ରଥାନାଂ ଚ ସହସ୍ରେଣ ତ୍ରିଗର୍ତାନାଂ ପ୍ରହାରିଣାମ୍। ତଥା ଦନ୍ତିସହସ୍ରେଣ ମତ୍ତାନାଂ ଵୀର୍ଯଶାଲିନାମ୍
ତିଗର୍ତ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ହଜାର ରଥ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମଦମସ୍ତ ହଜାର ହାତୀ ସହିତ ସେ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଅଶ୍ଵାନାଂ ନିଯୁତେନୈଵ ତଥାଽନ୍ଯୈଶ୍ଚ ମହାରଥୈଃ। ଵୃତଃ ପ୍ରାଯାନ୍ମହାବାହୁରର୍ଜୁନସ୍ଯ ରଥଂ ପ୍ରତି
ଦଶହଜାର ଘୋଡ଼ା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ସହିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁବଳୀ ରାଜା ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ରଥ ଦିଗରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।
ନାନାଵାଦିତ୍ରଘୋଷେଣ ଯଥା ଵୈରୋଚନିସ୍ତଥା
ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦରେ, ସେ ଭଳି ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା, ଯେପରି ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଯାତ୍ରା।
ତତଃ ଶବ୍ଦୋ ମହାନାସୀତ୍ସୈନ୍ଯାନାଂ ତଵ ଭାରତ। ଅଗାଧଂ ପ୍ରସ୍ଥିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମୁଦ୍ରମିଵ କୌରଵମ୍
ତାପରେ, ତୁମର ସେନାରୁ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ଭାରତ, କାରଣ କୌରବ ସେନା ଗଭୀର ସମୁଦ୍ର ପରି ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି।
ତେ ହଯାଃ ସାଧ୍ଵଶୋଭନ୍ତ ମିଶ୍ରିତା ଵାତରଂହସଃ। ପାରାଵତସଵର୍ଣାଶ୍ଚ ରକ୍ତଶୋଣାଶ୍ଚ ସଂଯୁଗେ
ସେଇ ଘୋଡ଼ାମାନେ ବଡ଼ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ, ବାୟୁର ତୀବ୍ରତା ସହିତ ମିଶି, କେହି ପରାବତ ରଙ୍ଗର, କେହି ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧରେ।
ପାରାଵତସଵର୍ଣାସ୍ତେ ରକ୍ତଶୋଣଵିମିଶ୍ରିତାଃ। ହଯାଃ ଶୁଶୁଭିରେ ରାଜନ୍ମେଘା ଇଵ ସଵିଦ୍ଯୁତଃ
ପରାବତ ରଙ୍ଗ ଓ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ମିଶିଥିବା ସେଇ ଘୋଡ଼ାମାନେ, ହେ ରାଜା, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସହିତ ମେଘ ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ତୁ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଦ୍ରୋଣମଭ୍ଯାଶମାଗତମ୍। ଅସିଚର୍ମାଦଦେ ଵୀରୋ ଧନୁରୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଭାରତ
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦେଖିଲେ ଯେ ଦ୍ରୋଣ ନିକଟକୁ ଆସୁଛନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟବନ୍ତି ତଳୱାର ଓ ଢାଳ ନେଇଲେ।
ଚିକୀର୍ଷୁର୍ଦୁଷ୍କରଂ କର୍ମ ପାର୍ଷତଃ ପରଵୀରହା। ଈଷାଯାଃ ସମତିକ୍ରମ୍ଯ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ରଥମାଵିଶତ୍
ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ଶୂରମାନେ ଯେଉଁ କାମ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ, ସେହି କାମ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ରଥର ଯୋକ୍ତିକୁ ଉଲ୍ଲାଙ୍ଘି ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ରଥକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ।
ଅତିଷ୍ଠଦ୍ଯୁଗମଧ୍ଯେ ସ ଯୁଗସନ୍ନହନେଷୁ ଚ। ଜଘନାର୍ଧେଷୁ ଚାଶ୍ଵାନାଂ ତତ୍ସୈନ୍ଯାନ୍ଯଭ୍ଯପୂଜଯନ୍
ସେ ଯୋକ୍ତିର ମଧ୍ୟରେ, ଯୋକ୍ତିର ଯୋଡ଼ାଯାଉଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଏବଂ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ପଛ ଦିଗରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ସେନାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଖଙ୍ଗେନ ଚରତସ୍ତସ୍ଯ ଶୋଣାଶ୍ଵାନଧିତିଷ୍ଠତଃ। ନ ଦଦାର୍ଶାନ୍ତରଂ ଦ୍ରୋଣସ୍ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ସେ ଲାଲ୍ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତଳୱାର ନେଇ ଚାଲିଥିଲେ, ଦ୍ରୋଣ କୌଣସି ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଦେଖି ପାରିଲେ ନାହିଁ; ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗୁଥିଲା।
ଯଥା ଶ୍ଯେନସ୍ଯ ପତନଂ ଵନେଷ୍ଵାମିଷଗୃଦ୍ଧିନଃ। ତଥୈଵାସୀଦଭୀସାରସ୍ତସ୍ଯ ଦ୍ରୋଣଂ ଜିଘାଂସତଃ
ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ମାଂସ ଲାଗି ହଁସ ଉଡ଼ି ଆସେ, ସେପରି ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ତତଃ ଶରଶତେନାସ୍ଯ ଶତଚନ୍ଦ୍ରଂ ସମାକ୍ଷିପତ୍। ଦ୍ରୋଣୋ ଦ୍ରୁପଦ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଖଙ୍ଗଂ ଚ ଦଶଭିଃ ଶରୈଃ
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ଶତଟି ଶର ଦେଇ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଶତଚନ୍ଦ୍ର ଅଳଙ୍କୃତ ଢାଳକୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ, ଏବଂ ଦଶଟି ଶର ଦେଇ ତାଙ୍କର ତଳୱାରକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ହଯାଂଶ୍ଚୈଵ ଚତୁଃଷଷ୍ଟ୍ଯା ଶରାଣାଂ ଜଘ୍ନିଵାନ୍ବଲୀ। ଧ୍ଵଜଂ ଛତ୍ରଂ ଚ ଭଲ୍ଲାଭ୍ଯାଂ ତଥା ତୌ ପାର୍ଷ୍ଣିସାରଥୀ
ପୁଣି ଚଉଷଠିଟି ଶର ଦେଇ ଦ୍ରୋଣ ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ, ଦୁଇଟି ଚୌଡ଼ା ଶର ଦେଇ ଧ୍ୱଜ ଓ ଛତା, ଏହିପରି ରଥଚାଳକ ଓ ସାରଥିକୁ ଭି ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ।
ଅଥାସ୍ମୈ ତ୍ଵରିତୋ ବାଣମପରଂ ଜୀଵିତାନ୍ତକମ୍। ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନାଯ ଚିକ୍ଷେପ ଵଜ୍ରଂ ଵଜ୍ରଧରୋ ଯଥା
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଘାତକ ଶର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ବଜ୍ରଧାରୀ ବଜ୍ର ଛାଡ଼ନ୍ତି।
ତଂ ଚତୁର୍ଦଶଭିସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ବାଣୈଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ସାତ୍ଯକିଃ। ଗ୍ରସ୍ତମାଚାର୍ଯମୁଖ୍ଯେନ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଂ ଵ୍ଯମୋଚଯତ୍
କିନ୍ତୁ ସାତ୍ୟକି ଏହି ଶରକୁ ଚଉଦଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶର ଦେଇ କାଟିଦେଲେ, ଏଭଳି ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ, ଯିଏ ମୁଖ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇଥିଲେ।
ସିଂହେନେଵ ମୃଗଂ ଗ୍ରସ୍ତଂ ନରସିଂହେନ ମାରିଷ। ଦ୍ରୋଣାଦ୍ଵୈ ମୋଚଯାମାସ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯଂ ଶିନିପୁଙ୍ଗଵଃ
ଯେପରି ଏକ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ଧରାଯାଇଥିବା ମୃଗକୁ ଅନ୍ୟ ସିଂହ ଉଦ୍ଧାର କରେ, ସେପରି ଶିନିବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସାତ୍ୟକି ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ହାତରୁ ପାଞ୍ଚାଳ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ।
ସାତ୍ଯକିଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଗୋପ୍ତାରଂ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯଂ ଚ ମହାହଵେ। ଶରାଣାଂ ତ୍ଵରିତୋ ଦ୍ରୋଣଃ ଷଡ୍ଵିଂଶତ୍ଯା ସମାର୍ପଯତ୍
ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚାଳଙ୍କ ରକ୍ଷାକାରୀ ଭାବେ ଦେଖି, ଏହି ବିପୁଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଉପରେ ଛବିଶଟି ଶର ବର୍ଷା କଲେ।
ତତୋ ଦ୍ରୋଣଂ ଶିନେଃ ପୌତ୍ରୋ ଗ୍ରସନ୍ତମପି ସୃଞ୍ଜଯାନ୍। ପ୍ରତ୍ଯଵିଧ୍ଯଚ୍ଛିତୈର୍ବାଣୈଃ ଷଡ୍ଵିଂଶତ୍ଯା ସ୍ତନାନ୍ତରେ
ତାପରେ ଶିନିଙ୍କ ନାତି ସାତ୍ୟକି, ଦ୍ରୋଣ ଯେତେବେଳେ ସୃଞ୍ଜୟମାନେକୁ ଦବାଇ ଦେଉଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଛବିଶଟି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶର ଦେଇ ଛାତିରେ ଆଘାତ କଲେ।
ତତଃ ସର୍ଵେ ରଥାସ୍ତୂର୍ଣଂ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯା ଜଯଗୃଦ୍ଧିନଃ। ସାତ୍ଵତାଭିସୃତେ ଦ୍ରୋଣେ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନମଵାକ୍ଷିପନ୍
ତାପରେ ଜୟ ଲାଗି ଆତୁର ଥିବା ସମସ୍ତ ପାଞ୍ଚାଳ ରଥମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ହୋଇ, ସାତ୍ୱତଙ୍କ ଆକ୍ରମଣରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦ୍ରୋଣଙ୍କୁ ଘେରି ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଆବର୍ତ୍ତ କଲେ।
ବାଣେ ତସ୍ମିନ୍ନିକୃତ୍ତେ ତୁ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନେ ଚ ମୋକ୍ଷିତେ। ତେନ ଵୃଷ୍ଣିପ୍ରଵୀରେଣ ଯୁଯୁଧାନେନ ସଞ୍ଜଯ
ସେଇ ଶର କାଟିଦିଆଯିବା ପରେ ଏବଂ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ବୃଷ୍ଣିବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୁୟୁଧାନ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ, ହେ ସଞ୍ଜୟ—
ଅମର୍ଷିତୋ ମହେଷ୍ଵାସଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ। ନରଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ଶିନେଃ ପୌତ୍ରଂ ଦ୍ରୋଣଃ କିମକରୋଦ୍ଯୁଧି
ତେବେ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମହାଧନୁର୍ଧର ଦ୍ରୋଣ, ଶିନିଙ୍କ ନାତି ନରସିଂହ ସାତ୍ୟକିଙ୍କୁ ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧରେ କଣ କଲେ?
ସମ୍ପ୍ରସ୍ରୁତକ୍ରୋଧଵିଷୋ ଵ୍ଯାଦିତାସ୍ଯଶରାସନଃ। ତୀକ୍ଷ୍ଣଧାରେଷୁଦଶନଃ ସିତନାରାଚଦଂଷ୍ଟ୍ରଵାନ୍
ତାଙ୍କର ମୁଖ ଖୋଲା, ଧନୁଷ୍ୟ ଟାଣିଥିଲେ, କ୍ରୋଧ ଓ ବିଷ ଝରୁଥିଲା, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶର ଦାନ୍ତ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଧଳା ନାରାଚ ଦାନ୍ତ ଭଳି ଚମକୁଥିଲା।
ସଂରମ୍ଭାମର୍ଷତାମ୍ରାକ୍ଷୋ ମହୋରଗ ଇଵ ଶ୍ଵସନ୍। ନରଵୀରଃ ପ୍ରମୁଦିତଃ ଶୋଣୈରଶ୍ଵୈର୍ମହାଜଵୈଃ
କ୍ରୋଧ ଓ ରୋଷରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଲାଲ୍ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ବଡ଼ ସାପ ଭଳି ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିଲେ, ସେ ଶୂରବୀର ଲାଲ୍ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଆନନ୍ଦରେ ଦୌଡ଼ାଉଥିଲେ।
ଉତ୍ପତଦ୍ଭିରିଵାକାଶେ କ୍ରାମଦ୍ଭିରିଵ ପର୍ଵତମ୍। ରୁକ୍ମପୁଙ୍ଖାଞ୍ଶରାନସ୍ଯନ୍ଯୁଯୁଧାନମୁପାଦ୍ରଵତ୍
ଯେପରି ଆକାଶରେ ଉଡ଼ୁଥିବା, କିମ୍ବା ପାହାଡ଼ ଚଢ଼ୁଥିବା ଭଳି, ସେ ସୁନାର ପଙ୍ଖ ଥିବା ଶର ନେଇ ଯୁୟୁଧାନଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଶରପାତମହାଵର୍ଷଂ ରଥଘୋଷବଲାହକମ୍। କାର୍ମୁକୈରାଵୃତଂ ରାଜନ୍ନାରାଚବହୁଵିଦ୍ଯୁତମ୍
ହେ ରାଜା, ତୀରର ବର୍ଷା ବେଶି ଭୟଙ୍କର ହେଲା, ରଥର ଶବ୍ଦ ମେଘ ଭଳି ଗଞ୍ଜିଲା, ଧନୁଷ ଦ୍ୱାରା ଆକାଶ ଢାକିଗଲା, ଅନେକ ତୀର ମାନେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଭଳି ଚମକୁଥିଲେ।
ଶକ୍ତିଖଙ୍ଗାଶନିଧରଂ କ୍ରୋଧଵେଗସମୁତ୍ଥିତମ୍। ଦ୍ରୋଣମେଘମନାଵାର୍ଯଂ ହଯମାରୁତଚୋଦିତମ୍
ଏହି ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ରୋଣ ମେଘ, କ୍ରୋଧର ତୀବ୍ରତାରେ ଉଠିଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ବଣ୍ଡୁକ, ତଳୱାର ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ, ଘୋଡାର ବାତାସ ଦ୍ୱାରା ଚଳିଥିଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵାଭିପତନ୍ତଂ ତଂ ଶୂରଃ ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ। ଉଵାଚ ସୂତଂ ଶୈନେଯଃ ପ୍ରହସନ୍ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦଃ
ତାକୁ ଏଭଳି ଆଗେ ବଢ଼ୁଥିବା ଦେଖି, ଶୂର ଓ ଶତ୍ରୁ ନଗର ଜିତିଥିବା ସାତ୍ୟକି, ଯୁଦ୍ଧର ଉତ୍ସାହରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ହସି ତାଙ୍କର ସାରଥିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଏନଂ ଵୈ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଶୂରଂ ସ୍ଵକର୍ମଣ୍ଯନଵସ୍ଥିତମ୍। ଆଶ୍ରଯଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଧର୍ମରାଜଭଯାଵହମ୍
ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣ ନିଶ୍ଚୟ ଶୂରବୀର, ନିଜ କର୍ମରେ ଅଟୁଟ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପୁଅଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ଓ ଧର୍ମରାଜଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଉଥିବା।
ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ରଜଵିତୈରଶ୍ଵୈଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଯାହି ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵତ୍। ଆଚାର୍ଯଂ ରାଜପୁତ୍ରାଣାଂ ସତତଂ ଶୂରମାନିନମ୍
ତୁମେ ତେଜସ୍ୱୀ ଘୋଡା ନେଇ ତୁରନ୍ତ ଆଗକୁ ଚାଲ, ରାଜପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ଗୁରୁ, ଯିଏ ସବୁବେଳେ ନିଜକୁ ଶୂର ଭାବେ ଭାବେ, ସେଠାକୁ ଆନନ୍ଦରେ ମୁହଁମୁହିଁ ହେବା।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତଃ ସୂତଃ ସାତ୍ଯକସ୍ଯାଵହଦ୍ରଥମ୍'। ତତୋ ରଜତସଙ୍କାଶା ମାଧଵସ୍ଯ ହଯୋତ୍ତମାଃ। ଦ୍ରୋଣସ୍ଯାଭିମୁଖାଃ ଶୀଘ୍ରମଗଚ୍ଛନ୍ଵାତରଂହସଃ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସାରଥି ସାତ୍ୟକିଙ୍କ ରଥକୁ ଆଗକୁ ନେଲେ; ତାପରେ ମାଧବଙ୍କ ରୂପସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଘୋଡାମାନେ ବେଶି ତେଜରେ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଦିଗକୁ ବାତାସ ଭଳି ଦୌଡ଼ିଗଲେ।