ଅସ୍ତ୍ରେ ତେ ଵାରୁଣାଗ୍ନେଯେ ଯଦା ବାଣୈଃ ସମାହିତେ। ନ ଯାଵଦଭ୍ଯପଦ୍ଯେତାଂ ଵ୍ଯାଵର୍ତଦଥ ଭାସ୍କରଃ
ବାରୁଣ ଓ ଅଗ୍ନିଅସ୍ତ୍ର ବାଣମାନେ ସହିତ ଲଡ଼ୁଥିବା ବେଳେ, ସେମାନେ ଏକାଉଁଠି ଆସିପାରିବା ପୂର୍ବରୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆପଣ ଆଲୋକ ହଟାଇଲେ।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ଭୀମସେନଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ। ନକୁଲଃ ସହଦେଵଶ୍ଚ ପର୍ଯରକ୍ଷନ୍ତ ସାତ୍ଯକିମ୍
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀମସେନ, ନକୁଳ ଓ ସହଦେବ ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନମୁଖୈଃ ସାର୍ଧଂ ଵିରାଟଶ୍ଚ ସକେକଯଃ। ମତ୍ସ୍ଯାଃ ସାଲ୍ଵେଯସେନାଶ୍ଚ ଦ୍ରୋଣମାଜଗ୍ମୁରଞ୍ଜସା
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ବିରାଟ, କେକୟ, ମତ୍ସ୍ୟ ଓ ସାଲ୍ୱେୟ ସେନା ସହିତ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ତ୍ୱରିତ ଚଲିଆସିଲେ।
ଦୁଃଶାସନଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ରାଜପୁତ୍ରାଃ ସହସ୍ରଶଃ। ଦ୍ରୋଣମଭ୍ଯୁପପଦ୍ଯନ୍ତ ସପତ୍ନୈଃ ପରିଵାରିତମ୍
ଦୁଃଶାସନଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ହଜାର ହଜାର ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଘେରି ରଖିଲେ, ସେଠାରେ ସ୍ପର୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ରଜସା ସଂଵୃତେ ଲୋକେ ଶରଜାଲସମାଵୃତେ।। ସର୍ଵମାଵିଗ୍ନମଭଵନ୍ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯତ କିଞ୍ଚନ
ଧୂଳିରେ ଆଛାଦିତ ହୋଇଥିବା ଏହି ଲୋକରେ, ଶରର ଜାଲରେ ଢାକାଯିବାରୁ, ସମସ୍ତ କିଛି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା; କିଛି ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିଁ।
ସୈନ୍ଯେନ ରଜସା ଧ୍ଵସ୍ତେ ନିର୍ମର୍ଯାଦମଵର୍ତତ।। `ତେନାନ୍ତରେଣ ପାର୍ଥସ୍ତୁ ରଣେ ଜିତ୍ଵା ମହାରିପୂନ୍
ସେନା ଧୂଳିରେ ଢାକାଯିବାରୁ ସମସ୍ତ ସୀମା ହରାଇଗଲା; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଅର୍ଜୁନ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଡ଼ ଶତ୍ରୁମାନେ ଜିତିଲେ।
ଅତିକ୍ରାନ୍ତସ୍ତଦା ଯୁଦ୍ଧଂ କୃତ୍ଵା ପର୍ଯଵତସ୍ଥିଵାନ୍
ସେ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ପଛେ ଦଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ିଲେ।
ତତସ୍ତୌ ତୁ ଶରୌଘେଣ ବୀଭତ୍ସୁଂ ସହକେଶଵମ୍। ଆଚ୍ଛାଦଯେତାଂ ସଂରବ୍ଧୌ ସିଂହନାଦଂ ଚ ଚକ୍ରତୁଃ
ତାପରେ ସେ ଦୁଇଜଣ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଭୀମସେନ ଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶରବୃଷ୍ଟିରେ ଢାକିଦେଲେ ଏବଂ ସିଂହନାଦ କରିଲେ।
ତଯୋସ୍ତୁ ଧନୁଷୀ ମୁଷ୍ଟୌ ଭଲ୍ଲାଭ୍ଯାଂ ଶ୍ଵେତଵାହନଃ। ଚିଚ୍ଛେଦ ସମରେ ତୂର୍ଣଂ ଭୂଯ ଏଵ ଧନଞ୍ଜଯଃ। ଅଥାନ୍ଯୈର୍ଵିଶିଖୈସ୍ତୂର୍ଣଂ ଧ୍ଵଜୌ ଚ କନକୋଜ୍ଜ୍ଵଲୌ
ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କ ହାତରୁ ଧନୁଷ ଦୁଇଟି କୁ ଦୁଇଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲେ । ପୁନି, ଧନଞ୍ଜୟ ଅନ୍ୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ସୁନା ମୁଣ୍ଡିଆ ଧ୍ୱଜଦ୍ୱୟକୁ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ ।
ଅଥାନ୍ଯେ ଧନୁଷୀ ରାଜନ୍ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ସମରେ ତଦା। ପାଣ୍ଡଵଂ ଭୃଶସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧାଵର୍ଦଯାମାସତୁଃ ଶରୈଃ
ତାପରେ, ରାଜା, ସେମାନେ ନୂଆ ଧନୁଷ ଧରି ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ତୀର ବର୍ଷା କରିଲେ ।
ତଯୋସ୍ତୁ ଭୃଶସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ଶରାଭ୍ଯାଂ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନଃ। ଧନୁଷୀ ଚିଚ୍ଛିଦେ ତୂର୍ଣଂ ଭୂଯ ଏଵ ଧନଞ୍ଜଯଃ
ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଦୁଇଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ଧନୁଷକୁ ପୁଣି ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲେ ।
ତଥାନ୍ଯୈର୍ଵିଶିଖୈସ୍ତୂର୍ଣଂ ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖୈଃ ଶିଲାଶିତୈଃ। ଜଘାନାଶ୍ଵାଂସ୍ତଥା ସୂତୌ ପାର୍ଷ୍ଣୀ ଚ ସପଦାନୁଗୌ
ତାପରେ, ସୁନା ପଙ୍ଖ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଲୋହା ମୁଣ୍ଡିଆ ଅନ୍ୟ ତୀର ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ଘୋଡା, ସାରଥି ଓ ପଦାନୁଗତ ସେବକମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ମାରିଦେଲେ ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ଯ ଚ ଶିରଃ କାଯାତ୍କ୍ଷୁରପ୍ରେଣ ନ୍ଯକୃନ୍ତତ। ସ ପପାତ ହତଃ ପୃଥ୍ଵ୍ଯାଂ ଵାତରୁଗ୍ଣ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ
ଅର୍ଜୁନ ଏକ କ୍ଷୁରଧାର ତୀର ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ଭାଇଙ୍କର ମୁଣ୍ଡକୁ ଦେହରୁ କାଟିଦେଲେ । ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଜମିନରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ଯେପରି ଝଡ଼ରେ ଗଛ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼େ ।
ଵିନ୍ଦଂ ତୁ ନିହତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହ୍ଯନୁଵିନ୍ଦଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍। ହତାଶ୍ଵଂ ରଥମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଗଦାଂ ଗୃହ୍ଯ ମହାବଲଃ
ବିନ୍ଦଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ଶୂରବୀର ଅନୁବିନ୍ଦ ମୃତ ଘୋଡା ସହିତ ରଥକୁ ଛାଡ଼ି, ଗଦା ଧରି ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ ।
ଅଭ୍ଯଵର୍ତତ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ଭ୍ରାତୁର୍ଵଧମନୁସ୍ମରନ୍। ଗଦଯା ରଥିନାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ନୃତ୍ଯନ୍ନିଵ ମହାରଥଃ
ଭାଇଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁକୁ ମନେପକାଇ, ସେ ମହାରଥୀ ଗଦା ଘୁଞ୍ଚାଇ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ ।
ଅନୁଵିନ୍ଦସ୍ତୁ ଗଦଯା ଲଲାଟେ ମଧୁସୂଦନମ୍। ସ୍ପଷ୍ଟ୍ଵା ନାକମ୍ପଯତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମୈନାକମିଵ ପର୍ଵତମ୍
କ୍ରୋଧିତ ଅନୁବିନ୍ଦ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ମଧୁସୂଦନଙ୍କ ଲଳାଟରେ ଆଘାତ କଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ମାଇନାକ ପାହାଡ଼କୁ ନ ହଲାଇପାରିବା ପରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ହଲାଇପାରିଲେ ନାହିଁ ।
ତସ୍ଯାର୍ଜୁନଃ ଶରୈଃ ଷଡ୍ଭିର୍ଗ୍ରୀଵାଂ ପାଦୌ ଭୁଜୌ ଶିରଃ। ନିଚକର୍ତ ସ ସଞ୍ଛନ୍ନଃ ପପାତାଦ୍ରିଚଯୋ ଯଥା
ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ ଛଅଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଗଳା, ପାଦ, ବାହୁ ଓ ମୁଣ୍ଡକୁ କାଟିଦେଲେ । ସେ ଶରୀର ଛିଟିଯାଇ, ପାହାଡ଼ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିବା ପରି ଭୂମିରେ ଲୁଟିପଡ଼ିଲେ ।
ତତସ୍ତୌ ନିହତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଯୋ ରାଜନ୍ପଦାନୁଗାଃ। ଅଭ୍ଯଦ୍ରୁଵନ୍ତ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ କିରନ୍ତଃ ଶତଶଃ ଶରାନ୍
ତାପରେ, ରାଜା, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ସେମାନଙ୍କର ସେବକମାନେ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଆ ଶତଶଃ ତୀର ବର୍ଷା କରି ଅଗ୍ରସର ହେଲେ ।
ତାନର୍ଜୁନଃ ଶରୈସ୍ତୂର୍ଣଂ ନିହତ୍ଯ ଭରତର୍ଷଭ। ଵ୍ଯରୋଚତ ଯଥା ଵହ୍ନିର୍ଦାଵଂ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ହିମାତ୍ଯଯେ
ଅର୍ଜୁନ ସେମାନଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ତୀର ଦ୍ୱାରା ମାରିଦେଲେ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ଯେପରି ଶୀତକାଳ ଶେଷରେ ଅଗ୍ନି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଦହି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ ।
ତଯୋଃ ସେନାମତିକ୍ରମ୍ଯ କୃଚ୍ଛ୍ରାଦିଵ ଧନଞ୍ଜଯଃ। ଵିବଭୌ ଜଲଦଂ ହିତ୍ଵା ଦିଵାକର ଇଵୋଦିତଃ
ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ସେନାକୁ ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ଜିତି, ଧନଞ୍ଜୟ ମେଘକୁ ହଟାଇ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁରଵସ୍ତ୍ରସ୍ତାଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଶ୍ଚାଭଵନ୍ପୁନଃ। ଅଭ୍ଯଵର୍ତନ୍ତ ପାର୍ଥଂ ଚ ସମନ୍ତାଦ୍ଭରତର୍ଷଭ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କୌରବମାନେ ପ୍ରଥମେ ଭୟଭିତ ହେଲେ, ପୁନି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ ସମସ୍ତଦିଗରୁ ପାର୍ଥକୁ ଘେରି ନେଲେ ।
ଶ୍ରାନ୍ତଂ ଚୈନଂ ସମାଲକ୍ଷ୍ଯ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦୂରେ ଚ ସୈନ୍ଧଵମ୍। ସିଂହନାଦେନ ମହତା ସର୍ଵତଃ ପର୍ଯଵାରଯନ୍
ତାଙ୍କୁ କ୍ଲାନ୍ତ ଦେଖି, ଏବଂ ସିନ୍ଧୁରାଜ ଦୂରେ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ବଡ଼ ସିଂହନାଦ କରି ଘେରି ନେଲେ ।
ତାଂସ୍ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁସଂରବ୍ଧାନୁତ୍ସ୍ମଯନ୍ପୁରୁଷର୍ଭଃ। ଶନକୈରିଵ ଦାଶାର୍ହମର୍ଜୁନୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ସେମାନେ ଏତେ ରାଗରେ ଦେଖି, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ଜୁନ ହସିକିଛି ଦୀରେ ଦୀରେ ଦାଶାର୍ହବଂଶୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଶରାର୍ଦିତାଶ୍ଚ ଗ୍ଲାନାଶ୍ଚ ହଯା ଦୂରେ ଚ ସୈନ୍ଧଵଃ। କିମିହାନନ୍ତରଂ କାର୍ଯଂ ସାଧିଷ୍ଠଂ ତଵ ରୋଚତେ
ଆମ ଘୋଡାମାନେ ଆହତ ଓ କ୍ଲାନ୍ତ, ସିନ୍ଧୁରାଜ ଦୂରେ ଅଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ପରେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ଆପଣ ଭଲ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି?
ବ୍ରୂହି କୃଷ୍ଣ ଯଥାତତ୍ତ୍ଵଂ ତ୍ଵଂ ହି ପ୍ରାଜ୍ଞତମଃ ସଦା। ଭଵନ୍ନେତ୍ରା ରଣେ ଶତ୍ରୂନ୍ଵିଜେଷ୍ଯନ୍ତୀହ ପାଣ୍ଡଵାଃ
କୃଷ୍ଣ, ଆପଣ ସତ୍ୟ କଥା କହନ୍ତୁ; ଆପଣ ସଦା ବୁଦ୍ଧିମାନ । ଆପଣଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏଠି ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ଜିତିପାରିବେ ।
ମମ ତ୍ଵନନ୍ତରଂ କୃତ୍ଯଂ ଯଦ୍ଵୈ ତତ୍ତ୍ଵଂ ନିବୋଧ ମେ। ହଯାନ୍ଵିମୁଚ୍ଯ ହି ସୁଖଂ ଵିଶଲ୍ଯାନ୍କୁରୁ ମାଧଵ
ଏବେ ମୋର କରିବାକୁ ଯାହା ଉଚିତ, ସେଥିରେ ଶୁଣନ୍ତୁ: ମାଧବ, ଘୋଡାମାନେକୁ ଖୋଲି ଦିଅନ୍ତୁ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଆଘାତ ସୁଖରେ ଚିକିତ୍ସା କରନ୍ତୁ ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ପାର୍ଥେନ କେଶଵଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ତମ୍। ମମାପ୍ଯେତନ୍ମତଂ ପାର୍ଥ ଯଦିତଂ ତେ ପ୍ରଭାଷିତମ୍
ପାର୍ଥଙ୍କ କଥା ଶୁଣି କେଶବ କହିଲେ, "ହେ ପାର୍ଥ, ତୁମେ ଯାହା କହିଲ, ସେଇ ମତ ମୋର ମଧ୍ୟ ଅଟୁଟ ଅଛି।"
ଅହମାଵାରଯିଷ୍ଯାମି ସର୍ଵସୈନ୍ଯାନି କେଶଵ। ତ୍ଵମପ୍ଯତ୍ର ଯଥାନ୍ଯାଯଂ କୁରୁ କାର୍ଯମନନ୍ତରମ୍
"ମୁଁ ସମସ୍ତ ସେନାକୁ ରୋକିବି, ହେ କେଶବ, ତୁମେ ଏଠାରେ ଯାହା ଉଚିତ, ତାହା ବିଳମ୍ବ ଛାଡ଼ି କର।"
ସୋଽଵତୀର୍ଯ ରଥୋପସ୍ଥାଦସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତୋ ଧନଞ୍ଜଯଃ। ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ଧନୁରାଦାଯ ତସ୍ଥୌ ଗିରିଵିଵାଚଲଃ)
ଧନଞ୍ଜୟ ଭୟହୀନ ଭାବେ ରଥରୁ ଅବତରି, ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ ଧରି, ପାହାଡ଼ ପରି ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଦଁଡାଇଲେ।
ତମଭ୍ଯଧାଵନ୍କ୍ରୋଶନ୍ତଃ କ୍ଷତ୍ରିଯା ଜଯକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ। ଇଦଂ ଛିଦ୍ରମିତି ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଧରଣୀସ୍ଥଂ ଧନଞ୍ଜଯମ୍
ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ଦଁଡାଇଥିବା ଦେଖି, ଜୟ ଆଶା କରୁଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଚିତ୍କାର କରି, ଏହି ସୁଯୋଗ ବୋଲି ଭାବି, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଧାଉଥିଲେ।