ଉଭଯୋଃ ପତିତେ ଛତ୍ରେ ତଥୈଵ ପତିତୌ ଧ୍ଵଜୌ। `ନିକୃନ୍ତତୋଃ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଦ୍ରୋଣସାତ୍ଯକଯୋ ରଣେ
ସେମାନଙ୍କ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଛତା ଏବଂ ଧ୍ୱଜ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ କଟାଯାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣ ଓ ସାତ୍ୟକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା।
ଉଭୌ ରୁଧିରସିକ୍ତାଙ୍ଗାଵୁଭୌ ଚ ଵିଜଯୈଷିଣୌ। ସ୍ରଵଦ୍ଭିଃ ଶୋଣିତଂ ଗାତ୍ରୈଃ ପ୍ରସ୍ରୁତାଵିଵ ଵାରଣୌ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମଭ୍ଯଵିଧ୍ଯେତାଂ ଜୀଵିତାନ୍ତକରୈଃ ଶରୈଃ
ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଦେହ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିଲା, ଦୁଇଜଣେ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ଦୁଇ ହାତୀ ଭଳି ଦେହରୁ ରକ୍ତ ଝରାଉଥିଲେ, ଏକାଉଁଠି ଜୀବନ ନାଶକ ତୀରରେ ଆଉଁଠିକୁ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ।
ଗର୍ଜିତୋତ୍କୃଷ୍ଟସନ୍ନାଦାଃ ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିନିଃସ୍ଵନାଃ। ଉପାରମନ୍ମହାରାଜ ଵ୍ଯାଜହାର ନ କଶ୍ଚନ
ମହାରାଜ, ଗଜଗମ୍ଭୀର ଗର୍ଜନ ଓ ଶଂଖ ଡ଼଼ମ୍ବ ର ଉଚ୍ଚ ସ୍ବନ୍ଧ ଏକାଏକି ନିରବ ହୋଇଗଲା; କେହି କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ତୁଷ୍ଣୀଂଭୂତାନ୍ଯନୌକାନି ଯୋଧା ଯୁଦ୍ଧାଦୁପାରମନ୍। ଦଦର୍ଶ ଦ୍ଵୈରଥଂ ତାଭ୍ଯାଂ ଜାତକୌତୂହଲୋ ଜନଃ
ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧା ଚୁପ୍ଚାପ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ; ଲୋକମାନେ ଦୁଇ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହେଉଥିବା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିଲେ।
ରଥିନୋ ହସ୍ତିଯନ୍ତାରୋ ହଯାରୋହାଃ ପଦାତଯଃ। ଅଵୈକ୍ଷନ୍ତାଚଲୈର୍ନେତ୍ରୈଃ ପରିଵାର୍ଯ ନରର୍ଷଭୌ
ରଥୀ, ହାତୀଚାଳକ, ଘୋଡ଼ାସ୍ୱାର ଓ ପଦାତିମାନେ ଦୁଇ ପ୍ରମୁଖ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ ଘେରି ଅଚଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ହସ୍ତ୍ଯନୀକାନ୍ଯତିଷ୍ଠନ୍ତ ତଥାନୀକାନି ଵାଜିନାମ୍। ତଥୈଵ ରଥଵାହିନ୍ଯଃ ପ୍ରତିଵ୍ଯୂହ୍ଯ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ହାତୀମାନଙ୍କ ଦଳ, ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଦଳ ଏବଂ ରଥବାହିନୀ ସମ୍ମୁଖରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।
ମୁକ୍ତାଵିଦ୍ରୁମଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ମଣିକାଞ୍ଚନଭୂଷିତୈଃ। ଧ୍ଵଜୈରାଭରଣୈଶ୍ଚିତ୍ରୈଃ କଵଚୈଶ୍ଚ ହିରଣ୍ମଯୈଃ
ମୁକ୍ତା ଓ ବିଦ୍ରୁମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ପତାକା, ମଣି ଓ ସୁନାର ଗହଣା, ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ସୁନାର କବଚ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲେ।
ଵୈଜଯନ୍ତୀପତାକାଭିଃ ପରିସ୍ତୋମାଙ୍ଗକମ୍ବଲୈଃ। ଵିମଲୈର୍ନିଶିତୈଃ ଶସ୍ତ୍ରୈର୍ହଯାନାଂ ଚ ପ୍ରକୀର୍ଣକୈଃ
ବୈଜୟନ୍ତୀ ପତାକା, ଶୋଭାମୟ ଅଙ୍ଗ କମ୍ବଳ, ନିର୍ମଳ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର, ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଉପକରଣ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଜାତରୂପମଯୀଭିଶ୍ଚ ରାଜତୀଭିଶ୍ଚ ମୂର୍ଧସୁ। ଗଜାନାଂ କୁମ୍ଭମାଲାଭିର୍ଦନ୍ତଵେଷ୍ଟୈଶ୍ଚ ଭାରତ
ସୁନା ଓ ଚାଁଦିର ମୁଣ୍ଡ ଅଳଙ୍କାର, ହାତୀମାନଙ୍କ ମାଥାରେ ମାଳା, ଦାନ୍ତର ଗହଣା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ସବଲାକାଃ ସଖଦ୍ଯୋତାଃ ସୈରାଵତଶତହଦାଃ। ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତୋଷ୍ଣପର୍ଯାଯେ ମେଘାନାମିଵ ଵାଗୁରାଃ
ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସେନା, ଚମକୁଥିବା ଗହଣା ଓ ଶତଶତ ଏଇରାବତ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ସହିତ, ଯୁଦ୍ଧର ତାପରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଛାୟାରେ ଢାକା ମେଘମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଅପଶ୍ଯନ୍ନସ୍ମଦୀଯାଶ୍ଚ ତେ ଚ ଯୌଧିଷ୍ଠିରାଃ ସ୍ଥିତାଃ। ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଯୁଯୁଧାନସ୍ଯ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ
ଆମ ପକ୍ଷର ଲୋକମାନେ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ଯୁୟୁଧାନ ଓ ମହାତ୍ମା ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହେଉଥିବା ସେଠିର ଯୁଦ୍ଧକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଵିମାନାଗ୍ରଗତା ଦେଵା ବ୍ରହ୍ମସୋମପୁରୋଗମାଃ। ସିଦ୍ଧଚାରଣସଙ୍ଖାଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଯାଧରମହୋରଗାଃ
ବ୍ରହ୍ମା, ସୋମ ଆଦି ଦେବତାମାନେ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ମହାନାଗମାନେ ଆକାଶରେ ବସିଥିଲେ।
ଗନ୍ଧର୍ଵା ଦାନଵା ଯକ୍ଷା ରାକ୍ଷସାପ୍ସରସଃ ଖଗାଃ'। ଗତପ୍ରତ୍ଯାଗତାକ୍ଷେପୈଶ୍ଚିତୈରସ୍ତ୍ରଵିଘାତିଭିଃ। ଵିଵିଧୈର୍ଵିସ୍ମଯଂ ଜଗ୍ମୁସ୍ତଯୋଃ ପୁରୁଷସିଂହଯୋଃ
ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଅପ୍ସରା ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ, ନିରନ୍ତର ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତିରୋଧକ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ସେଇ ଦୁଇଟି ସିଂହ ସମ ମଣିଷକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଖୁଥିଲେ।
ହସ୍ତଲାଘଵମସ୍ତ୍ରେଷୁ ଦର୍ଶଯନ୍ତୌ ମହାବଲୌ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିଵିଧ୍ଯେତାଂ ଶରୈସ୍ତୌ ଦ୍ରୋଣସାତ୍ଯକୀ
ମହାବଳୀ ଦ୍ରୋଣ ଓ ସାତ୍ୟକୀ ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାରରେ ହସ୍ତଦକ୍ଷତା ଦେଖାଇ, ପରସ୍ପରକୁ ତୀର ମାରୁଥିଲେ।
ତତୋ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଦାଶାର୍ହଃ ଶରାଂଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ସଂଯୁଗେ। ପତ୍ରିଭିଃ ସୁଦୃଢୈରାଶୁ ଧନୁଶ୍ଚୈଵ ମହାଦ୍ଯୁତେଃ
ତାପରେ ଯାଦବ ସାତ୍ୟକୀ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ତୀରକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତୀର ଦ୍ୱାରା ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଧନୁଷକୁ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
ନିମେଷାନ୍ତରମାତ୍ରେଣ ଭାରଦ୍ଵାଜୋଽପରଂ ଧନୁଃ। ସଜ୍ଯଂ ଚକାର ତଦପି ଚିଚ୍ଛେଦାସ୍ଯ ସ ସାତ୍ଯକିଃ
ନିମିଷ ମାତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଭାରଦ୍ୱାଜ ଆଉ ଏକ ଧନୁଷ ଧରି ତାହାକୁ ତଣିଲେ, କିନ୍ତୁ ସାତ୍ୟକୀ ସେଠି ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ କାଟିଦେଲେ।
ତତସ୍ତ୍ଵରନ୍ପୁନର୍ଦ୍ରୋଣୋ ଧନୁର୍ହସ୍ତୋ ଵ୍ଯତିଷ୍ଠତ। ସଜ୍ଯଂ ସଜ୍ଯଂ ଧନୁଶ୍ଚାସ୍ଯ ଚିଚ୍ଛେଦ ନିଶିଥୈଃ ଶରୈଃ
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ତୁରନ୍ତ ଆଉ ଏକ ଧନୁଷ ହାତରେ ନେଇଲେ; କିନ୍ତୁ ସାତ୍ୟକୀ ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ତଣିବା ସହିତ କାଟିଦେଲେ।
ଏଵମେକଶତଂ ଛିନ୍ନଂ ଧନୁଷାଂ ଦୃଢଧନ୍ଵିନା। ନ ଚାନ୍ତରଂ ତଯୋର୍ଦୃଷ୍ଟଂ ସନ୍ଧାନେ ଚ୍ଛେଦନେଽପି ଚ
ଏଭଳି ଦୃଢ଼ ଧନୁର୍ଧର ସାତ୍ୟକୀ ଏକ ଶତ ଧନୁଷ କାଟିଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ତଣିବା ଓ କାଟିବା ମଧ୍ୟରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର ଦେଖାଯାଇଲା ନାହିଁ।
ତତୋଽସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ ଦ୍ରୋଣୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କର୍ମାତିମାନୁଷମ୍। ଯୁଯୁଧାନସ୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମନସୈତଦଚିନ୍ତଯତ୍
ତାପରେ ଯୁୟୁଧାନଙ୍କ ଏହି ଅତିମାନବୀ କୌଶଳ ଦେଖି, ଦ୍ରୋଣ ରାଜାଙ୍କୁ ମନରେ ଏଭଳି ଭାବିଲେ:
ଏତଦସ୍ତ୍ରବଲଂ ରାମେ କାର୍ତଵୀର୍ଯେ ଧନଞ୍ଜଯେ। ଭୀଷ୍ମେ ଚ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରେ ଯଦିଦଂ ସାତ୍ଵତାଂ ଵରେ
ଏପରି ଅସ୍ତ୍ର କୌଶଳ ପୂର୍ବେ ରାମ, କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ, ଧନଞ୍ଜୟ ଓ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଠାରେ ଦେଖାଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ଏବେ ଏହି ସାତ୍ତ୍ୱତ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଠାରେ ଦେଖାଯାଉଛି।
ତଂ ଚାସ୍ଯ ମନସା ଦ୍ରୋଣଃ ପୂଜଯାମାସ ଵିକ୍ରମମ୍। ଲାଘଵଂ ଵାସଵସ୍ଯେଵ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ
ଦ୍ରୋଣ ତାଙ୍କର ଶୌର୍ୟକୁ ମନରେ ଗଭୀର ସମ୍ମାନ କଲେ, ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷତାକୁ ଦେଖି, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ରୁତତାକୁ ଦେଖି ମନେ ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଏ, ଏ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ତୁତୋଷାସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତଥା ଦେଵାଃ ସଵାସଵାଃ। ନ ତାମାଲକ୍ଷଯାମାସୁର୍ଲଘୁତାଂ ଶୀଘ୍ରଚାରିଣଃ
ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିବା ଦ୍ରୋଣ ଏହାରେ ଖୁସି ହେଲେ, ଯେପରି ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏହି ଦୃତ ଚଳନର ହଳକାତାକୁ ଧ୍ୟାନ ଦେଲେ ନାହିଁ।
ଦେଵାଶ୍ଚ ଯୁଯୁଧାନସ୍ଯ ଗନ୍ଧର୍ଵାଶ୍ଚ ଵିଶାମ୍ପତେ। ସିଦ୍ଧଚାରଣସଙ୍ଘାଶ୍ଚ ଵିଦୁର୍ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ କର୍ମ ତତ୍
ହେ ରାଜା, ଦେବତା, ଗନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ସିଦ୍ଧ-ଚାରଣମାନେ ଯୁୟୁଧାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଲେ।
ତତୋଽନ୍ଯଦ୍ଧନୁରାଦାଯ ଦ୍ରୋଣଃ କ୍ଷତ୍ରିଯମର୍ଦନଃ। ଅସ୍ତ୍ରୈରସ୍ତ୍ରଵିଦାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଯୋଧଯାମାସ ଭାରତ
ତାପରେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଭୟଭୀତ କରୁଥିବା ଦ୍ରୋଣ ଆଉ ଏକ ଧନୁଷ ଧରି, ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିବା ଦ୍ରୋଣ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ହେ ଭାରତ।
ତସ୍ଯାସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯସ୍ତ୍ରମାଯାଭିଃ ପ୍ରତିହତ୍ଯ ସ ସାତ୍ଯକିଃ। ଜଘାନ ନିଶିତୈର୍ବାଣୈସ୍ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ସାତ୍ୟକି ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିହତ କରି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ; ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ।
ତସ୍ଯାତିମାନୁଷଂ କର୍ମ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽନ୍ଯୈରସମଂ ରଣେ। ଯୁକ୍ତଂ ଯୋଗେନ ଯୋଗଜ୍ଞାସ୍ତାଵକାଃ ସମପୂଜଯନ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅନ୍ୟ କାହାର ସହିତ ମିଳିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏପରି ଅତିମାନବୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ତୁମର ଯୋଗଜ୍ଞାନ ଥିବା ସେନାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ଯଦସ୍ତ୍ରମସ୍ଯତି ଦ୍ରୋଣସ୍ତଦେଵାସ୍ଯତି ସାତ୍ଯକିଃ। ତମାଚାର୍ଯୋଽଥ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତୋଽଯୋଧଯଚ୍ଛତ୍ରୁତାପନଃ
ଦ୍ରୋଣ ଯେଉଁ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ୁଥିଲେ, ସାତ୍ୟକି ମଧ୍ୟ ସେଇ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଛାଡ଼ୁଥିଲେ; ତାପରେ ଗୁରୁ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିବା ଭାବରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହାରାଜ ଧନୁର୍ଵେଦସ୍ଯ ପାରଗଃ। ଵଧାଯ ଯୁଯୁଧାନସ୍ଯ ଦିଵ୍ଯମସ୍ତ୍ରମୁଦୈରଯତ୍
ତାପରେ, ହେ ମହାରାଜ, ଧନୁର୍ବେଦର ପାରଙ୍ଗତ ଦ୍ରୋଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ଯୁୟୁଧାନଙ୍କ ବିନାଶ ପାଇଁ ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ତଦାଗ୍ନେଯଂ ମହାଘୋରଂ ରିପୁଘ୍ନମୁପଲକ୍ଷ୍ଯ ସଃ। ଦିଵ୍ଯମସ୍ତ୍ରଂ ମହେଷ୍ଵାସୋ ଵାରୁଣଂ ସମୁଦୈରଯତ୍
ସେ ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ଅଗ୍ନିଅସ୍ତ୍ରକୁ ଦେଖି, ମହାଧନୁର୍ଧରୀ ସାତ୍ୟକି ଦିବ୍ୟ ବାରୁଣାସ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।
ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦିଵ୍ଯାସ୍ତ୍ରଧାରିଣୌ। ନ ଵିଚେରୁସ୍ତଦାଽଽକାଶେ ଭୂତାନ୍ଯାକାଶଗାନ୍ଯପି
ଦିବ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନେ ଦେଖି, ବଡ଼ ହାହାକାର ଚାଲିଗଲା; ସେ ସମୟରେ ଆକାଶରେ ଘୁରୁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଚଳାଚଳ କରିଲେ ନାହିଁ।