ସମଯଂ ପାଲଯନ୍ଵୀରୋ ଵନଂ ଯତ୍ର ଜଗାମ ହ। ପାର୍ଥସ୍ଯ ଵନଵାସେ ଚ ଉଲୂପ୍ଯା ପଥି ସଙ୍ଗମଃ
ସମ୍ମତି ରକ୍ଷା କରି ଏହି ବୀର ବନକୁ ଗଲେ; ପାର୍ଥଙ୍କ ବନବାସ ସମୟରେ ରାସ୍ତାରେ ଉଲୂପୀ ସହିତ ସାକ୍ଷାତ ହେଲା।
ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥାନୁସଂଯାନଂ ବଭ୍ରୁଵାହନଜନ୍ମ ଚ। ତତ୍ରୈଵ ମୋକ୍ଷଯାମାସ ପଞ୍ଚ ସୋଽପ୍ସରସଃ ଶୁଭାଃ
ପୁଣ୍ୟତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ ଓ ବଭ୍ରୁବାହନଙ୍କ ଜନ୍ମ ଏଠି ବର୍ଣ୍ଣିତ; ସେଠାରେ ସେ ପାଞ୍ଚ ଶୁଭ୍ର ଅପ୍ସରାମାନେକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ।
ଶାପାଦ୍ଗ୍ରାହତ୍ଵମାପନ୍ନା ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯ ତପସ୍ଵିନଃ। ପ୍ରଭାସତୀର୍ଥେ ପାର୍ଥେନ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଚ ସମାଗମଃ
ଏକ ଶାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତପସ୍ବୀ ମଗର ହେଇଥିଲେ; ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥରେ ପାର୍ଥଙ୍କ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ମିଳନ ହେଲା।
ଦ୍ଵାରକାଯାଂ ସୁଭଦ୍ରା ଚ କାମଯାନେନ କାମିନୀ। ଵାସୁଦେଵସ୍ଯାନୁମତେ ପ୍ରାପ୍ତା ଚୈଵ କିରୀଟିନା
ଦ୍ୱାରକାରେ ସୁଭଦ୍ରା ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛା କରିଥିଲେ; ବାସୁଦେବଙ୍କ ସମ୍ମତିରେ କିରୀଟି ତାଙ୍କୁ ପାଇଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ହରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତେ କୃଷ୍ଣେ ଦେଵକିନନ୍ଦନେ। ଅଭିମନ୍ଯୋଃ ସୁଭଦ୍ରାଯାଂ ଜନ୍ମ ଚୋତ୍ତମତେଜସଃ
ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ ହରଣ କରିଥିବା ପରେ, ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତେଜସ୍ୱୀ ଅଭିମନ୍ୟୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଦ୍ରୌପଦ୍ଯାସ୍ତନଯାନାଂ ଚ ସଂଭଵୋଽନୁପ୍ରକୀର୍ତିତଃ। ଵିହାରାର୍ଥଂ ଚ ଗତଯୋଃ କୃଷ୍ଣଯୋର୍ଯମୁନାମନୁ
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ କେମିତି ଜନ୍ମ ନେଲେ ତାହା ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଏବଂ ଦୁଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଯମୁନା ତୀରେ ବିହାର କରିବା ଯାତ୍ରା ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି।
ସଂପ୍ରାପ୍ତିଶ୍ଚକ୍ରଧନୁଷୋଃ ଖାଣ୍ଡଵସ୍ଯ ଚ ଦାହନମ୍। ମଯସ୍ଯ ମୋକ୍ଷୋ ଜ୍ଵଲନାଦ୍ଭୁଜଙ୍ଗସ୍ଯ ଚ ମୋକ୍ଷଣମ୍
ଚକ୍ର ଓ ଧନୁଷ୍ୟ ଲାଗିବା, ଖାଣ୍ଡବ ଜଙ୍ଗଲ ଜଳିଯିବା, ମୟାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିରୁ ମୁକ୍ତି ଓ ନାଗଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବା ଏଠି ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ମହର୍ଷେର୍ମନ୍ଦପାଲସ୍ଯ ଶାର୍ଙ୍ଗ୍ଯା ତନଯସଂଭଵଃ। ଇତ୍ଯେତଦାଦିପର୍ଵୋକ୍ତଂ ପ୍ରଥମଂ ବହୁ ଵିସ୍ତରମ୍
ମହାର୍ଷି ମଣ୍ଡପାଳଙ୍କ ପୁଅ ଶାର୍ଙ୍ଗୀଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା କହାଯାଇଛି; ଏଭଳି ଆଦିପର୍ବର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ଅଧ୍ଯାଯାନାଂ ଶତେ ଦ୍ଵେ ତୁ ସଂଖ୍ଯାତେ ପରମର୍ଷିଣା। ସପ୍ତଵିଂଶତିରଧ୍ଯାଯା ଵ୍ଯାସେନୋତ୍ତମତେଜସା
ପରମ ଋଷି ଦୁଇଶେ ଅଧ୍ୟାୟ ଗଣନା କରିଛନ୍ତି; ଅତିଶୟ ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ୟାସ ୨୭ ଅଧ୍ୟାୟ ରଚନା କରିଛନ୍ତି।
ଅଷ୍ଟୌ ଶ୍ଲୋକସହସ୍ରାଣି ଅଷ୍ଟୌ ଶ୍ଲୋକଶତାନି ଚ। ଶ୍ଲୋକାଶ୍ଚ ଚତୁରାଶୀତିର୍ମୁନିନୋକ୍ତା ମହାତ୍ମନା
ମହାତ୍ମା ମୁନି କହିଛନ୍ତି ଏଠି ଆଠ ହଜାର ଆଠ ଶତ ଶ୍ଲୋକ ଓ ଚଉରାଶିଟି ଅଧିକ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।
ଦ୍ଵିତୀଯଂ ତୁ ସଭାପର୍ଵ ବହୁଵୃତ୍ତାନ୍ତମୁଚ୍ଯତେ। ସଭାକ୍ରିଯା ପାଣ୍ଡଵାନାଂ କିଙ୍କରାଣାଂ ଚ ଦର୍ଶନମ୍
ଦ୍ୱିତୀୟ ସଭାପର୍ବରେ ଅନେକ ଘଟଣା ବର୍ଣ୍ଣିତ; ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯେଉଁ ସଭା କଲେ ଓ ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କ ଦାସମାନେ ଦେଖାଯାଇଲେ।
ଲୋକପାଲସଭାଖ୍ଯାନଂ ନାରଦାଦ୍ଦେଵଦର୍ଶିନଃ। ରାଜସୂଯସ୍ଯ ଚାରମ୍ଭୋ ଜରାସନ୍ଧଵଧସ୍ତଥା
ନାରଦ ଦେବତାମାନେକୁ ଦେଖିଥିବା ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ସଭାର ବିବରଣୀ, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ ଓ ଜରାସନ୍ଧଙ୍କ ବଧ ଏଠି ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ଗିରିଵ୍ରଜେ ନିରୁଦ୍ଧାନାଂ ରାଜ୍ଞାଂ କୃଷ୍ଣେନ ମୋକ୍ଷଣମ୍। ତଥା ଦିଗ୍ଵିଜଯୋଽତ୍ରୈଵ ପାମ୍ଡଵାନାଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ
ପାହାଡ଼ ଦୁର୍ଗରେ ରାଜାମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ବନ୍ଦୀ ହୋଇଥିଲେ, ସେଠାରୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମୁକ୍ତି ଘଟିଥିଲା; ଏହିଠି ଏହିପରି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଜିତିଥିବା କଥା ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।
ରାଜ୍ଞାମାଗମନଂ ଚୈଵ ସାର୍ହଣାନାଂ ମହକ୍ରତୌ। ରାଜସୂଯେଽର୍ଘସଂଵାଦେ ଶିଶୁପାଲଵଧସ୍ତଥା
ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ ରାଜାମାନେ ଆସିଥିବା ଏବଂ ଉପହାର ଦେଇଥିବା କଥା; ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବାକୁ ନେଇ ବିବାଦ ଓ ଶିଶୁପାଳଙ୍କ ବଧ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ।
ଯଜ୍ଞେ ଵିଭୂତିଂ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁଃଖାମର୍ଷାନ୍ଵିତସ୍ଯ ଚ। ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯାଵହାସୋ ଭୀମେନ ଚ ସଭାତଲେ
ଯଜ୍ଞରେ ଏହି ମହିମା ଦେଖି ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ, ସଭା ମଝିରେ ଭୀମ ଉପହାସ କରିଥିଲେ।
ଯତ୍ରାସ୍ଯ ମନ୍ଯୁରୁଦ୍ଭୂତୋ ଯେନ ଦ୍ଯୂତମକାରଯତ୍। ଯତ୍ର ଧର୍ମସୁତଂ ଦ୍ଯୂତେ ଶକୁନିଃ କିତଵୋଽଜଯତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ରୋଷ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ସେ ଦ୍ୟୂତ ଖେଳ ଆୟୋଜନ କରିଥିଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ଶକୁନି ଚତୁର ହୋଇ ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦ୍ୟୂତରେ ହରାଇଥିଲେ।
ଯତ୍ର ଦ୍ଯୂତାର୍ଣଵେ ମଗ୍ନାଂ ଦ୍ରୌପଦୀଂ ନୌରିଵାର୍ଣଵାତ୍। ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସ୍ନୁଷାଂ ପରମଦୁଃଖିତାମ୍
ଦ୍ୟୂତର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବିଥିବା ଡ୍ରୌପଦୀକୁ ନୌକା ପରି ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ତାଙ୍କର ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ବୋହୁକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।
ତାରଯାମାସ ତାଂସ୍ତୀର୍ଣାଞ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଦୁର୍ଯୋଧନୋ ନୃପଃ। ପୁନରେଵ ତତୋ ଦ୍ଯୂତେ ସମାହ୍ଵଯତ ପାଣ୍ଡଵାନ୍
ସେମାନେ ଉଦ୍ଧାର ହେବା ପରେ ଏବଂ ସେମାନେ ଦୁଃଖ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନ ପୁଣିଥରେ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ଦ୍ୟୂତରେ ଡାକିଲେ।
ଜିତ୍ଵା ସ ଵନଵାସାଯ ପ୍ରେଷଯାମାସ ତାଂସ୍ତତଃ। ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ସଭାପର୍ଵ ସମାଖ୍ଯାତଂ ମହାତ୍ମନା
ସେମାନେ ହାରିଗଲାପରେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ସେମାନେଙ୍କୁ ବନବାସକୁ ପଠାଇଲେ; ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଭା ପର୍ବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।
ଅଧ୍ଯାଯାଃ ସପ୍ତତିର୍ଜ୍ଞେଯାସ୍ତଥା ଚାଷ୍ଟୌ ପ୍ରସଂଖ୍ଯଯା। ଶ୍ଲୋକାନାଂ ଦ୍ଵେ ସହସ୍ରେ ତୁ ପଞ୍ଚ ଶ୍ଲୋକଶତାନି ଚ
ଏଠି ସତରଟି ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ତାପରେ ଆଠଟି ଅଧ୍ୟାୟ ମିଶି, ମୋଟ ଦୁଇହଜାର ପାଞ୍ଚଶେ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।
ଶ୍ଲୋକାଶ୍ଚୈକାଦଶ ଜ୍ଞେଯାଃ ପର୍ଵଣ୍ଯସ୍ମିନ୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। ଅତଃ ପରଂ ତୃତୀଯଂ ତୁ ଜ୍ଞେଯମାରଣ୍ଯକଂ ମହତ୍
ଏହି ପର୍ବରେ ଏଗାରଟି ଶ୍ଲୋକ ଅଛି ବୋଲି ଜାଣ; ଏହା ପରେ ତୃତୀୟ ବଡ଼ ଆରଣ୍ୟକ ପର୍ବ ଆସିଛି।
ଵନଵାସଂ ପ୍ରଯାତେଷୁ ପାଣ୍ଡଵେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ। ପୌରାନୁଗମନଂ ଚୈଵ ଧର୍ମପୁତ୍ରସ୍ଯ ଧୀମତଃ
ପାଣ୍ଡବମାନେ ବନବାସକୁ ଯିବାବେଳେ, ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କ ସହିତ ସହରବାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାଇଥିଲେ।
ଅନ୍ନୌଷଧୀନାଂ ଚ କୃତେ ପାଣ୍ଡଵେନ ମହାତ୍ମନା। ଦ୍ଵିଜାନାଂ ଭରଣାର୍ଥଂ ଚ କୃତମାରାଧନଂ ରଵେଃ
ଖାଦ୍ୟ ଓ ଔଷଧ ପାଇଁ ମହାତ୍ମା ପାଣ୍ଡବ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ପୂଜା କରିଥିଲେ; ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ।
ଧୌମ୍ଯୋପଦେଶାତ୍ତିଗ୍ମାଂଶୁପ୍ରସାଦାଦନ୍ନସଂଭଃ। ହିତଂ ଚ ବ୍ରୁଵତଃ କ୍ଷତ୍ତୁଃ ପରିତ୍ଯାଗୋଽମ୍ବିକାସୁତାତ୍
ଧୌମ୍ୟଙ୍କ ଉପଦେଶ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କୃପାରେ ଖାଦ୍ୟ ମିଳିଥିଲା; ଏବଂ ଭଲ କଥା କହୁଥିବା ଚତୁର ସାରଥୀ ଅମ୍ବିକାପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯିବା।
ତ୍ଯକ୍ତସ୍ଯ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ସମୀପଗମନଂ ତଥା। ପୁନରାଗମନଂ ଚୈଵ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଶାସନାତ୍
ଯେଉଁଠାରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଛାଡ଼ିଦିଆଯାଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଥିଲେ, ଏବଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପୁଣି ଫେରି ଆସିଥିଲେ।
କର୍ଣପ୍ରୋତ୍ସାହନାଚ୍ଚୈଵ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଦୁର୍ମତେଃ। ଵନସ୍ଥାନ୍ପାଣ୍ଡଵାନ୍ହନ୍ତୁଂ ମନ୍ତ୍ରୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯଚ
କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ଦେବା ଦ୍ୱାରା, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି ଦୁର୍ୟୋଧନ ବନରେ ଥିବା ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ମାରିବା ପାଇଁ ଚକ୍ରଅନ୍ତ୍ର କରିଥିଲେ।
ତଂ ଦୁଷ୍ଟଭାଵଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ଵ୍ଯାସସ୍ଯାଗମନଂ ଦ୍ରୁତମ୍। ନିର୍ଯାଣପ୍ରତିଷେଧଶ୍ଚ ସୁରଭ୍ଯାଖ୍ଯାନମେଵ ଚ
ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କୁ ଅନୁମାନ କରି, ବ୍ୟାସଙ୍କ ତୁରନ୍ତ ଆଗମନ; ତାଙ୍କ ବିଦାୟକୁ ରୋକିବା ଓ ସୁରଭି କଥା ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛି।
ମୈତ୍ରେଯାଗମନଂ ଚାତ୍ର ରାଜ୍ଞଶ୍ଚୈଵାନୁଶାସନମ୍। ଶାପୋତ୍ସର୍ଗଶ୍ଚ ତେନୈଵ ରାଜ୍ଞୋ ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ଚ
ଏଠି ମୈତ୍ରେୟଙ୍କ ଆସିବା ଓ ରାଜାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ; ସେଇ ଦ୍ୱାରା ରାଜା ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କୁ ଶାପ ଦିଆଯିବା।
କିର୍ମୀରସ୍ଯ ଵଧଶ୍ଚାତ୍ର ଭୀମସେନେନ ସଂଯୁଗେ। ଵୃଷ୍ଣୀନାମାଗମଶ୍ଚାତ୍ର ପାଞ୍ଚାଲାନାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ଏଠି ଭୀମସେନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କିର୍ମୀରଙ୍କ ବଧ ଓ ରଣରେ ତାଙ୍କ ବିଜୟ; ବୃଷ୍ଣିମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ଆସିଥିବା କଥା।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶକୁନିନା ଦ୍ଯୂତେ ନିକୃତ୍ଯା ନିର୍ଜିତାଂଶ୍ଚ ତାନ୍। କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ଯାନୁପ୍ରଶମନଂ ହରେଶ୍ଚୈଵ କିରୀଟିନା
ଶକୁନିଙ୍କ ଚତୁରତାରେ ଦ୍ୟୂତରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ହାରିଥିବା କଥା ଶୁଣି, କ୍ରୋଧିତ ହରିଙ୍କୁ ମୁକୁଟଧାରୀ ଶାନ୍ତ କରିଥିଲେ।