ତତଃ ପ୍ରହସ୍ଯ ଗୋଵିନ୍ଦଃ ସାଧୁସାଧ୍ଵିତ୍ଯଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଶରଵେଶ୍ମନି ପାର୍ଥେନ କୃତେ ତସ୍ମିନ୍ମହାତ୍ମନା
ତାପରେ ଗୋବିନ୍ଦ ହସି କହିଲେ, 'ବହୁତ ଭଲ, ବହୁତ ଭଲ', ଯେତେବେଳେ ମହାତ୍ମା ପାର୍ଥ ସେଇ ତୀର ଦେଉଳ ତିଆରି କଲେ।
ସ ତାଁଲ୍ଲବ୍ଧୋଦକାନ୍ସ୍ନାତାଞ୍ଜଗ୍ଧାନ୍ନାନ୍ଵିଗତକ୍ଲମାନ୍। ଯୋଜଯାମାସ ସଂହୃଷ୍ଟଃ ପୁନରେଵ ରଥୋତ୍ତମେ
ଘୋଡ଼ାମାନେ ଜଳ ପାଇ, ସ୍ନାନ କରି, ଖାଇ, ଶ୍ରମ ହରାଇ, ସେ ଆନନ୍ଦରେ ପୁଣି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥକୁ ଯୋଡ଼ିଲେ।
ସ ତଂ ରଥଵରଂ ଶୌରିଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ। ସମାସ୍ଥାଯ ମହାତେଜାଃ ସାର୍ଜୁନଃ ପ୍ରଯଯୌ ଦ୍ରୁତମ୍
ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୌରି, ବିଶାଳ ତେଜସ୍ବୀ, ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥରେ ଅର୍ଜୁନ ସହ ଚଢ଼ି ତୁରନ୍ତ ଚାଲିଗଲେ।
ଯୋଜଯିତ୍ଵା ହଯାଂସ୍ତସ୍ଯ ଵିଧିଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା। ରଣେ ଚଚାର ଗୋଵିନ୍ଦସ୍ତୃଣୀକୃତ୍ଯ ମହାରଥାନ୍
ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଘୋଡ଼ାମାନେ ଯୋଡ଼ି, ଗୋବିନ୍ଦ ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ମହାରଥୀମାନେକୁ ଅଗଣା କରି ଚାଲିଲେ।
ରଥଂ ରଥଵରସ୍ଯାଜୌ ଯୁକ୍ତଂ ଲବ୍ଧୋଦକୈର୍ହଯୈଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁରୁବଲଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପୁନର୍ଵିମନସୋଽଭଵନ୍
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥୀଙ୍କ ରଥ ଜଳପାନ କରିଥିବା ଘୋଡ଼ାମାନେ ଯୋଡ଼ାଯାଇଛି ଦେଖି, କୁରୁ ସେନାର ମୁଖ୍ୟମାନେ ପୁଣି ମନମରା ହେଲେ।
ଵିନିଃସ୍ଵସନ୍ତସ୍ତେ ରାଜନ୍ଭଗ୍ନଦଂଷ୍ଟ୍ରା ଇଵୋରଗାଃ। ଘିଗହୋଽତିଗତଃ ପାର୍ଥଃ କୃଷ୍ଣଶ୍ଚେତ୍ଯବ୍ରୁଵନ୍ପୃଥକ୍
ହେ ରାଜା, ସେମାନେ ଭଙ୍ଗ ଦାଂତ ନାଗମାନେ ପରି ଦୀର୍ଘ ଶ୍ୱାସ ନେଲେ ଏବଂ ଅଲଗା ଅଲଗା କହିଲେ, 'ପାର୍ଥ ଓ କୃଷ୍ଣ ଆମକୁ ଛାଡ଼ି ଆଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।'
ତତ୍ସୈନ୍ଯଂ ସର୍ଵତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୋମହର୍ଷଣମଦ୍ଭୁତମ୍। ତ୍ଵରଧ୍ଵମିତି ଚାକ୍ରନ୍ଦନ୍ନୈତଦସ୍ତୀତି ଚାଵୁଵନ୍
ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ, ରୋମାଞ୍ଚକର ଦୃଶ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେଖି, ସମଗ୍ର ସେନା ଚିତ୍କାର କଲା, 'ତୁରନ୍ତ ଚାଲ' ଏବଂ 'ଏହା ସତ୍ୟ' ବୋଲି କହିଲେ।
ସର୍ଵକ୍ଷତ୍ରସ୍ଯ ମିଷତୋ ରଥେନୈକେନ ଦଂଶିତୌ। ବାଲଃ କ୍ରୀଡନକେନେଵ କଦର୍ଥୀକୃତ୍ଯ ନୋ ବଲମ୍
ସମସ୍ତ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ଏକ ମାତ୍ର ରଥ ନେଇ, ସେ ଦୁଇଜଣ ଆମକୁ ଅବହେଳା କଲେ, ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁ ଖେଳନା ନେଇ ଖେଳେ, ଆମ ଶକ୍ତିକୁ ଅପମାନ କଲେ।
କ୍ରୋଶତାଂ ଯତମାନାନାମସଂସକ୍ତୌ ପରନ୍ତପୌ। ଦର୍ଶଯିତ୍ଵାଽତ୍ମନୋ ଵୀର୍ଯଂ ପ୍ରଯାତୌ ସର୍ଵରାଜସୁ
ସମସ୍ତେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ଓ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ବେଳେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ଶତ୍ରୁଦଳନୀ, ନିଜ ଶୌର୍ୟ ଦେଖାଇ, ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଗଲେ।
ଯଥା ଦେଵାସୁରେ ଯୁଦ୍ଧେ ତୃଣୀକୃତ୍ଯ ଚ ଦାନଵାନ୍। ଇନ୍ଦ୍ରାଵିଷ୍ଣୂ ପୁରା ରାଜଞ୍ଜମ୍ଭସ୍ଯ ଵଧକାଙ୍କ୍ଷିଣୌ
ଯେପରି ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧରେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ ଜମ୍ଭକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଦାନବମାନେକୁ ଅଗଣା କରିଥିଲେ, ହେ ରାଜା।
ତୌ ପ୍ରଯାତୌ ପୁନର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଦାଽନ୍ଯେ ସୈନିକାବ୍ରୁଵନ୍। ତ୍ଵରଧ୍ଵଂ କୁରଵଃ ସର୍ଵେ ଵଧେ କୃଷ୍ଣକିରୀଟିନୋଃ
ସେମାନେ ପୁଣି ଚାଲିଯିବାକୁ ଦେଖି, ଅନ୍ୟ ସେନାମାନେ କହିଲେ, 'ସମସ୍ତେ କୁରୁବଂଶୀ ତୁମେ ତୁରନ୍ତ ଚାଲ, କୃଷ୍ଣ ଓ ମୁକୁଟଧାରୀଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ।'
ରଥଂ ଯୁଙ୍କ୍ତ୍ଵା ହି ଦାଶାର୍ହୋ ମିଷତାଂ ସର୍ଵଧନ୍ଵିନାମ୍। ଜଯଦ୍ରଥାଯ ଯାତ୍ଯେଷ କଦର୍ଥୀକୃତ୍ଯ ନୋ ରଣେ
ଦାଶାର୍ହ ସମସ୍ତ ଧନୁର୍ଧରଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରଥ ଯୋଡ଼ି, ଆମକୁ ଅବହେଳା କରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଉଛନ୍ତି।
ତତ୍ର କେଚିନ୍ମିଥୋ ରାଜନ୍ସମଭାଷନ୍ତ ଭୂମିପାଃ। ଅଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵଂ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ତଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହଦଦ୍ଭୁତମ୍
ସେଠାରେ କିଛି ରାଜାମାନେ ଏକାଉଁଠି ଆଲୋଚନା କରିଲେ, କାରଣ ସେମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେବେ ଦେଖିନଥିବା ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ଘଟଣା ଦେଖିଥିଲେ।
ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନି ରାଜା ଚ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽତ୍ଯଯଂ ଗତଃ। ଦୁର୍ଯୋଧନାପରାଘେନ କ୍ଷତ୍ରଂ କୃତ୍ସ୍ନା ଚ ମେଦିନୀ
ସମସ୍ତ ସେନା ଓ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ରାଜା ବିନାଶ ପଥରେ ପହଞ୍ଚିଗଲେ; ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କର ପରାଜୟ ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜାତି ଓ ଏହି ପୃଥିବୀ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଗଲା।
ଵିଲଯଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତା ତଚ୍ଚ ରାଜା ନ ବୁଧ୍ଯତେ। ଇତ୍ଯେଵଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାସ୍ତତ୍ର ବ୍ରୁଵନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେ ଚ ଭାରତ
ସେମାନେ ନଶ୍ୱରତାରେ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ତଥାପି ରାଜା ଏହି କଥା ବୁଝିପାରୁନାହାନ୍ତି; ଏଭଳି କଥା ସେଠାରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କହିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ସିନ୍ଧୁରାଜସ୍ଯ ଯତ୍କୃତ୍ଯଂ ଗତସ୍ଯ ଯମସାଦନମ୍। ତତ୍କରୋତୁ ଵୃଥାଦୃଷ୍ଟିର୍ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽନୁପାଯଵିତ୍
ସିନ୍ଧୁ ରାଜା ଯମଲୋକକୁ ଚଳିଗଲେ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ କାମ କରିବାକୁ ଥିଲା, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଯିଏ ଠିକ୍ ଉପାୟ ଜାଣିନାହିଁ ଓ ଅନାବଶ୍ୟକ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଛି, ସେ ଏହି କାମ କରୁ।
ତତଃ ଶୀଘ୍ରତରଂ ପ୍ରାଯାତ୍ପାଣ୍ଡଵଃ ସୈନ୍ଧଵଂ ପ୍ରତି। ଵିଵର୍ତମାନେ ତିଗ୍ମାଂଶୌ ହୃଷ୍ଟୈଃ ପୀତୋଦକୈର୍ହଯୈଃ
ତାପରେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର ବହୁତ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ସିନ୍ଧୁ ରାଜାଙ୍କ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ, ଯେବେ ତୀବ୍ର ରବି ଦିଗବଦଳ କରୁଥିଲେ, ଓ ତାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେ ପରିଷ୍କାର ପାଣି ପିଇ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇଥିଲେ।
ତଂ ପ୍ରଯାନ୍ତଂ ମହାବାହୁଂ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରମ୍। ନାଶକ୍ନୁଵନ୍ଵାରଯିତୁଂ ଯୋଧାଃ କ୍ରୁଦ୍ଧମିଵାନ୍ତକମ୍
ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁଧରୀ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଯେତେବେଳେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ, ଯୋଧାମାନେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିପାରିଲେନି; ସେ ତେଣୁ ରାଗିଥିବା ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଵିଦ୍ରାଵ୍ଯ ତୁ ତତଃ ସୈନ୍ଯଂ ପାଣ୍ଡଵଃ ଶତ୍ରୁତାପନଃ। ଯଥା ମୃଗଗଣାନ୍ସିଂହଃ ସୈନ୍ଧଵାର୍ଥେ ଵ୍ଯଲୋଡଯତ୍
ପାଣ୍ଡବ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେବାଳା, ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରି, ସିନ୍ଧୁ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ହରିଣ ଦଳକୁ ସିଂହ ଯେମିତି ଚିଥରିଦିଏ, ସେମିତି ସେମାନେ ଛିତରିଦେଲେ।
ଗାହମାନସ୍ତ୍ଵନୀକାନି ତୂର୍ଣମଶ୍ଵାନଚୋଦଯତ୍। ବଲାକାଭଂ ତୁ ଦାଶାର୍ହଃ ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯଂ ଵ୍ଯନାଦଯତ୍
ସେ ଯୋଧା ଦଳମାନେ ଭିତରକୁ ଲାଘି, ଘୋଡ଼ାମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିଲେ; ଦାଶାର୍ହ ବଂଶଜ ଧଳା ବକମାନେ ଭଳି ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି କରିଲେ।
କୌନ୍ତେଯେନାଗ୍ରତଃ ସୃଷ୍ଟା ନ୍ଯପତନ୍ପୃଷ୍ଠତଃ ଶରାଃ। ତୂର୍ଣାତ୍ତୂର୍ଣତରଂ ହ୍ଯଶ୍ଵାଃ ପ୍ରାଵହନ୍ଵାତରଂହସଃ
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଆଗରୁ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକି ପଛକୁ ପଡ଼ିଲା; ଘୋଡ଼ାମାନେ ବାୟୁଠାରୁ ଅଧିକ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ନେଇଯାଉଥିଲେ।
ତତୋ ନୃପତଯଃ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ପରିଵଵ୍ରୁର୍ଧନଞ୍ଜଯମ୍। କ୍ଷତ୍ରିଯା ବହଵଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଜଯଦ୍ରଥଵଧୈଷିଣମ୍
ତାପରେ ରାଗିଥିବା ରାଜାମାନେ ଓ ଅନେକ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ, ଯିଏ ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କ ବଧ ଚାହୁଁଥିଲେ, ଚାରିପାଖରେ ଘେରି ନେଲେ।
ସୈନ୍ଯେଷୁ ଵିପ୍ରଯାତେଷୁ ଧିଷ୍ଠିତଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭମ୍। ଦୁର୍ଯୋଧନୋଽତ୍ଵଯାତ୍ପାର୍ଥଂ ତ୍ଵରମାଣୋ ମହାହଵେ
ସେନାମାନେ ଛିତରିଯିବା ସମୟରେ, ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ିଥିବା ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଦୁର୍ୟୋଧନ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଆସିଲେ।
ଵାତୋଦ୍ଧୂତପତାକଂ ତଂ ରଥଂ ଜଲଦନିଃସ୍ଵନମ୍। ଘୋରଂ କପିଧ୍ଵଜଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିଷଣ୍ଣା ରଥିନୋଽଭଵନ୍
ବାତାସରେ ଫଡ଼ିଉଠୁଥିବା ପତାକା, ମେଘର ଗର୍ଜନ ଭଳି ରଥର ଧ୍ୱନି, ଭୟଙ୍କର ବାନର ଝଣ୍ଡା ଦେଖି ରଥୀମାନେ ମନମରିଗଲେ।
ଦିଵାକରେଽଥ ରଜସା ସର୍ଵତଃ ସଂଵୃତେ ଭୃଶମ୍। ଶରାର୍ତାଶ୍ଚରଣେ ଯୋଧାଃ ଶେକୁଃ କୃଷ୍ଣୌ ନ ଵୀକ୍ଷିତୁମ୍
ଯେତେବେଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଧୂଳିରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଢାକିଯାଇଥିଲା, ତେବେ ତୀରରେ ପୀଡ଼ିତ ଯୋଧାମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ୁଥିବା କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେନି।
ଯଦ୍ଯସ୍ଯ ସମରେ ଗୋପ୍ତା ଶକ୍ରୋ ଦେଵଗଣୈଃ ସହ। ତଥାପ୍ଯେନଂ ନିହଂସ୍ଯାଵ ଇତି କୃଷ୍ଣାଵଭାଷତାମ୍
ଯଦି ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସନ୍ତି, ତଥାପି ଆମେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେବୁ—ଏଭଳି କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ।
ଇତି କୃଷ୍ଣୌ ମହାବାହୂ ମିଥଃ କଥଯତାଂ ତଦା। ସିନ୍ଧୁରାଜମଵେକ୍ଷନ୍ତୌ ତ୍ଵତ୍ପୁତ୍ରା ବହୁ ଚୁକ୍ରୁଶୁଃ
ଏଭଳି ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଏକାଉଁଠି କଥା ହେଉଥିଲେ, ସିନ୍ଧୁ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ତୁମ ପୁଅମାନେ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ କରିଲେ।
ଅତୀତ୍ଯ ମରୁଧନ୍ଵାନଂ ପ୍ରଯାନ୍ତୌ ତୃଷିତୌ ଗଜୌ। ପୀତ୍ଵା ଵାରି ସମାଶ୍ଵସ୍ତୌ ତଥୈଵାସ୍ତାମରିନ୍ଦମୌ
ମରୁ ମାରୁଭୂମି ଉଲ୍ଲଙ୍ଘି, ଦୁଇଟି ହାତୀ ତିବ୍ର ତିର୍ଷ୍ଣାରେ ପାଣି ପିଇ ଶାନ୍ତି ମିଳିଲେ; ସେପରି ଶତ୍ରୁନାଶକ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତି ନେଲେ।
ଵ୍ଯାଘ୍ରସିଂହଗଜାକୀର୍ଣାନତିକ୍ରମ୍ଯ ଚ ପର୍ଵତାନ୍। ଵଣିଜାଵିଵ ଦୃଶ୍ଯେତାଂ ହୀନମୃତ୍ଯୂ ଜରାତିଗୌ
ବାଘ, ସିଂହ ଓ ହାତୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାହାଡ଼ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘି, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଟାଳି ଜରାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ବ୍ୟାପାରୀମାନେ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତଥାହି ମୁଖଵର୍ଣୋଽଯମନଯୋରିତି ମେନିରେ। ତାଵକା ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମୁକ୍ତୌ ତୌ ଵିକ୍ରୋଶନ୍ତି ସ୍ମ ସର୍ଵଶଃ
ତାଙ୍କ ମୁହଁର ରଙ୍ଗ ଦେଖି, ତୁମ ଲୋକମାନେ ଭାବିଲେ—‘ଏହି ଦୁଇଜଣ ମୁକ୍ତି ପାଇଛନ୍ତି’; ଏହିଭଳି ସମସ୍ତେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କରିଲେ।