ତଥା ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୋଧାସ୍ତେ ପ୍ରହୃଷ୍ଟୌ କୃଷ୍ଣପାଣ୍ଡଵୌ। ହତୋ ରାଜା ହତୋ ରାଜେତ୍ଯୂଚିରେ ଚ ଭଯାର୍ଦିତାଃ
କୃଷ୍ଣ ଓ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଏପରି ଉଲ୍ଲାସିତ ଦେଖି, ଯୋଧାମାନେ ଭୟରେ କାନ୍ତି, 'ରାଜା ମରିଗଲେ! ରାଜା ମରିଗଲେ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିଲେ।
ଜନସ୍ଯ ସନ୍ନିନାଦଂ ତୁ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁର୍ଯୋଧନୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଵ୍ଯେତୁ ଵୋ ଭୀରହଂ କୃଷ୍ଣୌ ପ୍ରେଷଯିଷ୍ଯାମି ମୃତ୍ଯଵେ
ଲୋକମାନଙ୍କର ଗଞ୍ଜନ ଶୁଣି, ଦୁର୍ୟୋଧନ କହିଲେ, 'ତୁମମାନଙ୍କର ଭୟ ଯାଉ; ମୁଁ କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନକୁ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ପଠାଇବି।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସୈନିକାନ୍ସର୍ଵାଞ୍ଜଯାପେକ୍ଷୀ ନରାଧିପଃ। ପାର୍ଥମାଭାଷ୍ଯ ସଂରମ୍ଭାଦିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି କହି ରାଜା ସମସ୍ତ ସୈନିକଙ୍କୁ ଜୟ ପାଇଁ ଆଶା କରି, ପାର୍ଥଙ୍କୁ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଏହି କଥା କହିଲେ:
ପାର୍ଥ ଯଚ୍ଛିକ୍ଷିତଂ ତେଽସ୍ତ୍ରଂ ଦିଵ୍ଯଂ ପାର୍ଥିଵମେଵ ଚ। ତଦ୍ଦର୍ଶଯ ମଯି କ୍ଷିପ୍ରଂ ଯଦି ଜାତୋଽସି ପାଣ୍ଡୁନା
ପାର୍ଥ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଦିବ୍ୟ ଓ ରାଜସ୍ତ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଶିଖିଛ, ସେଗୁଡିକୁ ତୁରନ୍ତ ମୋ ପାଖରେ ଦେଖା, ଯଦି ତୁମେ ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅ।
ଯଦ୍ବଲଂ ତଵ ଵୀର୍ଯଂ ଚ କେଶଵସ୍ଯ ତଥୈଵ ଚ। ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ମଯି କ୍ଷିପ୍ରଂ ପଶ୍ଯାମସ୍ତଵ ପୌରୁଷମ୍
ତୁମର ଯେଉଁ ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରତାପ, ଏବଂ କେଶବଙ୍କର ମଧ୍ୟ, ସେଗୁଡିକୁ ମୋ ପାଖରେ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରଦର୍ଶନ କର, ଆମେ ତୁମର ପୌରୁଷ ଦେଖିବା।
ଅସ୍ମତ୍ପରୋକ୍ଷଂ କର୍ମାଣି କୃତାନି ପ୍ରଵଦନ୍ତି ତେ। ସ୍ଵାମିସତ୍କାରଯୁକ୍ତାନି ଯାନି ତାନୀହ ଦର୍ଶଯ
ତୁମେ ଯେଉଁ କାମ କଲା, ଯାହା ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ନିଜ ମାଲିକଙ୍କ ସମ୍ମାନ ପାଇଁ କରାଯାଇଛି ବୋଲି କହାଯାଏ, ସେଗୁଡିକୁ ଏଠାରେ ଦେଖା।
ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ରଣେ ପାର୍ଥଃ ସୃକ୍ଵିଣୀ ପରିସଂଲିହନ୍। ନାପଶ୍ଯଚ୍ଚ ତତୋଽସ୍ଯାଙ୍ଗଂ ଯନ୍ନ ସ୍ଯାଦ୍ଵର୍ମରକ୍ଷିତମ୍
ତାପରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ନିଜ ଠୋଡ଼ ଚାଟିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁର ଯେଉଁ ଅଂଶ ବର୍ମରେ ରକ୍ଷିତ ନଥିଲା, ସେଉଁଠି କିଛି ଛାଡିଲେନି।
ତତୋଽସ୍ଯ ନିଶିତୈର୍ବାଣୈଃ ସୁମୁକ୍ତୈରନ୍ତକୋପମୈଃ। ହଯାଂଶ୍ଚକାର ନିର୍ଦେହାନୁଭୌ ଚ ପାର୍ଷ୍ଣିସାରଥୀ
ତାପରେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସଠିକ ବାଣରେ, ଯାହା ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଭୟଙ୍କର, ସେ ଘୋଡା, ରଥଚାଳକ ଓ ପଛର ରକ୍ଷକକୁ ମାରିଦେଲେ।
ଧନୁରସ୍ଯାଚ୍ଛିନତ୍ତୂର୍ଣଂ ହସ୍ତାଵାପଂ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ରଥଂ ଚ ଶକଲୀକର୍ତୁଂ ସଵ୍ଯସାଚୀ ପ୍ରଚକ୍ରମେ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସବ୍ୟସାଚୀ ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁର ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ଧରିଥିବା ହାତ କାଟିଦେଲେ, ଏବଂ ରଥକୁ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ଚ ବାଣାଭ୍ଯାଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣାଭ୍ଯାଂ ଵିରଥୀକୃତମ୍। ଆଵିଦ୍ଧ୍ଯଦ୍ଧସ୍ତତଲଯୋରୁଭଯୋରର୍ଜୁନସ୍ତଦା
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ, ଦୁଇଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ରଥହୀନ କରି, ଦୁଇ ହାତକୁ ଆଘାତ କଲେ।
[ପ୍ରଯତ୍ନଜ୍ଞୋ ହି କୌନ୍ତଯୋ ନଖମାଂସାନ୍ତରେଷୁଭିଃ। ସ ଵେଦନାଭିରାଵିଗ୍ନଃ ପଲାଯନପରାଯଣଃ।।]
[କୌନ୍ତେୟ, ଯେଉଁଠି ନଖ ଓ ମାଂସ ମଧ୍ୟରେ ବାଣ ଲଗାଇଲେ, ତାହାର ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଭୟଭିତ ହୋଇ ପଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।]
ତଂ କୃଚ୍ଛ୍ରାମାପଦଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରମଧନ୍ଵିନଃ। ସମାପେତୁଃ ପରୀପ୍ସନ୍ତୋ ଧନଞ୍ଜଯଶରାର୍ଦିତମ୍
ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କ ବାଣରେ ଆଘାତ ପାଇ, ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନୁର୍ଧରକୁ ଦୁଃସ୍ଥିତିରେ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସାଥିମାନେ ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ଦୌଡ଼ିଆସିଲେ।
ତଂ ରଥୈର୍ବହୁସାହସ୍ରୈଃ କଲ୍ପିତୈଃ କୁଞ୍ଜରୈର୍ହଯୈଃ। ପଦାତ୍ଯୋଘୈଶ୍ଚ ସଂରବ୍ଧୈଃ ପରିଵଵ୍ରୁର୍ଧନଞ୍ଜଯମ୍
ହଜାର ହଜାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡା ଓ ଉତ୍ସାହିତ ପଦାତି ସେମାନେ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଘେରି ନେଲେ।
ଅଥ ନାର୍ଜୁନଗୋଵିନ୍ଦୌ ନ ରଥୋ ଵା ଵ୍ଯଦୃଶ୍ଯତ। ଅସ୍ତ୍ରଵର୍ଷେଣ ମହତା ଶରୌଘୈଶ୍ଚାପି ସଂଵୃତୌ
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ, ଗୋବିନ୍ଦ ଓ ତାଙ୍କର ରଥ, ବଡ଼ ଅସ୍ତ୍ର ବର୍ଷା ଓ ଶର ଝଡ଼ରେ ଢାକି ଦେଉଥିବାରୁ, କେହି ଦେଖିପାରିଲେନି।
ତତୋଽର୍ଜୁନୋଽସ୍ତ୍ରଵୀର୍ଯେଣ ନିଜଘ୍ନେ ତାଂ ଵରୂଥିନୀମ୍। ତତ୍ର ଵ୍ଯଙ୍ଗୀ କୃତାଃ ପେତୁଃ ଶତଶୋଽଥ ରଥଦ୍ଵିପାଃ
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ ସେହି ସେନାକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ। ଏଠାରେ ଶତ-ଶତ ରଥ ଓ ହାତୀ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ପଡିଗଲେ।
ତେ ହତା ହନ୍ଯମାନାଶ୍ଚ ନ୍ଯଗୃହ୍ଣଂସ୍ତଂ ରଥୋତ୍ତମମ୍। ସ ରଥଃ ସ୍ତମ୍ଭିତସ୍ତସ୍ଥୌ କ୍ରୋଶମାତ୍ରେ ସମନ୍ତତଃ
ମୃତ ଓ ଆଘାତ ପାଉଥିବା ସେନା ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥକୁ ଅଟକାଇ ରଖିଲେ। ଏହି ରଥଟି ଏକ ଚିତ୍କାର ଦୂରରେ ଚାରିପାଖରେ ଅଟକି ରହିଗଲା।
ତତୋଽର୍ଜୁନଂ ଵୃଷ୍ଣିଵୀରସ୍ତ୍ଵରିତୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଧନୁର୍ଵିଷ୍ଫାରଯାତ୍ଯର୍ଥମହଂ ଧ୍ମାସ୍ଯାମି ଚାମ୍ବୁଜମ୍
ତାପରେ ବୃଷ୍ଣି ଗୋତ୍ରର ଶୂରବୀର ଶୀଘ୍ର ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୁମେ ତୁମର ଧନୁକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଟାଣିବା ସମୟରେ, ମୁଁ ପଞ୍ଜଜନ୍ୟ ଶଙ୍ଖ ଫୁଙ୍ଗିବି।"
ତତୋ ଵିଷ୍ଫାର୍ଯ ବଲଵଦ୍ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ଜଘ୍ନିଵାନ୍ରିପୂନ୍। ମହତା ଶରଵର୍ଷେଣ ତଲଶବ୍ଦେନ ଚାର୍ଜୁନଃ
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁକୁ ଟାଣି, ଏକ ବଡ଼ ତୀର ବର୍ଷା ଓ ଧନୁର ତଳ ଶବ୍ଦରେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯଂ ଚ ବଲଵାନ୍ଦଧ୍ମୌ ତାରେଣ କେଶଵଃ। ରଜସା ଧ୍ଵସ୍ତପକ୍ଷ୍ମାନ୍ତଃ ପ୍ରସ୍ଵିନ୍ନଵଦନୋ ଭୃଶମ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀ କେଶବ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ ପଞ୍ଜଜନ୍ୟ ଶଙ୍ଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ। ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଧୂଳି ଓ ପସିନାରେ ଢାକିଗଲା, ପବନରେ ତାଙ୍କର ଚକୁର କୋନା ଉଡିଯାଇଥିଲା।
ତେନାଚ୍ଯୁତୋଷ୍ଠପୁଟପୂରିତମାରୁତେନ ଶଙ୍ଖାନ୍ତରୋଦରଵିଵୃଦ୍ଧଵିନିଃସୃତେନ। ନାଦେନ ସାସୁରଵିଯତ୍ସୁରଲୋକପାଲ-- ମୁଦ୍ଵିଗ୍ନମୀଶ୍ଵର ଜଗତ୍ସ୍ଫୁଟତୀଵ ସର୍ଵମ୍
ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କର ଠୋଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଭରିଥିବା ବାୟୁ ଶଙ୍ଖର ଖୋଲ ମାନେ ମାଡ଼ି ନିକାସିଲା। ଏହି ଶବ୍ଦରେ ଦେବ, ଦାନବ, ଲୋକପାଳମାନେ ଭୟଭିତ ହେଇଗଲେ, ମହାପ୍ରଭୁ, ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରି ଲାଗିଲା।
ତସ୍ଯ ଶଙ୍ଖସ୍ଯ ନାଦେନ ଧନୁଷୋ ନିଃସ୍ଵନେନ ଚ। ନିଃସତ୍ଵାଶ୍ଚ ସସତ୍ଵାଶ୍ଚ କ୍ଷିତୌ ପେତୁସ୍ତଦା ଜନାଃ
ସେହି ଶଙ୍ଖ ଶବ୍ଦ ଓ ଧନୁର ତଳ ଶବ୍ଦରେ, ଏହି ସମୟରେ ଜୀବନ୍ତ ଓ ମୃତ ଲୋକମାନେ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ।
ତୈର୍ଵିମୁକ୍ତୋ ରଥୋ ରେଜେ ଵାଯ୍ଵୀରିତ ଇଵାମ୍ବୁଦଃ। ଜଯଦ୍ରଥସ୍ଯ ଗୋପ୍ତାରସ୍ତତଃ କ୍ଷୁବ୍ଧାଃ ସହାନୁଗାଃ
ସେମାନେ ରଥକୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ, ରଥଟି ପବନରେ ଉଡୁଥିବା ମେଘ ପରି ଚମକିଲା। ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କର ରକ୍ଷକମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ଅନୁଗତ ହୋଇ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ।
ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସହସା ପାର୍ଥଂ ଗୋପ୍ତାରଃ ସୈନ୍ଧଵସ୍ଯ ତୁ। ଚକ୍ରୁର୍ନାଦାନ୍ମହେଷ୍ଵାସାଃ କମ୍ପଯନ୍ତୋ ଵସୁନ୍ଧରାମ୍
ପାର୍ଥଙ୍କୁ ହଠାତ୍ ଦେଖି, ସେଇ ସିନ୍ଧୁପ୍ରଭୁଙ୍କର ରକ୍ଷକମାନେ, ମହାଧନୁର୍ଧରମାନେ, ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦ କରି ଭୂମିକୁ କମ୍ପିତ କରିଦେଲେ।
ବାଣଶବ୍ଦରଵାଂଶ୍ଚୋଗ୍ରାନ୍ଵିମିଶ୍ରାଞ୍ଶଙ୍ଖନିଃସ୍ଵନୈଃ। ପ୍ରାଦୁଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ମହାତ୍ମାନଃ ସିଂହନାଦରଵାନପି
ସେଇ ମହାତ୍ମାମାନେ ତୀରର ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ, ଶଙ୍ଖର ତଳ ଶବ୍ଦ ସହିତ ମିଶି, ସିଂହର ଦହାଡ଼ ଭଳି ଶବ୍ଦ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ।
ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିନଦଂ ଘୋରଂ ତାଵକାନାଂ ସମୁତ୍ଥିତମ୍। ପ୍ରଦଧ୍ମତୁଃ ଶଙ୍ଖଵରୌ ଵାସୁଦେଵଧନଞ୍ଜଯୌ
ତୁମ ଦଳରୁ ଉଠିଥିବା ଭୟଙ୍କର ଉproar ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ବାସୁଦେବ ଓ ଧନଞ୍ଜୟ ଦୁଇଜଣେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଶଙ୍ଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ।
ତେନ ଶବ୍ଦେନ ମହତା ପୂରିତେଯଂ ଵସୁନ୍ଧରା। ସଶୈଲା ସାର୍ଣଵଦ୍ଵୀପା ସପାତାଲା ଵିଶାମ୍ପତେ
ସେହି ବଡ଼ ଶବ୍ଦରେ ଏହି ଭୂମି ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼, ସମୁଦ୍ର, ଦ୍ୱୀପ ଓ ପାତାଳ ସହିତ ଭରିଯିବା। ରାଜା, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଏହି ଶବ୍ଦରେ ଆବୃତ ହେଇଗଲା।
ସ ଶବ୍ଦୋ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ସର୍ଵା ଦିଶୋ ଦଶ। ପ୍ରତିସସ୍ଵାନ ତତ୍ରୈଵ କୁରୁପାଣ୍ଡଵଯୋର୍ବଲେ
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେହି ଶବ୍ଦ ଦଶ ଦିଗରେ ଚାଲିଗଲା, ଏଠାରେ କୁରୁ ଓ ପାଣ୍ଡବ ଦଳରେ ଏହି ଶବ୍ଦ ପ୍ରତିଧ୍ୱନି କରିଲା।
ତାଵକା ରଥିନସ୍ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଷ୍ଣଧନଞ୍ଜଯୌ। ସମ୍ଭ୍ରମଂ ପରମଂ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତ୍ଵରମାଣା ମହାରଥାଃ
ସେଠାରେ କୃଷ୍ଣ ଓ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଦେଖି, ତୁମ ରଥୀମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ଭୟଭିତ ହେଇଗଲେ, ମହାରଥୀମାନେ ଶୀଘ୍ର ଚଳିଲେ।
ଅଥ କୃଷ୍ଣୌ ମହାଭାଗୌ ତାଵକା ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଦଂଶିତୌ। ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧାସ୍ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ତାପରେ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ ଦେଖି, ତୁମ ଦଳ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଆଗକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଏହା ଏକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲା।
ସୌମଦତ୍ତିଂ ତ୍ରିଭିର୍ଵିଦ୍ଵ୍ଵା ଶଲ୍ଯଂ ଚ ଦଶଭିଃ ଶରୈଃ। ଶିତୈରଗ୍ନିଶିଖାକାରୈର୍ଦ୍ରୌଣିଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ଚାଷ୍ଟଭିଃ
ସେ ତିନିଟି ତୀରରେ ସୌମଦତ୍ତିଙ୍କୁ, ଦଶଟି ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ପରି ତୀରରେ ଶଲ୍ୟଙ୍କୁ, ଏବଂ ଆଠଟି ତୀରରେ ଦ୍ରୌଣିଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।