ତସ୍ଯାର୍ଜୁନଃ ଶରୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈଃ କଙ୍କପତ୍ରପରିଚ୍ଛଦୈଃ। ନ୍ଯପାତଯଦ୍ଧଯାଞ୍ଶୀଘ୍ରଂ ଯତମାନସ୍ଯ ମାରିଷ। ଧନୁଶ୍ଚାସ୍ଯାପରୈଶ୍ଛିତ୍ତ୍ଵା ଶରୈଃ ପାର୍ଥୋ ଵିଚକ୍ରମେ
ଅର୍ଜୁନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ, କଙ୍କପତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶ୍ରୁତାୟୁସ୍ ଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ତୁରନ୍ତ ମାରିଦେଲେ, ତାଙ୍କ ଧନୁଷକୁ ଅନ୍ୟ ତୀରରେ କାଟି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଅମ୍ବଷ୍ଠସ୍ତୁ ଗଦାଂ ଗୃହ୍ଯ କ୍ରୋଧପର୍ଯାକୁଲେକ୍ଷଣଃ। ଆସସାଦ ରଣେ ପାର୍ଥଂ କେଶଵଂ ଚ ମହାରଥମ୍
ଅମ୍ବଷ୍ଠ ତେଜରେ ଭରିଥିବା ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ, କ୍ରୋଧରେ ଚକିତ ଚକ୍ଷୁ, ଗଦା ଧରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାର୍ଥ ଓ କେଶବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
ତତଃ ସମ୍ପ୍ରହରନ୍ଵୀରୋ ଗଦାମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ଭାରତ। ରଥମାଵାର୍ଯ ଗଦଯା କେଶଵଂ ସମତାଡଯତ୍
ତାପରେ ସେ ବୀର, ଗଦା ଉଠାଇ, ରଥକୁ ଅଟକାଇ, ଗଦାରେ କେଶବଙ୍କୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଗଦଯା ତାଡିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କେଶଵଂ ପରଵୀରହା। ଅର୍ଜୁନୋଽଥ ଭୃଶଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସୋଽମ୍ବଷ୍ଠଂ ପ୍ରତି ଭାରତ
କେଶବ ଗଦାରେ ଆଘାତ ପାଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁବିର ନାଶକ ଅର୍ଜୁନ, ଅମ୍ବଷ୍ଠ ଉପରେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ତତଃ ଶରୈର୍ହେମପୁଙ୍ଖୈଃ ସଗଦଂ ରଥିନାଂ ଵରମ୍। ଛାଦଯାମାସ ସମରେ ମେଘଃ ସୂର୍ଯମିଵୋଦିତମ୍
ତାପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପତ୍ର ଥିବା ତୀରରେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଗଦାଧାରୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରଥୀକୁ ଅର୍ଜୁନ ଏମିତି ଢାକିଦେଲେ, ଯେପରି ମେଘ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଢାକିଦିଏ।
ଅଥାପରୈଃ ଶରୈଶ୍ଚାପି ଗଦାଂ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଅଚୂର୍ଣଯତ୍ତଦା ପାର୍ଥସ୍ତିଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ତାପରେ ଅନ୍ୟ ତୀରରେ ପାର୍ଥ ତାହା ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଗଦାକୁ ଭଙ୍ଗିଦେଲେ, ଏହା ଦେଖି ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗିଲା।
ଅଥ ତାଂ ପତିତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୃହ୍ଯାନ୍ଯାଂ ଚ ମହାଗଦାମ୍। ଅର୍ଜୁନଂ ଵାସୁଦେଵଂ ଚ ପୁନଃ ପୁନରତାଡଯତ୍
ସେ ଗଦା ପଡ଼ିଯିବାକୁ ଦେଖି, ଆଉ ଏକ ବଡ଼ ଗଦା ଧରି, ଅର୍ଜୁନ ଓ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଆଘାତ କଲେ।
ତସ୍ଯାର୍ଜୁନଃ କ୍ଷୁରପ୍ରାଭ୍ଯାଂ ସଗଦାଵୁଦ୍ଯତୌ ଭୁଜୌ। ଚିଚ୍ଛେଦେନ୍ଦ୍ରଧ୍ଵଜାକାରୌ ଶିରଶ୍ଚାନ୍ଯେନ ପତ୍ରିଣା
ଅର୍ଜୁନ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଧାରର ତୀରରେ, ଗଦା ଉଠାଇଥିବା ଦୁଇଟି ବାହୁକୁ କାଟିଦେଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଧ୍ୱଜ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ପତ୍ରାଙ୍କିତ ତୀରରେ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ କାଟିଦେଲେ।
ସ ପପାତ ହତୋ ରାଜନ୍ଵସୁଧାମନୁନାଦଯନ୍। ଇନ୍ଦ୍ରଧ୍ଵଜ ଇଵୋତ୍ସୃଷ୍ଟୋ ଯନ୍ତ୍ରନିର୍ମୁକ୍ତବନ୍ଧନଃ
ହେ ରାଜା, ସେ ହତ ହେବା ପରେ ଭୂମିରେ ଗଡ଼ି ପଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଚାରିପାଖରେ ଗଞ୍ଜିଗଲା। ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଧ୍ୱଜ ଯନ୍ତ୍ରର ବନ୍ଧନ ଖୋଲି ଦିଆଯିବା ପରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଏ, ସେଉଁପରି ସେ ତଳକୁ ଗଡ଼ି ପଡ଼ିଲେ।
ଅମ୍ବଷ୍ଠେ ତୁ ତଦା ଭଗ୍ନେ ତଵ ସୈନ୍ଯମଭଜ୍ଯତ
ତାବେ, ଅମ୍ବଷ୍ଠ ହାରିଗଲାପରେ, ତୁମର ସେନା ଭାଙ୍ଗିଗଲା।
ରଥାନୀକାଵଗାଢଶ୍ଚ ଵାରଣାଶ୍ଵଶତୈର୍ଵୃତଃ। ଅଦୃଶ୍ଯତ ପଦା ପାର୍ଥୋ ଘନୈଃ ସୂର୍ଯ ଇଵାଵୃତଃ
ରଥମାଳାକୁ ଭେଦି ଦେଇ, ଶତଶଃ ହାତୀ ଓ ଘୋଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ପାର୍ଥ ପଦେ ପଦେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଘନ ମେଘରେ ଘେରାଇଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି।
ନାନାଵିଧୈଶ୍ଚ ଶସ୍ତ୍ରୌଘୈଃ ପାତ୍ଯମାନୈର୍ମହାରଣେ। ନ ସନ୍ଧିଃ ଶକ୍ଯତେ ଭେତ୍ତୁଂ ଵର୍ମବନ୍ଧସ୍ଯ ତସ୍ଯ ତୁ
ସେଇ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ରର ବର୍ଷା ହେଉଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ବର୍ମର ବନ୍ଧନ ଭାଙ୍ଗିବାକୁ କେହି ସକ୍ଷମ ହେଉନଥିଲେ।
ସ ତେନ ଵର୍ମଣା ଗୁପ୍ତୋ ଵୃତ୍ରଂ ଦେଵରିପୁଂ ତଦା। ଜଘାନ ସମରେଽଭୀତଃ ଶକ୍ରୋ ଦେଵାଗ୍ରଣୀସ୍ତଦା
ସେଇ ବର୍ମ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହୋଇ, ଦେବମାନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବମାନ୍ୟ ବିପକ୍ଷୀ ବୃତ୍ରକୁ ବଧ କଲେ।
ତଂ ଚ ମନ୍ତ୍ରମଯଂ ବନ୍ଧଂ ଵର୍ମ ଚାଙ୍ଗିରସେ ଦଦୌ। ଅଙ୍ଗିରାଃ ପ୍ରାହ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞସ୍ଯ ବୃହସ୍ପତେଃ। ବୃହସ୍ପତିରଥୋଵାଚ ଅଗ୍ନିଵେଶ୍ଯାଯ ଧୀମତେ
ସେ ମନ୍ତ୍ରମୟ ବନ୍ଧନ ଓ ବର୍ମ ଅଙ୍ଗିରାକୁ ଦେଲେ। ଅଙ୍ଗିରା ତାଙ୍କର ପୁଅ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ କହିଲେ, ଏବଂ ବୃହସ୍ପତି ପୁନି ଧୀର ଅଗ୍ନିବେଶ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଅଗ୍ନିଵେଶ୍ଯୋ ମମ ପ୍ରାଦାତ୍ତେନ ବଧ୍ନାମି ଵର୍ମ ତେ। ତଵାହ୍ଯ ଦେହରକ୍ଷାର୍ଥଂ ମନ୍ତ୍ରେଣ ନୃପସତ୍ତମ
ଅଗ୍ନିବେଶ୍ୟ ଏହା ମୋତେ ଦେଇଥିଲେ। ଏହା ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ତୁମର ଦେହର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମନ୍ତ୍ରରେ ବର୍ମ ବାନ୍ଧୁଛି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ଦ୍ରୋଣସ୍ତଵ ପୁତ୍ରଂ ମହାଦ୍ଯୁତିମ୍। ପୁନରେ ଵଚଃ ପ୍ରାହ ଶନୈରାଚାର୍ଯପୁଙ୍ଗଵଃ
ଏପରି କହି, ମହାନ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ରୋଣ ତୁମର ଦୀପ୍ତିମାନ ପୁଅଙ୍କୁ ପୁନି ଶାନ୍ତ ଭାବେ କଥା କହିଲେ।
ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ରେଣ ବଧ୍ନାମି କଥଚଂ ତଵ ଭାରତ। ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭେଣ ଯଥା ବଦ୍ଧଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପୁରା ରଣେ
ହେ ଭାରତ, ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମର ବର୍ମ ବାନ୍ଧୁଛି, ଯେପରି ପୂର୍ବେ ଯୁଦ୍ଧରେ ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବନ୍ଧିଥିଲେ।
ଯଥା ଚ ବ୍ରହ୍ମଣା ବଦ୍ଧଂ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ତାରକାମଯେ। ଶକ୍ରସ୍ଯ କଵଚଂ ଦିଵ୍ଯଂ ତଥା ବଧ୍ନାମ୍ଯହଂ ତଵ
ଏବଂ ଯେପରି ବ୍ରହ୍ମା ତାରକା ଯୁଦ୍ଧରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ବର୍ମ ବାନ୍ଧିଥିଲେ, ସେପରି ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଏହି ବର୍ମ ବାନ୍ଧୁଛି।
ବଦ୍ଧା ତୁ କଵଚଂ ତସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରେଣ ଵିଧିପୂର୍ଵକମ୍। ପ୍ରେଷଯାମାସ ରାଜାନଂ ଯୁଦ୍ଧାଯ ମହତେ ଦ୍ଵିଜଃ
ମନ୍ତ୍ର ଓ ବିଧିବତ୍ ବର୍ମ ବାନ୍ଧିଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାଜାଙ୍କୁ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପଠାଇଲେ।
ସ ସନ୍ନଦ୍ଧୋ ମହାବାହୁରାଚାର୍ଯେଣ ମହାତ୍ମନା। `ପ୍ରସ୍ଥିତଃ ସହସା ରାଜନ୍ଯତ୍ର ଯାତୋ ଧନଞ୍ଜଯଃ
ମହାତ୍ମା ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁବଳୀ ରାଜା ତୁରନ୍ତ ଧନଞ୍ଜୟ ଯେଉଁଠାରେ ଗଲେ, ସେଠାକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
ରଥାନାଂ ଚ ସହସ୍ରେଣ ତ୍ରିଗର୍ତାନାଂ ପ୍ରହାରିଣାମ୍। ତଥା ଦନ୍ତିସହସ୍ରେଣ ମତ୍ତାନାଂ ଵୀର୍ଯଶାଲିନାମ୍
ତିଗର୍ତ୍ତ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କର ହଜାର ରଥ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମଦମସ୍ତ ହଜାର ହାତୀ ସହିତ ସେ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ଅଶ୍ଵାନାଂ ନିଯୁତେନୈଵ ତଥାଽନ୍ଯୈଶ୍ଚ ମହାରଥୈଃ। ଵୃତଃ ପ୍ରାଯାନ୍ମହାବାହୁରର୍ଜୁନସ୍ଯ ରଥଂ ପ୍ରତି
ଦଶହଜାର ଘୋଡ଼ା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ସହିତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାହୁବଳୀ ରାଜା ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ରଥ ଦିଗରେ ଅଗ୍ରସର ହେଲେ।
ନାନାଵାଦିତ୍ରଘୋଷେଣ ଯଥା ଵୈରୋଚନିସ୍ତଥା
ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଗଞ୍ଜନ ଶବ୍ଦରେ, ସେ ଭଳି ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା, ଯେପରି ବିରୋଚନଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଯାତ୍ରା।
ତତଃ ଶବ୍ଦୋ ମହାନାସୀତ୍ସୈନ୍ଯାନାଂ ତଵ ଭାରତ। ଅଗାଧଂ ପ୍ରସ୍ଥିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସମୁଦ୍ରମିଵ କୌରଵମ୍
ତାପରେ, ତୁମର ସେନାରୁ ବଡ଼ ଶବ୍ଦ ଉଠିଲା, ଭାରତ, କାରଣ କୌରବ ସେନା ଗଭୀର ସମୁଦ୍ର ପରି ଅଗ୍ରସର ହେଉଥିବାକୁ ଦେଖି।
ତେ ହଯାଃ ସାଧ୍ଵଶୋଭନ୍ତ ମିଶ୍ରିତା ଵାତରଂହସଃ। ପାରାଵତସଵର୍ଣାଶ୍ଚ ରକ୍ତଶୋଣାଶ୍ଚ ସଂଯୁଗେ
ସେଇ ଘୋଡ଼ାମାନେ ବଡ଼ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ, ବାୟୁର ତୀବ୍ରତା ସହିତ ମିଶି, କେହି ପରାବତ ରଙ୍ଗର, କେହି ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ଯୁଦ୍ଧରେ।
ପାରାଵତସଵର୍ଣାସ୍ତେ ରକ୍ତଶୋଣଵିମିଶ୍ରିତାଃ। ହଯାଃ ଶୁଶୁଭିରେ ରାଜନ୍ମେଘା ଇଵ ସଵିଦ୍ଯୁତଃ
ପରାବତ ରଙ୍ଗ ଓ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ମିଶିଥିବା ସେଇ ଘୋଡ଼ାମାନେ, ହେ ରାଜା, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ସହିତ ମେଘ ପରି ଚମକୁଥିଲେ।
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ତୁ ସମ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଦ୍ରୋଣମଭ୍ଯାଶମାଗତମ୍। ଅସିଚର୍ମାଦଦେ ଵୀରୋ ଧନୁରୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଭାରତ
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦେଖିଲେ ଯେ ଦ୍ରୋଣ ନିକଟକୁ ଆସୁଛନ୍ତି, ସେ ତାଙ୍କର ଧନୁଷ୍ୟକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟବନ୍ତି ତଳୱାର ଓ ଢାଳ ନେଇଲେ।
ଚିକୀର୍ଷୁର୍ଦୁଷ୍କରଂ କର୍ମ ପାର୍ଷତଃ ପରଵୀରହା। ଈଷାଯାଃ ସମତିକ୍ରମ୍ଯ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯ ରଥମାଵିଶତ୍
ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀ ଶୂରମାନେ ଯେଉଁ କାମ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ, ସେହି କାମ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ପୃଷତପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ରଥର ଯୋକ୍ତିକୁ ଉଲ୍ଲାଙ୍ଘି ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ରଥକୁ ଚଢ଼ିଗଲେ।
ଅତିଷ୍ଠଦ୍ଯୁଗମଧ୍ଯେ ସ ଯୁଗସନ୍ନହନେଷୁ ଚ। ଜଘନାର୍ଧେଷୁ ଚାଶ୍ଵାନାଂ ତତ୍ସୈନ୍ଯାନ୍ଯଭ୍ଯପୂଜଯନ୍
ସେ ଯୋକ୍ତିର ମଧ୍ୟରେ, ଯୋକ୍ତିର ଯୋଡ଼ାଯାଉଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଏବଂ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କର ପଛ ଦିଗରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ; ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ସେନାମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଖଙ୍ଗେନ ଚରତସ୍ତସ୍ଯ ଶୋଣାଶ୍ଵାନଧିତିଷ୍ଠତଃ। ନ ଦଦାର୍ଶାନ୍ତରଂ ଦ୍ରୋଣସ୍ତଦଦ୍ଭୁତମିଵାଭଵତ୍
ସେ ଲାଲ୍ ଘୋଡ଼ାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତଳୱାର ନେଇ ଚାଲିଥିଲେ, ଦ୍ରୋଣ କୌଣସି ଖାଲି ସ୍ଥାନ ଦେଖି ପାରିଲେ ନାହିଁ; ଏହା ଅଦ୍ଭୁତ ଲାଗୁଥିଲା।