ଅମର୍ଷିତୋ ମହେଷ୍ଵାସଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ। ନରଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ଶିନେଃ ପୌତ୍ରଂ ଦ୍ରୋଣଃ କିମକରୋଦ୍ଯୁଧି
ତେବେ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାଧନୁର୍ଧର ଦ୍ରୋଣ, ଶିନିଙ୍କ ନାତି ନରସିଂହ ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧରେ କଣ କଲେ?
ସମ୍ପ୍ରସ୍ରୁତକ୍ରୋଧଵିଷୋ ଵ୍ଯାଦିତାସ୍ଯଶରାସନଃ। ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାରେଷୁଦଶନଃ ସିତନାରାଚଦଂଷ୍ଟ୍ରଵାନ୍
ତାଙ୍କର ମୁଖ ଖୋଲା, ଧନୁଷ୍ୟ ଟାଣିଥିଲେ, କ୍ରୋଧ ଓ ବିଷ ଝରୁଥିଲା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶର ଦାନ୍ତ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଧଳା ନାରାଚ ଦାନ୍ତ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା।
ସଂରମ୍ଭାମର୍ଷତାମ୍ରାକ୍ଷୋ ମହୋରଗ ଇଵ ଶ୍ଵସନ୍। ନରଵୀରଃ ପ୍ରମୁଦିତଃ ଶୋଣୈରଶ୍ଵୈର୍ମହାଜଵୈଃ
କ୍ରୋଧ ଓ ରୋଷରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ୍ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ବଡ଼ ସାପ ଭଳି ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ, ସେ ଶୂରବୀର ଲାଲ୍ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଦୌଡ଼ାଉଥିଲେ।
ଉତ୍ପତଦ୍ଭିରିଵାକାଶେ କ୍ରାମଦ୍ଭିରିଵ ପର୍ଵତମ୍। ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖାଞ୍ଶରାନସ୍ଯନ୍ଯୁଯୁଧାନମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ଯେପରି ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା, କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ ଚଢ଼ୁଥିବା ଭଳି, ସେ ସୁନାର ପଙ୍ଖ ଥିବା ଶର ନେଇ ଯୁୟୁଧାନଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଶରପାତମହାଵର୍ଷଂ ରଥଘୋଷବଲାହକମ୍। କାର୍ମୁକୈରାଵୃତଂ ରାଜନ୍ନାରାଚବହୁଵିଦ୍ଯୁତମ୍
ହେ ରାଜା, ତୀରର ବର୍ଷା ବେଶି ଭୟଙ୍କର ହେଲା, ରଥର ଶବ୍ଦ ମେଘ ଭଳି ଗଞ୍ଜିଲା, ଧନୁଷ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ ଢାକିଗଲା, ଅନେକ ତୀର ମାନେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ।
ଶକ୍ତିଖଙ୍ଗାଶନିଧରଂ କ୍ରୋଧଵେଗସମୁତ୍ଥିତମ୍। ଦ୍ରୋଣମେଘମନାଵାର୍ଯଂ ହଯମାରୁତଚୋଦିତମ୍
ଏହି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ରୋଣ ମେଘ, କ୍ରୋଧର ତୀବ୍ରତାରେ ଉଠିଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବଣ୍ଡୁକ, ତଳୱାର ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ, ଘୋଡାର ବାତାସ ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥିଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵାଭିପତନ୍ତଂ ତଂ ଶୂରଃ ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ। ଉଵାଚ ସୂତଂ ଶୈନେଯଃ ପ୍ରହସନ୍ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦଃ
ତାକୁ ଏଭଳି ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିବା ଦେଖି, ଶୂର ଓ ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜିତିଥିବା ସାତ୍ୟକି, ଯୁଦ୍ଧର ଉତ୍ସାହରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ହସି ତାଙ୍କର ସାରଥିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏନଂ ଵୈ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଶୂରଂ ସ୍ଵକର୍ମଣ୍ଯନଵସ୍ଥିତମ୍। ଆଶ୍ରଯଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଧର୍ମରାଜଭଯାଵହମ୍
ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଶ୍ଚୟ ଶୂରବୀର, ନିଜ କର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପୁଅଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଓ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିବା।
ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ରଜଵିତୈରଶ୍ଵୈଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯାହି ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵତ୍। ଆଚାର୍ଯଂ ରାଜପୁତ୍ରାଣାଂ ସତତଂ ଶୂରମାନିନମ୍
ତୁମେ ତେଜସ୍ୱୀ ଘୋଡା ନେଇ ତୁରନ୍ତ ଆଗକୁ ଚାଲ, ରାଜପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ଗୁରୁ, ଯିଏ ସବୁବେଳେ ନିଜକୁ ଶୂର ଭାବେ ଭାବେ, ସେଠାକୁ ଆନନ୍ଦରେ ମୁହଁମୁହିଁ ହେବା।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତଃ ସୂତଃ ସାତ୍ଯକସ୍ଯାଵହଦ୍ରଥମ୍'। ତତୋ ରଜତସଙ୍କାଶା ମାଧଵସ୍ଯ ହଯୋତ୍ତମାଃ। ଦ୍ରୋଣସ୍ଯାଭିମୁଖାଃ ଶୀଘ୍ରମଗଚ୍ଛନ୍ଵାତରଂହସଃ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସାରଥି ସାତ୍ୟକିଙ୍କ ରଥକୁ ଆଗକୁ ନେଲେ; ତାପରେ ମାଧବଙ୍କ ରୂପସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଘୋଡାମାନେ ବେଶି ତେଜରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଦିଗକୁ ବାତାସ ଭଳି ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ତତସ୍ତୌ ଦ୍ରୋଣଶୈନେଯୌ ଯୁଯୁଧାତେ ପରନ୍ତପୌ। ଶରୈରନେକସାହସ୍ରୈସ୍ତାଡଯନ୍ତୌ ପରସ୍ପରମ୍
ତାପରେ ଦୁଇ ଶତ୍ରୁଦମନୀ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ସାତ୍ୟକି, ଏକାଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧ କରି, ଏକାଉଁଠିକୁ ହଜାର ହଜାର ତୀର ମାରିଲେ।
ଇଷୁଜାଲାଵୃତଂ ଵ୍ଯୋମ ଚକ୍ରତୁଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭୌ। ପୂରଯାମାସତୁର୍ଵୀରାଵୁଭୌ ଦଶ ଦିଶଃ ଶରୈଃ। ମେଘାଵିଵାତପାପାଯେ ଧାରାଭିରିତରେତରମ୍
ସେ ଦୁଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ତୀରର ଜାଲିରେ ଆକାଶକୁ ଢାକିଦେଲେ, ଦୁଇ ନିର୍ଭୀକ ଦଶ ଦିଗକୁ ତୀରରେ ଭରିଦେଲେ, ମେଘ ଭଳି ପୃଥିବୀ ଉପରେ ଧାରା ଝରେଇଥିଲେ।
ନ ସ୍ମ ସୂର୍ଯସ୍ତଦା ଭାତି ନ ଵଵୌ ଚ ସମୀରଣଃ। ହଷୁଜାଲାଵୃତଂ ଘୋରମନ୍ଧକାରଂ ସମନ୍ତତଃ
ସେବେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକ ଦେଉନଥିଲେ, ବାତାସ ଚାଲୁନଥିଲା; ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭୟଙ୍କର ଅନ୍ଧକାର ତୀରର ଘନ ଛାୟାରେ ଢାକିଗଲା।
ଅନାଧୃଷ୍ଯମିଵାନ୍ଯେଷାଂ ଶୂରାଣାମଭଵତ୍ତଦା। ଅନ୍ଧକାରୀକୃତେ ଲୋକେ ଦ୍ରୋଣଶୈନେଯଯୋଃ ଶରୈଃ
ସେ ସମୟରେ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ସାତ୍ୟକିଙ୍କର ତୀରରେ ଜଗତ ଅନ୍ଧକାର ହୋଇଥିଲା, ତାଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଅନ୍ୟ ଶୂରବୀରମାନେ ପାଇଁ ଅପହ୍ରାସ୍ୟ ହୋଇଗଲା।
ତଯୋଃ ଶୀଘ୍ରାସ୍ତ୍ରଵିଦୁଷୋର୍ଦ୍ରୋଣସାତ୍ଵତଯୋସ୍ତଦା। ନାନ୍ତରଂ ଶରଵୃଷ୍ଟୀନାଂ ଦଦୃଶେ ନରସିଂହଯୋଃ
ସେ ସମୟରେ, ଦୁଇ ଦ୍ରୁତ ଅସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ, ଦ୍ରୋଣ ଓ ସାତ୍ୟକିଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ତୀରର ବର୍ଷାରେ କୌଣସି ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା।
ଇଷୂଣାଂ ସନ୍ନିପାତେନ ଶବ୍ଦୋ ଧାରାଭିଘାତଜଃ। ଶୁଶ୍ରୁଵେ ଶକ୍ରମୁକ୍ତାନାମଶନୀନାମିଵ ସ୍ଵନଃ
ତୀରମାନେ ଏକାଉଁଠି ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଲାଗିବାରେ ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା, ସେଟି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ତଡ଼ିତ୍ ଭଳି ଗଞ୍ଜିଲା।
ନାରାଚୈର୍ଵ୍ଯତିଵିଦ୍ଧାନାଂ ଶରାଣାଂ ରୂପମାବଭୌ। ଆଶୀଵିଷଵିଦଷ୍ଟାନାଂ ସର୍ପାଣାମିଵ ଭାରତ
ଲୋହା ତୀରରେ ବିଧ୍ଧ ହୋଇଥିବା ତୀରମାନଙ୍କର ଦୃଶ୍ୟ, ଅନ୍ୟ ସାପ ଦ୍ୱାରା କାମଡ଼ାଯାଇଥିବା ସାପମାନେ ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା, ହେ ଭାରତ।
ତଯୋର୍ଜ୍ଯାତଲନିର୍ଘୋଷଃ ଶୁଶ୍ରୁଵେ ଯୁଦ୍ଧଶୌଣ୍ଡଯୋଃ। ଅଜସ୍ରଂ ଶୈଲଶୃଙ୍ଗାଣାଂ ଵଜ୍ରେଣାହନ୍ଯତାମିଵ
ସେ ଦୁଇ ଯୁଦ୍ଧ ନିପୁଣଙ୍କର ଧନୁଷ ତାରର ଧ୍ୱନି ଅବିରତ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା, ମାନେ ପାହାଡ଼ ଶିଖରକୁ ବଜ୍ର ଲାଗିବା ଭଳି।
ଉଭଯୋସ୍ତୌ ରଥୌ ରାଜଂସ୍ତେ ଚାଶ୍ଵାସ୍ତୌ ଚ ସାରଥୀ। ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖୈଃ ଶରୈଛନ୍ନାଶ୍ଚିତ୍ରରୂପା ବଭୁସ୍ତଦା
ହେ ରାଜା, ସେ ଦୁଇ ରଥ, ଘୋଡା ଓ ସାରଥି, ସୁନା ମୁଣ୍ଡି ତୀରରେ ଢାକାଯାଇ, ଅଦ୍ଭୁତ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ନିର୍ମଲାନାମଜିହ୍ମାନାଂ ନାରାଚାନାଂ ଵିଶାମ୍ପତେ। ନିର୍ମୁକ୍ତାଶୀଵିପାଭାନାଂ ସମ୍ପାତୋଽଭୂତ୍ସୁଦାରୁଣଃ
ସିଧା ଓ ନିର୍ମଳ ଲୋହା ତୀରମାନେ, ମୁକ୍ତ ସାପ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଧକ୍କା ଲାଗିଲା।
ଉଭଯୋଃ ପତିତେ ଛତ୍ରେ ତଥୈଵ ପତିତୌ ଧ୍ଵଜୌ। `ନିକୃନ୍ତତୋଃ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ଦ୍ରୋଣସାତ୍ଯକଯୋ ରଣେ
ସେମାନଙ୍କ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଛତା ଏବଂ ଧ୍ୱଜ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ କଟାଯାଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା, ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣ ଓ ସାତ୍ୟକିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା।
ଉଭୌ ରୁଧିରସିକ୍ତାଙ୍ଗାଵୁଭୌ ଚ ଵିଜଯୈଷିଣୌ। ସ୍ରଵଦ୍ଭିଃ ଶୋଣିତଂ ଗାତ୍ରୈଃ ପ୍ରସ୍ରୁତାଵିଵ ଵାରଣୌ। ଅନ୍ଯୋନ୍ଯମଭ୍ଯଵିଧ୍ଯେତାଂ ଜୀଵିତାନ୍ତକରୈଃ ଶରୈଃ
ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଦେହ ରକ୍ତରେ ଭିଜିଥିଲା, ଦୁଇଜଣେ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ଦୁଇ ହାତୀ ଭଳି ଦେହରୁ ରକ୍ତ ଝରାଉଥିଲେ, ଏକାଉଁଠି ଜୀବନ ନାଶକ ତୀରରେ ଆଉଁଠିକୁ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ।
ଗର୍ଜିତୋତ୍କୃଷ୍ଟସନ୍ନାଦାଃ ଶଙ୍ଖଦୁନ୍ଦୁଭିନିଃସ୍ଵନାଃ। ଉପାରମନ୍ମହାରାଜ ଵ୍ଯାଜହାର ନ କଶ୍ଚନ
ମହାରାଜ, ଗଜଗମ୍ଭୀର ଗର୍ଜନ ଓ ଶଂଖ ଡ଼଼ମ୍ବ ର ଉଚ୍ଚ ସ୍ବନ୍ଧ ଏକାଏକି ନିରବ ହୋଇଗଲା; କେହି କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ତୁଷ୍ଣୀଂଭୂତାନ୍ଯନୌକାନି ଯୋଧା ଯୁଦ୍ଧାଦୁପାରମନ୍। ଦଦର୍ଶ ଦ୍ଵୈରଥଂ ତାଭ୍ଯାଂ ଜାତକୌତୂହଲୋ ଜନଃ
ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧା ଚୁପ୍ଚାପ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧ ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ; ଲୋକମାନେ ଦୁଇ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହେଉଥିବା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଭରା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖୁଥିଲେ।
ରଥିନୋ ହସ୍ତିଯନ୍ତାରୋ ହଯାରୋହାଃ ପଦାତଯଃ। ଅଵୈକ୍ଷନ୍ତାଚଲୈର୍ନେତ୍ରୈଃ ପରିଵାର୍ଯ ନରର୍ଷଭୌ
ରଥୀ, ହାତୀଚାଳକ, ଘୋଡ଼ାସ୍ୱାର ଓ ପଦାତିମାନେ ଦୁଇ ପ୍ରମୁଖ ଯୋଦ୍ଧାଙ୍କୁ ଘେରି ଅଚଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ହସ୍ତ୍ଯନୀକାନ୍ଯତିଷ୍ଠନ୍ତ ତଥାନୀକାନି ଵାଜିନାମ୍। ତଥୈଵ ରଥଵାହିନ୍ଯଃ ପ୍ରତିଵ୍ଯୂହ୍ଯ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ହାତୀମାନଙ୍କ ଦଳ, ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ଦଳ ଏବଂ ରଥବାହିନୀ ସମ୍ମୁଖରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।
ମୁକ୍ତାଵିଦ୍ରୁମଚିତ୍ରୈଶ୍ଚ ମଣିକାଞ୍ଚନଭୂଷିତୈଃ। ଧ୍ଵଜୈରାଭରଣୈଶ୍ଚିତ୍ରୈଃ କଵଚୈଶ୍ଚ ହିରଣ୍ମଯୈଃ
ମୁକ୍ତା ଓ ବିଦ୍ରୁମ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ପତାକା, ମଣି ଓ ସୁନାର ଗହଣା, ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ସୁନାର କବଚ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲେ।
ଵୈଜଯନ୍ତୀପତାକାଭିଃ ପରିସ୍ତୋମାଙ୍ଗକମ୍ବଲୈଃ। ଵିମଲୈର୍ନିଶିତୈଃ ଶସ୍ତ୍ରୈର୍ହଯାନାଂ ଚ ପ୍ରକୀର୍ଣକୈଃ
ବୈଜୟନ୍ତୀ ପତାକା, ଶୋଭାମୟ ଅଙ୍ଗ କମ୍ବଳ, ନିର୍ମଳ ଏବଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଅସ୍ତ୍ର, ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଉପକରଣ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲେ।
ଜାତରୂପମଯୀଭିଶ୍ଚ ରାଜତୀଭିଶ୍ଚ ମୂର୍ଧସୁ। ଗଜାନାଂ କୁମ୍ଭମାଲାଭିର୍ଦନ୍ତଵେଷ୍ଟୈଶ୍ଚ ଭାରତ
ସୁନା ଓ ଚାଁଦିର ମୁଣ୍ଡ ଅଳଙ୍କାର, ହାତୀମାନଙ୍କ ମାଥାରେ ମାଳା, ଦାନ୍ତର ଗହଣା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ସବଲାକାଃ ସଖଦ୍ଯୋତାଃ ସୈରାଵତଶତହଦାଃ। ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତୋଷ୍ଣପର୍ଯାଯେ ମେଘାନାମିଵ ଵାଗୁରାଃ
ସେମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସେନା, ଚମକୁଥିବା ଗହଣା ଓ ଶତଶତ ଏଇରାବତ ସମାନ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ସହିତ, ଯୁଦ୍ଧର ତାପରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଛାୟାରେ ଢାକା ମେଘମାନେ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।