାରଣରେ ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ଦେବବ୍ରତ ଓ ତାଙ୍କ ଭାଇ, ଭାରତବଂଶୀ ମହାନ୍ ନରକୁ ଛାଡ଼ି।
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଵିଧିଵନ୍ମାଂ ସମୁଦ୍ଯତାମ୍
ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛି, ମୋ ପ୍ରତି ଭଲ ହେଉ, ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର।
ତଯୈଵମୁକ୍ତଃ ସାଲ୍ଵୋପି ପ୍ରହସନ୍ନିଦମବ୍ରଵୀତ୍। ନିର୍ଜିତାଽସୀହ ଭୀଷ୍ମେଣ ମାଂ ଵିନିର୍ଜିତ୍ଯ ରାଜସୁ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଶାଲ୍ବ ହସି କହିଲେ— 'ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୀଷ୍ମ ମୋତେ ହରାଇ, ତୁମକୁ ଜିତିଥିଲେ।'
ଅନ୍ଯେନ ନିର୍ଜିତାଂ ଭଦ୍ରେ ଵିସୃଷ୍ଟାଂ ତେନ ଚାଲଯାତ୍। ନ ଗୃହ୍ଣାମି ଵରାରୋହେ ତତ୍ର ଚୈଵ ତୁ ଗମ୍ଯତାମ୍
ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜିତାଯାଇଛ, ସେ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛି; ମୁଁ ତୁମକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବି ନାହିଁ, ସୁନ୍ଦରୀ, ତେଣୁ ତୁମେ ସେଠିକୁ ଯାଅ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ସା ସମାଗମ୍ଯ କୁରୁରାଜ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍। ଅମ୍ବାବ୍ରଵୀତ୍ତତୋ ଭୀଷ୍ମଂ ତ୍ଵଯାଽହଂ ସହସା ହୃତା
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଅପୂର୍ବ କୁରୁରାଜ୍ୟକୁ ଫେରିଲେ। ତାପରେ ଅମ୍ବା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ତୁମେ ମୋତେ ବଳଜୋରେ ନେଇଥିଲ।'
କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମମଵେକ୍ଷସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ଭର୍ତା ମମ ଧର୍ମତଃ। ଯାଂ ଯଃ ସ୍ଵଯଂଵରେ କନ୍ଯାଂ ନିର୍ଜଯେଚ୍ଛୌର୍ଯସଂପଦା
କ୍ଷତ୍ରିୟର ଧର୍ମ ବିଚାର କର; ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତୁମେ ମୋ ଭର୍ତ୍ତା। ଯିଏ ନିଜ ଶୌର୍ୟରେ ସ୍ୱୟଂବରରେ ଝିଅକୁ ଜିତିଥାଏ—
ରାଜ୍ଞଃ ସର୍ଵାନ୍ଵିନିର୍ଜିତ୍ଯ ସ ତାମୁଦ୍ଵାହଯେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍। ଅତସ୍ତ୍ଵମେଵ ଭର୍ତା ମେ ତ୍ଵଯାଽହଂ ନିର୍ଜିତା ଯତଃ
ସେ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ହରାଇ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେ ଝିଅକୁ ବିବାହ କରିଥାଏ। ତେଣୁ, ମୋତେ ତୁମେ ଜିତିଥିଲେ, ତୁମେ ମୋ ଭର୍ତ୍ତା।
ତସ୍ମାଦ୍ଵହସ୍ଵ ମାଂ ଭୀଷ୍ମ ନିର୍ଜିତାଂ ସଂସଦି ତ୍ଵଯା। ଊର୍ଧ୍ଵରେତା ହ୍ଯହମିତି ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ପୁନଃପୁନଃ
ତେଣୁ, ଭୀଷ୍ମ, ସଭାରେ ତୁମେ ମୋତେ ଜିତିଛ, ମୋତେ ବିବାହ କର। 'ମୁଁ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ,' ସେ ପୁଣିପୁଣି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଭୀଷ୍ମଂ ସା ଚାବ୍ରଵୀଦମ୍ବା ଯଥାଜୈଷୀସ୍ତଥା କୁରୁ। ଏଵମନ୍ଵଗମଦ୍ଭୀଷ୍ମଂ ଷଟ୍ସମାଃ ପୁଷ୍କରେକ୍ଷଣା
ଅମ୍ବା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ କହିଲେ, "ଆପଣ ଯେପରି ଦେଉଥିଲେ, ସେହିପରି କରନ୍ତୁ।" ଏଭଳି, ପଦ୍ମନୟନୀ ଅମ୍ବା ଛଅ ବର୍ଷ ଧରି ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପଛରେ ପଛରେ ଚାଲିଲେ।
ଊର୍ଧ୍ଵରେତାସ୍ତ୍ଵହଂ ଭଦ୍ରେ ଵିଵାହଵିମୁଖୋଽଭଵମ୍। ତମେଵ ସାଲ୍ଵଂ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ଯଃ ପୁରା ମନସା ଵୃତଃ
ଭଲ ମହିଳା, ମୁଁ ଏବେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ହୋଇଛି, ବିବାହରୁ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇଛି। ତୁମେ ଯାଉ, ଯାହାକୁ ପୂର୍ବରୁ ମନରେ ଚୟନ କରିଥିଲ, ସେହି ସାଲ୍ବଙ୍କୁ।
ଅନ୍ଯସକ୍ତଂ କିମର୍ଥଂ ତ୍ଵମାତ୍ମାନମଵଦଃ ପୁରା। ଅନ୍ଯସକ୍ତାଂ ଵଧୂଂ କନ୍ଯାଂ ଵାସଯେତ୍ସ୍ଵଗୃହେ ନ ହି
ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ମନରେ ରଖିଥିଲ, ସେତେବେଳେ କାହିଁକି ଆପଣ ଆପଣକୁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଘୋଷଣା କଲେ? ଯେଉଁ କନ୍ୟା ଅନ୍ୟଜଣଙ୍କୁ ଭଲପାଏ, ସେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଘରେ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନାହମୁଦ୍ଵାହଯିଷ୍ଯେ ତ୍ଵାଂ ମମ ଭ୍ରାତ୍ରେ ଯଵୀଯସେ। ଵିଚିତ୍ରଵୀର୍ଯାଯ ଶୁଭେ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗମ୍ଯତାମିତି
ମୁଁ ତୁମକୁ ବିବାହ କରିବି ନାହିଁ, ମୋ ଛୋଟ ଭାଇ ବିଚିତ୍ରବୀର୍ୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଇବି ନାହିଁ। ଶୁଭେ, ତୁମେ ଯେଉଁଠାରେ ଚାହଁ, ସେଉଁଠାରେ ଯାଅ।
ଭୂଯଃ ସାଲ୍ଵଂ ସମଭ୍ଯେତ୍ଯ ରାଜନ୍ଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ମାମିତି। ନାହଂ ଗୃହ୍ଣାମ୍ଯନ୍ଯଜିତାମିତି ସାଲ୍ଵନିରାକୃତା
ଅମ୍ବା ପୁଣି ସାଲ୍ବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ, "ରାଜା, ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।" ସାଲ୍ବ କହିଲେ, "ମୁଁ ଅନ୍ୟେଁଠାରୁ ଜିତାଯାଇଥିବାକୁ ଗ୍ରହଣ କରେନି।" ଏଭଳି ସାଲ୍ବ ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ୱୀକାର କଲେ।
ଊର୍ଧ୍ଵରେତାସ୍ତ୍ଵହମିତି ଭୀଷ୍ମେଣ ଚ ନିରାକୃତା। ଅମ୍ବା ଭୀଷ୍ମଂ ପୁନଃ ସାଲ୍ଵଂ ଭୀଷ୍ମଂ ସାଲ୍ଵଂ ପୁନଃ ପୁନଃ
ଭୀଷ୍ମ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ବୋଲି କହି ଅମ୍ବାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କଲେ। ଅମ୍ବା ପୁଣିପୁଣି ଭୀଷ୍ମ ଓ ସାଲ୍ବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉଥିଲେ।
ଗମନାଗମନେନୈଵମନୈଷୀତ୍ଷଟ୍ ସମା ନୃପ। ଅଶ୍ରୁଭିର୍ଭୂମିମୁକ୍ଷନ୍ତୀ ଶୋଚନ୍ତୀ ସା ମନସ୍ଵିନୀ
ଏଭଳି ଯାଯିବା ଓ ଆସିବାରେ ରାଜା, ସେ ଛଅ ବର୍ଷ କଟାଇଲେ। ମାଟିରେ ଅଶ୍ରୁ ଝରାଇ, ଦୁଃଖରେ ଭରି ରହିଲେ ସେ ମହାନ୍ ମନବଳବତୀ।
ପୀନୋନ୍ନତକୁଚଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵା ଵିଶାଲଜଘନେକ୍ଷଣା। ଶ୍ରୋଣୀଭରାଲସଗମା ରାକାଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନା
ତାଙ୍କର ଉନ୍ନତ ଓ ମୋଟା ଛାତି, ପ୍ରଶସ୍ତ କଟି, ବଡ଼ ଆଖି, ଶରୀର ଭାରରେ ଚାଲିବା ଭାରି ହୋଇଯାଏ, ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ଵର୍ଷତ୍କାଦମ୍ବିନୀମୂର୍ଧ୍ନି ସ୍ଫୁରନ୍ତୀ ଚଞ୍ଚଲେଵ ସା। ସା ତତୋ ଦ୍ଵାଦଶ ସମା ବାହୁଦାମଭିତୋ ନଦୀମ୍। ପାର୍ଶ୍ଵେ ହିମଵତୋ ରମ୍ଯେ ତପୋ ଘୋରଂ ସମାଦଦେ
ବର୍ଷା ହେଉଥିବା କଦମ୍ବ ଗଛର ମୁଣ୍ଡା ପରି ତାଙ୍କର କେଶ ହଲୁହଲୁ କମ୍ପିଥିଲା। ଏପରେ, ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ ନିକଟର ଏକ ସୁନ୍ଦର ନଦୀ ପାର୍ଶ୍ୱରେ, ସେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ସଂକ୍ଷିପ୍ତକରଣା ତତ୍ର ତପ ଆସ୍ଥାଯ ସୁଵ୍ରତା। ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠେନ ସାଽତିଷ୍ଠଦକମ୍ପନ୍ତ ତତଃ ସୁରାଃ
ସେଠାରେ ଅମ୍ବା ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦମନ କରି, ଦୃଢ଼ ନିୟମ ରଖି, ପାଦର ଆଠି ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଦାଁଡି ରହିଲେ। ଏହା ଦେଖି ଦେବତାମାନେ କମ୍ପିଉଠିଲେ।
ତସ୍ଯାସ୍ତତ୍ତୁ ତପୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁରାଣାଂ କ୍ଷୋଭକାରକମ୍। ଵିସ୍ମିତଶ୍ଚୈଵ ହୃଷ୍ଟଶ୍ଚ ତସ୍ଯାନୁଗ୍ରହବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ତାଙ୍କର ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା ଦେଖି ଦେବତାମାନେ ଅଶାନ୍ତ ହେଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ କୃପା କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଅନନ୍ତସେନୋ ଭଗଵାନ୍କୁମାରୋ ଵରଦଃ ପ୍ରଭୁଃ। ମାନଯନ୍ରାଜପୁତ୍ରୀଂ ତାଂ ଦଦୌ ତସ୍ଯୈ ଶୁଭାଂ ସ୍ରଜମ୍
ଅନନ୍ତସେନ ନାମକ ଭଗବାନ୍ କୁମାର, ଦୟାଳୁ ଓ ଦାତା, ରାଜକୁମାରୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଶୁଭ୍ର ମାଳା ଦେଲେ।