ତତସ୍ତୌ ଦ୍ରୋଣଶୈନେଯୌ ଯୁଯୁଧାତେ ପରନ୍ତପୌ। ଶରୈରନେକସାହସ୍ରୈସ୍ତାଡଯନ୍ତୌ ପରସ୍ପରମ୍
ତାପରେ ଦୁଇ ଶତ୍ରୁଦମନୀ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ସାତ୍ୟକି, ଏକାଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଏକାଉଁଠିକୁ ହଜାର ହଜାର ତୀର ମାରିଲେ।
ଇଷୁଜାଲାଵୃତଂ ଵ୍ଯୋମ ଚକ୍ରତୁଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭୌ। ପୂରଯାମାସତୁର୍ଵୀରାଵୁଭୌ ଦଶ ଦିଶଃ ଶରୈଃ। ମେଘାଵିଵାତପାପାଯେ ଧାରାଭିରିତରେତରମ୍
ସେ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ତୀରର ଜାଲିରେ ଆକାଶକୁ ଢାକିଦେଲେ, ଦୁଇ ନିର୍ଭୀକ ଦଶ ଦିଗକୁ ତୀରରେ ଭରିଦେଲେ, ମେଘ ଭଳି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଧାରା ଝରେଇଥିଲେ।
ନ ସ୍ମ ସୂର୍ଯସ୍ତଦା ଭାତି ନ ଵଵୌ ଚ ସମୀରଣଃ। ହଷୁଜାଲାଵୃତଂ ଘୋରମନ୍ଧକାରଂ ସମନ୍ତତଃ
ସେବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକ ଦେଉନଥିଲେ, ବାତାସ ଚାଲୁନଥିଲା; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧକାର ତୀରର ଘନ ଛାୟାରେ ଢାକିଗଲା।
ଅନାଧୃଷ୍ଯମିଵାନ୍ଯେଷାଂ ଶୂରାଣାମଭଵତ୍ତଦା। ଅନ୍ଧକାରୀକୃତେ ଲୋକେ ଦ୍ରୋଣଶୈନେଯଯୋଃ ଶରୈଃ
ସେ ସମୟରେ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ସାତ୍ୟକିଙ୍କର ତୀରରେ ଜଗତ ଅନ୍ଧକାର ହୋଇଥିଲା, ତାଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଅନ୍ୟ ଶୂରବୀରମାନେ ପାଇଁ ଅପହ୍ରାସ୍ୟ ହୋଇଗଲା।
ତଯୋଃ ଶୀଘ୍ରାସ୍ତ୍ରଵିଦୁଷୋର୍ଦ୍ରୋଣସାତ୍ଵତଯୋସ୍ତଦା। ନାନ୍ତରଂ ଶରଵୃଷ୍ଟୀନାଂ ଦଦୃଶେ ନରସିଂହଯୋଃ
ସେ ସମୟରେ, ଦୁଇ ଦ୍ରୁତ ଅସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ସାତ୍ୟକିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ତୀରର ବର୍ଷାରେ କୌଣସି ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା।
ଇଷୂଣାଂ ସନ୍ନିପାତେନ ଶବ୍ଦୋ ଧାରାଭିଘାତଜଃ। ଶୁଶ୍ରୁଵେ ଶକ୍ରମୁକ୍ତାନାମଶନୀନାମିଵ ସ୍ଵନଃ
ତୀରମାନେ ଏକାଉଁଠି ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଲାଗିବାରେ ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା, ସେଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ତଡ଼ିତ୍ ଭଳି ଗଞ୍ଜିଲା।
ନାରାଚୈର୍ଵ୍ଯତିଵିଦ୍ଧାନାଂ ଶରାଣାଂ ରୂପମାବଭୌ। ଆଶୀଵିଷଵିଦଷ୍ଟାନାଂ ସର୍ପାଣାମିଵ ଭାରତ
ଲୋହା ତୀରରେ ବିଧ୍ଧ ହୋଇଥିବା ତୀରମାନଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ସାପ ଦ୍ୱାରା କାମଡ଼ାଯାଇଥିବା ସାପମାନେ ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା, ହେ ଭାରତ।
ତଯୋର୍ଜ୍ଯାତଲନିର୍ଘୋଷଃ ଶୁଶ୍ରୁଵେ ଯୁଦ୍ଧଶୌଣ୍ଡଯୋଃ। ଅଜସ୍ରଂ ଶୈଲଶୃଙ୍ଗାଣାଂ ଵଜ୍ରେଣାହନ୍ଯତାମିଵ
ସେ ଦୁଇ ଯୁଦ୍ଧ ନିପୁଣଙ୍କର ଧନୁଷ ତାରର ଧ୍ୱନି ଅବିରତ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ମାନେ ପାହାଡ଼ ଶିଖରକୁ ବଜ୍ର ଲାଗିବା ଭଳି।
ଉଭଯୋସ୍ତୌ ରଥୌ ରାଜଂସ୍ତେ ଚାଶ୍ଵାସ୍ତୌ ଚ ସାରଥୀ। ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖୈଃ ଶରୈଛନ୍ନାଶ୍ଚିତ୍ରରୂପା ବଭୁସ୍ତଦା
ହେ ରାଜା, ସେ ଦୁଇ ରଥ, ଘୋଡା ଓ ସାରଥି, ସୁନା ମୁଣ୍ଡି ତୀରରେ ଢାକାଯାଇ, ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ନିର୍ମଲାନାମଜିହ୍ମାନାଂ ନାରାଚାନାଂ ଵିଶାମ୍ପତେ। ନିର୍ମୁକ୍ତାଶୀଵିପାଭାନାଂ ସମ୍ପାତୋଽଭୂତ୍ସୁଦାରୁଣଃ
ସିଧା ଓ ନିର୍ମଳ ଲୋହା ତୀରମାନେ, ମୁକ୍ତ ସାପ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଧକ୍କା ଲାଗିଲା।
ଉଭଯୋଃ ପତିତେ ଛତ୍ରେ ତଥୈଵ ପତିତୌ ଧ୍ଵଜୌ। `ନିକୃନ୍ତତୋଃ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଦ୍ରୋଣସାତ୍ଯକଯୋ ରଣେ
ସେମାନଙ୍କ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଛତା ଏବଂ ଧ୍ୱଜ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ କଟାଯାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣ ଓ ସାତ୍ୟକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା।
ଉଭୌ ରୁଧିରସିକ୍ତାଙ୍ଗାଵୁଭୌ ଚ ଵିଜଯୈଷିଣୌ। ସ୍ରଵଦ୍ଭିଃ ଶୋଣିତଂ ଗାତ୍ରୈଃ ପ୍ରସ୍ରୁତାଵିଵ ଵାରଣୌ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମଭ୍ଯଵିଧ୍ଯେତାଂ ଜୀଵିତାନ୍ତକରୈଃ ଶରୈଃ
ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଦେହ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିଲା, ଦୁଇଜଣେ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ଦୁଇ ହାତୀ ଭଳି ଦେହରୁ ରକ୍ତ ଝରାଉଥିଲେ, ଏକାଉଁଠି ଜୀବନ ନାଶକ ତୀରରେ ଆଉଁଠିକୁ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ।
ଗର୍ଜିତୋତ୍କୃଷ୍ଟସନ୍ନାଦାଃ ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିନିଃସ୍ଵନାଃ। ଉପାରମନ୍ମହାରାଜ ଵ୍ଯାଜହାର ନ କଶ୍ଚନ
ମହାରାଜ, ଗଜଗମ୍ଭୀର ଗର୍ଜନ ଓ ଶଂଖ ଡ଼଼ମ୍ବ ର ଉଚ୍ଚ ସ୍ବନ୍ଧ ଏକାଏକି ନିରବ ହୋଇଗଲା; କେହି କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ତୁଷ୍ଣୀଂଭୂତାନ୍ଯନୌକାନି ଯୋଧା ଯୁଦ୍ଧାଦୁପାରମନ୍। ଦଦର୍ଶ ଦ୍ଵୈରଥଂ ତାଭ୍ଯାଂ ଜାତକୌତୂହଲୋ ଜନଃ
ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧା ଚୁପ୍ଚାପ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ; ଲୋକମାନେ ଦୁଇ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହେଉଥିବା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିଲେ।
ରଥିନୋ ହସ୍ତିଯନ୍ତାରୋ ହଯାରୋହାଃ ପଦାତଯଃ। ଅଵୈକ୍ଷନ୍ତାଚଲୈର୍ନେତ୍ରୈଃ ପରିଵାର୍ଯ ନରର୍ଷଭୌ
ରଥୀ, ହାତୀଚାଳକ, ଘୋଡ଼ାସ୍ୱାର ଓ ପଦାତିମାନେ ଦୁଇ ପ୍ରମୁଖ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ ଘେରି ଅଚଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ହସ୍ତ୍ଯନୀକାନ୍ଯତିଷ୍ଠନ୍ତ ତଥାନୀକାନି ଵାଜିନାମ୍। ତଥୈଵ ରଥଵାହିନ୍ଯଃ ପ୍ରତିଵ୍ଯୂହ୍ଯ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ହାତୀମାନଙ୍କ ଦଳ, ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଦଳ ଏବଂ ରଥବାହିନୀ ସମ୍ମୁଖରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।
ମୁକ୍ତାଵିଦ୍ରୁମଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ମଣିକାଞ୍ଚନଭୂଷିତୈଃ। ଧ୍ଵଜୈରାଭରଣୈଶ୍ଚିତ୍ରୈଃ କଵଚୈଶ୍ଚ ହିରଣ୍ମଯୈଃ
ମୁକ୍ତା ଓ ବିଦ୍ରୁମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ପତାକା, ମଣି ଓ ସୁନାର ଗହଣା, ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ସୁନାର କବଚ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲେ।
ଵୈଜଯନ୍ତୀପତାକାଭିଃ ପରିସ୍ତୋମାଙ୍ଗକମ୍ବଲୈଃ। ଵିମଲୈର୍ନିଶିତୈଃ ଶସ୍ତ୍ରୈର୍ହଯାନାଂ ଚ ପ୍ରକୀର୍ଣକୈଃ
ବୈଜୟନ୍ତୀ ପତାକା, ଶୋଭାମୟ ଅଙ୍ଗ କମ୍ବଳ, ନିର୍ମଳ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର, ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଉପକରଣ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଜାତରୂପମଯୀଭିଶ୍ଚ ରାଜତୀଭିଶ୍ଚ ମୂର୍ଧସୁ। ଗଜାନାଂ କୁମ୍ଭମାଲାଭିର୍ଦନ୍ତଵେଷ୍ଟୈଶ୍ଚ ଭାରତ
ସୁନା ଓ ଚାଁଦିର ମୁଣ୍ଡ ଅଳଙ୍କାର, ହାତୀମାନଙ୍କ ମାଥାରେ ମାଳା, ଦାନ୍ତର ଗହଣା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ସବଲାକାଃ ସଖଦ୍ଯୋତାଃ ସୈରାଵତଶତହଦାଃ। ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତୋଷ୍ଣପର୍ଯାଯେ ମେଘାନାମିଵ ଵାଗୁରାଃ
ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସେନା, ଚମକୁଥିବା ଗହଣା ଓ ଶତଶତ ଏଇରାବତ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ସହିତ, ଯୁଦ୍ଧର ତାପରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଛାୟାରେ ଢାକା ମେଘମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଅପଶ୍ଯନ୍ନସ୍ମଦୀଯାଶ୍ଚ ତେ ଚ ଯୌଧିଷ୍ଠିରାଃ ସ୍ଥିତାଃ। ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ଯୁଯୁଧାନସ୍ଯ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ
ଆମ ପକ୍ଷର ଲୋକମାନେ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସନ୍ତାନମାନେ ଯୁୟୁଧାନ ଓ ମହାତ୍ମା ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହେଉଥିବା ସେଠିର ଯୁଦ୍ଧକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ଵିମାନାଗ୍ରଗତା ଦେଵା ବ୍ରହ୍ମସୋମପୁରୋଗମାଃ। ସିଦ୍ଧଚାରଣସଙ୍ଖାଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଯାଧରମହୋରଗାଃ
ବ୍ରହ୍ମା, ସୋମ ଆଦି ଦେବତାମାନେ, ସିଦ୍ଧ, ଚାରଣ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ମହାନାଗମାନେ ଆକାଶରେ ବସିଥିଲେ।
ଗନ୍ଧର୍ଵା ଦାନଵା ଯକ୍ଷା ରାକ୍ଷସାପ୍ସରସଃ ଖଗାଃ'। ଗତପ୍ରତ୍ଯାଗତାକ୍ଷେପୈଶ୍ଚିତୈରସ୍ତ୍ରଵିଘାତିଭିଃ। ଵିଵିଧୈର୍ଵିସ୍ମଯଂ ଜଗ୍ମୁସ୍ତଯୋଃ ପୁରୁଷସିଂହଯୋଃ
ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଅପ୍ସରା ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ, ନିରନ୍ତର ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତିରୋଧକ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ସେଇ ଦୁଇଟି ସିଂହ ସମ ମଣିଷକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଦେଖୁଥିଲେ।
ହସ୍ତଲାଘଵମସ୍ତ୍ରେଷୁ ଦର୍ଶଯନ୍ତୌ ମହାବଲୌ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିଵିଧ୍ଯେତାଂ ଶରୈସ୍ତୌ ଦ୍ରୋଣସାତ୍ଯକୀ
ମହାବଳୀ ଦ୍ରୋଣ ଓ ସାତ୍ୟକୀ ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାରରେ ହସ୍ତଦକ୍ଷତା ଦେଖାଇ, ପରସ୍ପରକୁ ତୀର ମାରୁଥିଲେ।
ତତୋ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ଦାଶାର୍ହଃ ଶରାଂଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ସଂଯୁଗେ। ପତ୍ରିଭିଃ ସୁଦୃଢୈରାଶୁ ଧନୁଶ୍ଚୈଵ ମହାଦ୍ଯୁତେଃ
ତାପରେ ଯାଦବ ସାତ୍ୟକୀ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ତୀରକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତୀର ଦ୍ୱାରା ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଧନୁଷକୁ ମଧ୍ୟ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
ନିମେଷାନ୍ତରମାତ୍ରେଣ ଭାରଦ୍ଵାଜୋଽପରଂ ଧନୁଃ। ସଜ୍ଯଂ ଚକାର ତଦପି ଚିଚ୍ଛେଦାସ୍ଯ ସ ସାତ୍ଯକିଃ
ନିମିଷ ମାତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଭାରଦ୍ୱାଜ ଆଉ ଏକ ଧନୁଷ ଧରି ତାହାକୁ ତଣିଲେ, କିନ୍ତୁ ସାତ୍ୟକୀ ସେଠି ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ କାଟିଦେଲେ।
ତତସ୍ତ୍ଵରନ୍ପୁନର୍ଦ୍ରୋଣୋ ଧନୁର୍ହସ୍ତୋ ଵ୍ଯତିଷ୍ଠତ। ସଜ୍ଯଂ ସଜ୍ଯଂ ଧନୁଶ୍ଚାସ୍ଯ ଚିଚ୍ଛେଦ ନିଶିଥୈଃ ଶରୈଃ
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ତୁରନ୍ତ ଆଉ ଏକ ଧନୁଷ ହାତରେ ନେଇଲେ; କିନ୍ତୁ ସାତ୍ୟକୀ ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ତଣିବା ସହିତ କାଟିଦେଲେ।
ଏଵମେକଶତଂ ଛିନ୍ନଂ ଧନୁଷାଂ ଦୃଢଧନ୍ଵିନା। ନ ଚାନ୍ତରଂ ତଯୋର୍ଦୃଷ୍ଟଂ ସନ୍ଧାନେ ଚ୍ଛେଦନେଽପି ଚ
ଏଭଳି ଦୃଢ଼ ଧନୁର୍ଧର ସାତ୍ୟକୀ ଏକ ଶତ ଧନୁଷ କାଟିଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ ତଣିବା ଓ କାଟିବା ମଧ୍ୟରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର ଦେଖାଯାଇଲା ନାହିଁ।
ତତୋଽସ୍ଯ ସଂଯୁଗେ ଦ୍ରୋଣୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କର୍ମାତିମାନୁଷମ୍। ଯୁଯୁଧାନସ୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ମନସୈତଦଚିନ୍ତଯତ୍
ତାପରେ ଯୁୟୁଧାନଙ୍କ ଏହି ଅତିମାନବୀ କୌଶଳ ଦେଖି, ଦ୍ରୋଣ ରାଜାଙ୍କୁ ମନରେ ଏଭଳି ଭାବିଲେ:
ଏତଦସ୍ତ୍ରବଲଂ ରାମେ କାର୍ତଵୀର୍ଯେ ଧନଞ୍ଜଯେ। ଭୀଷ୍ମେ ଚ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରେ ଯଦିଦଂ ସାତ୍ଵତାଂ ଵରେ
ଏପରି ଅସ୍ତ୍ର କୌଶଳ ପୂର୍ବେ ରାମ, କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ, ଧନଞ୍ଜୟ ଓ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ଠାରେ ଦେଖାଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ଏବେ ଏହି ସାତ୍ତ୍ୱତ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଠାରେ ଦେଖାଯାଉଛି।