ସା ଜ୍ଵଲନ୍ତୀ ମହୋଲ୍କେଵ ତମାସାଦ୍ଯ ମହାରଥମ୍। ସଵିସ୍ଫୁଲିଙ୍ଗା ନିର୍ଭିଦ୍ଯ ନିପପାତ ମହୀତଲେ
ଅଗ୍ନିଶିଖା ପରି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଏହି ଶକ୍ତି, ଚିଙ୍ଗାରି ଉଡ଼ାଉଥିବା, ମହାରଥୀଙ୍କ ରଥକୁ ଆଘାତ କରି ଭାଙ୍ଗିଦେଲା ଓ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ଶକ୍ଯା ତ୍ଵଭିହତୋ ଗାଢଂ ମୂର୍ଚ୍ଛଯାଽଭିପରିପ୍ଲୁତଃ। ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ମହାତେଜାଃ ସୃକ୍ଵିଣୀ ପରିଲେଲିହନ୍
ଶକ୍ୟ ଭଳି ଦୃଢ଼ ଆଘାତ ପାଇ ଅବସ୍ଥା ହରାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନିଜକୁ ସ୍ଥିର କଲେ ଓ ଟିକେ ଟିକେ ଠୋଠ ଚାଟିଲେ।
ତଂ ଚତୁର୍ଦଶଭିଃ ପାର୍ଥୋ ନାରାଚୈଃ କଙ୍କପତ୍ରିଭିଃ। ସାଶ୍ଵଧ୍ଵଜଧନୁଃସୂତଂ ଵିଵ୍ଯାଧାଚିନ୍ତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ
ତାପରେ ପାର୍ଥ ଚୌଦ ଟି କଙ୍କପତ୍ରି ଲୋହାର ତୀରରେ ସୁଦକ୍ଷିଣ, ତାଙ୍କର ଘୋଡ଼ା, ପତାକା, ଧନୁଷ ଓ ସାରଥିକୁ ବେଧିଲେ।
ରଥଂ ଚାନ୍ଯୈଃ ସୁବହୁଭିଶ୍ଚକ୍ରେ ଵିଶକଲଂ ଶରୈଃ। ସୁଦକ୍ଷିଣଂ ତଂ କାମ୍ଭୋଜଂ ମୋଘସଙ୍କଲ୍ପଵିକ୍ରମମ୍। ବିଭେଦ ହୃଦି ବାଣେନ ପୃଥୁଧାରେଣ ପାଣ୍ଡଵଃ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ତୀରରେ ସେ ରଥକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ; ଏବଂ ପାଣ୍ଡବ, ବିଫଳ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା କାମ୍ଭୋଜ ସୁଦକ୍ଷିଣଙ୍କୁ ଏକ ବଡ଼ ଭଲ ତୀରରେ ହୃଦୟରେ ବେଧିଲେ।
ସ ଭିନ୍ନଵର୍ମା ସ୍ରସ୍ତାଙ୍ଗଃ ପ୍ରଭ୍ରଷ୍ଟମୁକୁଟାଙ୍ଗଦଃ। ପପାତାଭିମୁଖଃ ଶୂରୋ ଯନ୍ତ୍ରମୁକ୍ତ ଇଵ ଧ୍ଵଜଃ
ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ବର୍ମ, ଛିଣ୍ଡା ଅଙ୍ଗ, ମୁଣ୍ଡରୁ ଖସିପଡ଼ିଥିବା ମୁକୁଟ ଓ ବାହୁବନ୍ଧ ଛାଡ଼ି, ସେ ଶୂରବୀର ଏକ ଯନ୍ତ୍ରରୁ ମୁକ୍ତ ଧ୍ୱଜ ପରି ସିଧା ମୁହଁରେ ପଡ଼ିଗଲା।
ଗିରେଃ ଶିଖରଜଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ସୁଶାଖଃ ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ। ନିର୍ଭଗ୍ନ ଇଵ ଵାତେନ କର୍ଣିକାରୋ ହିମାତ୍ଯଯେ। ଵିଶୀର୍ଣଃ ପତିତୋ ରାଜା ପ୍ରସାର୍ଯ ଵିପୁଲୌ ଭୁଜୌ
ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଉପରେ ଭଲ ଭାବେ ଗଢ଼ିଥିବା ଏକ ଶୋଭାମୟ ଡାଳି କିମ୍ବା ଶୀତ ଋତୁ ପରେ ବାତାସରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା କର୍ଣ୍ଣିକାର ଗଛ ପରି, ରାଜା ତାଙ୍କ ଦୁଇଟି ମୋଟା ବାହୁ ପ୍ରସାରି ଭୂମିରେ ଛିତିହୋଇ ଶୋଇଥିଲେ।
ଶେତେ ସ୍ମ ନିହତୋ ଭୂମୌ କାମ୍ଭୋଜାସ୍ତରଣୋଚିତଃ। ମହାର୍ହାଭରଣୋପେତଃ ସାନୁମାନିଵ ପର୍ଵତଃ
ମୂଲ୍ୟବାନ ଗହନା ପିନ୍ଧି, ଆରାମଦାୟକ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇବାକୁ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ସେ ଭୂମିରେ ମୃତ ଶୋଇଥିଲେ, ପାହାଡ଼ର ଏକ ଉଚ୍ଚ ଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ସୁଦର୍ଶନୀଯସ୍ତାମ୍ରାକ୍ଷଃ କର୍ଣିନା ସ ସୁଦକ୍ଷିଣଃ। ପୁତ୍ରଃ କାମ୍ଭୋଜରାଜସ୍ଯ ପାର୍ଥେନ ଵିନିପାତିତଃ
ସୁଦକ୍ଷିଣ, ଶୋଭାମୟ ଓ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ, କାମ୍ଭୋଜ ରାଜାଙ୍କ ପୁତ୍ର, କର୍ଣ୍ଣିନ ସହିତ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ହାତରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହେଲେ।
ଧାରଯନ୍ନଗ୍ନିସଙ୍କାଶାଂ ଶିରସା କାଞ୍ଚନୀଂ ସ୍ରଜମ୍। ଅଶୋଭତ ମହାବାହୁର୍ଵ୍ଯସୁର୍ଭୂମୌ ନିପାତିତଃ
ଅଗ୍ନି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ କଣ୍ସା ମାଳା ମୁଣ୍ଡରେ ପିନ୍ଧି, ମହାବାହୁ ନାୟକ ମୃତ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଭୂମିରେ ଶୋଇ ଥିଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କର ଶୋଭା କମିନଥିଲା।
ତତଃ ସର୍ଵାଣି ସୈନ୍ଯାନି ଵ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ତ ସୁତସ୍ଯ ତେ। ହତଂ ଶ୍ରୁତାଯୁଧଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କାମ୍ଭୋଜଂ ଚ ସୁଦକ୍ଷିଣମ୍
ତୁମ ପୁଅଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନା, ଶୃତାୟୁଧ ମୃତ ଓ କାମ୍ଭୋଜ ସୁଦକ୍ଷିଣ ପଡ଼ିଯାଇଥିବା ଦେଖି, ଭୟରେ ଚାଲିଗଲେ।
ତୌ ଚ ଫଲ୍ଗୁନବାଣୌଘୈର୍ଵିବାହୁଶିରସୌ କୃତୌ। ଵସୁଧାମନ୍ଵପଦ୍ଯେତାଂ ଵାତନୁନ୍ନାଵିଵ ଦ୍ରୁମୌ
ଫଳ୍ଗୁନଙ୍କ ବାଣରେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ବାହୁ ଓ ମୁଣ୍ଡ ଛିଣ୍ଡାଯିବା ପରେ, ସେମାନେ ବାତାସରେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ୁଥିବା ଗଛ ପରି ଭୂମିରେ ଲୁଟିପଡ଼ିଲେ।
ଶ୍ରୁତାଯୁଷଶ୍ଚ ନିଧନଂ ଵଧଶ୍ଚେଵାଶ୍ରୁତାଯୁଷଃ। ଲୋକଵିସ୍ମାପନମଭୂତ୍ସମୁଦ୍ରସ୍ଯେଵ ଶୋଷଣମ୍
ଶୃତାୟୁଷଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଅଶୃତାୟୁଷଙ୍କ ବଧ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପକାଇଦେଲା, ଯେପରି ଏକ ସମୁଦ୍ର ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଏ।
ତଯୋଃ ପଦାନୁଗାନ୍ହତ୍ଵା ପୁନଃ ପଞ୍ଚଶତଂ ରଥାନ୍। ପ୍ରତ୍ଯଗାଦ୍ଭାରତୀଂ ସେନାଂ ନିଘ୍ନନ୍ପାର୍ଥୋ ଵରାନ୍ଵରାନ୍
ସେମାନଙ୍କ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ପଞ୍ଚଶେ ରଥୀଙ୍କୁ ମାରି, ଅର୍ଜୁନ ଭାରତୀୟ ସେନାକୁ ଫେରିଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ହାତରେ ବିଧ୍ୱଂସ ହେଲେ।
ଶ୍ରୁତାଯୁଷଂ ଚ ନିହତଂ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଚୈଵାଶ୍ରୁତାଯୁଷମ୍। ନିଯତାଯୁଶ୍ଚ ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦୀର୍ଘାଯୁଶ୍ଚୈଵ ଭାରତ
ଶୃତାୟୁଷ ଓ ଅଶୃତାୟୁଷଙ୍କୁ ମୃତ ଦେଖି, ନିୟତାୟୁ ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ହେ ଭାରତ, ଭୟଙ୍କର ରେଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।
ପୁତ୍ରୌ ତଯୋର୍ନରଶ୍ରେଷ୍ଠୌ କୌନ୍ତେଯଂ ପ୍ରତି ଜଗ୍ମତୁଃ। କିରନ୍ତୌ ଵିଵିଧାନ୍ବାଣାନ୍ପିତୃଵ୍ଯସନକର୍ଶିତୌ
ସେ ଦୁଇଜଣ ପୁଅ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପିତାଙ୍କ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, କୌନ୍ତେୟଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବାଣ ବର୍ଷା କରି ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ତାଵର୍ଜୁନୋ ମୁହୂର୍ତେନ ଶରୈଃ ସନ୍ନତପର୍ଵଭିଃ। ପ୍ରୈଷଯତ୍ପରମକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଯମସ୍ଯ ସଦନଂ ପ୍ରତି
ଅର୍ଜୁନ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧରେ, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସୁନିଖୁତ ବାଣରେ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଯମର ଗୃହକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ଲୋଡଯନ୍ତମନୀକାନି ଦ୍ଵିପଂ ପଦ୍ମସରୋ ଯଥା। ନାଶକ୍ନୁଵନ୍ଵାରଯିତୁଂ ପାର୍ଥଂ କ୍ଷତ୍ରିଯପୁଙ୍ଗଵାଃ
ଏକ ହାତୀ ଯେପରି ଅଳି ପୋଖରୀକୁ ଉଲଟାଇଦେଉଛି, ସେପରି ଅର୍ଜୁନ ସେନାକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରିଦେଲେ; ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଅଙ୍ଗାସ୍ତୁ ଗଜସଙ୍ଘୈଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵଂ ପର୍ଯଵାରଯନ୍। କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ସହସ୍ରଶୋ ରାଜଞ୍ଶିକ୍ଷିତା ହସ୍ତିସାଦିନଃ
ଅଙ୍ଗମାନେ ହାତୀ ସେନା ସହିତ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଘେରିନେଲେ; ହେ ରାଜା, ହଜାର ହଜାର ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ ହାତୀଚାଳକ ରେଷରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
ଦୁର୍ଯୋଧନସମାଦିଷ୍ଟାଃ କୁଞ୍ଜରୈଃ ପର୍ଵତୋପମୈଃ। ପ୍ରାଚ୍ଯାଶ୍ଚ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯାଶ୍ଚ କଲିଙ୍ଗପ୍ରମୁଖା ନୃପାଃ
ଦୁର୍ୟୋଧନଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣର ରାଜାମାନେ, କଳିଙ୍ଗମାନେ ଅଗ୍ରଣୀ, ପାହାଡ଼ ପରି ହାତୀ ନେଇ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ।
ତେଷାମାପତତାଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଗାଣ୍ଡୀଵପ୍ରେଷିତୈଃ ଶରୈଃ। ନିଚକର୍ତ ଶିରାଂସ୍ଯୁଗ୍ରୋ ବାହୂନପି ସୁଭୂଷଣାନ୍
ସେମାନେ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆକ୍ରମଣ କରିବାବେଳେ, ଭୟଙ୍କର ଅର୍ଜୁନ ଗାଣ୍ଡୀବରୁ ଛୁଟିଥିବା ବାଣରେ ସେମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଭଲ ଭାବେ ଶୋଭିଥିବା ବାହୁ କାଟିଦେଲେ।
ତୈଃ ଶିରୋଭିର୍ମହୀ କୀର୍ଣା ବାହୁଭିଶ୍ଚ ସହାଙ୍ଗଦୈଃ। ବଭୌ କନକପାଷାଣା ଭୁଜଗୈରିଵ ସଂଵୃତା
ସେମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଓ ବାହୁ, ଅଙ୍ଗଦ ସହିତ, ଭୂମିରେ ଛିତିହୋଇଥିଲା; ସେ ଦୃଶ୍ୟ ସୁନାର ପାହାଡ଼ ଉପରେ ସାପ ଘେରିଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା।
ବାହଵୋ ଵିଶିଖୈଶ୍ଛିନ୍ନାଃ ଶିରାଂସ୍ଯୁନ୍ମଥିତାନି ଚ। ପତମାନାନ୍ଯଦୃଶ୍ଯନ୍ତ ଦ୍ରୁମେଭ୍ଯ ଇଵ ପକ୍ଷିଣଃ
ବାଣରେ କାଟାଯାଇଥିବା ବାହୁ ଓ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ମୁଣ୍ଡ ଗଛରୁ ପଡ଼ୁଥିବା ପକ୍ଷୀ ପରି ଭୂମିରେ ଲୁଟିପଡ଼ୁଥିଲା।
ଶରୈଃ ସହସ୍ରଶୋ ଵିଦ୍ଧା ଦ୍ଵିପାଃ ପ୍ରସୃତଶୋଣିତାଃ। ଅଦୃଶ୍ଯନ୍ତାଦ୍ରଯଃ କାଲେ ଗୈରିକାମ୍ବୁସ୍ରଵା ଇଵ
ହଜାର-ହଜାର ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ, ରକ୍ତ ଝରୁଥିବା ହାତୀମାନେ ବର୍ଷାକାଳର ପାହାଡ଼ ଭଳି ଲାଗୁଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଲାଲ ମାଟିର ପାଣି ବହୁଥାଏ।
ନିହତାଃ ଶେରତେ ସ୍ମାନ୍ଯେ ବୀଭତ୍ସୋର୍ନିଶିତୈଃ ଶରୈଃ। ଗଜପୃଷ୍ଠଗତା ମ୍ଲେଚ୍ଛା ନାନାଵିକୃତଦର୍ଶନାଃ
ଭୀମସେନଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ଘାୟଲ ହୋଇ, ହାତୀର ପিঠିରେ ଚଢ଼ିଥିବା ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିବା ବିଦେଶୀମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିଲେ।
ନାନାଵେଷଧରା ରାଜନ୍ନାନାଶସ୍ତ୍ରୌଘସଂଵୃତାଃ। ରୁଧିରେଣାନୁଲିପ୍ତାଙ୍ଗା ଭାନ୍ତି ଚିତ୍ରୈଃ ଶରୈର୍ହତାଃ
ବିଭିନ୍ନ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା, ରକ୍ତରେ ଲେପିତ ଦେହ ଥିବା ସେମାନେ, ରଙ୍ଗିନ ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ ହୋଇ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଲାଗୁଥିଲେ।
ଶୋଣିତଂ ନିର୍ଵମନ୍ତି ସ୍ମ ଦ୍ଵିପାଃ ପାର୍ଥଶରାହତାଃ। ସହସ୍ରଶଶ୍ଛିନ୍ନଗାତ୍ରାଃ ସାରୋହାଃ ସପଦାନୁଗାଃ
ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ତୀରରେ ଘାୟଲ ହୋଇ, ହାତୀମାନେ ରକ୍ତ ଝାରୁଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ଶରୀର ହଜାର-ହଜାର ଖଣ୍ଡ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଏହି ସହିତ ତାଙ୍କର ଚାଳକ ଓ ସହଚରମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଚୁକ୍ରୁଶୁଶ୍ଚ ନିପେତୁଶ୍ଚ ବଭ୍ରମୁଶ୍ଚାପରେ ଦିଶଃ। ଭୃଶଂ ତ୍ରସ୍ତାଶ୍ଚ ବହଵଃ ସ୍ଵାନେଵ ମମୃଦୁର୍ଗଜାଃ
କେହି କନ୍ଦୁଥିଲେ, କେହି ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭୂଲି ଘୁରୁଥିଲେ; ଅନେକ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ନିଜ ହାତୀମାନେକୁ ଦଳିଦେଉଥିଲେ।
ସୋତ୍ତରାଯୁଧିନଶ୍ଚୈଵ ଦ୍ଵିପାସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଵିଷୋପମାଃ। ଵିଦନ୍ତ୍ଯସୁରମାଯାଂ ଯେ ସୁଘୋରା ଘୋରଚକ୍ଷୁଷଃ
ବଜ୍ର ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ହାତୀମାନେ, ବିଷ ସମାନ ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଦାନବୀ ମାୟା ଜାଣୁଥିଲେ ଓ ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଥିଲା, ସେମାନେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ।
ଯଵନାଃ ପାରଦାଶ୍ଚୈଵ ଶକାଶ୍ଚ ସହ ବାହ୍ଲିକୈଃ। କାକଵର୍ଣା ଦୁରାଚାରାଃ ସ୍ତ୍ରୀଲୋଲାଃ କଲହପ୍ରିଯାଃ
ଯବନ, ପାରଦ, ଶକ ଓ ବାହ୍ଲିକ — କାକ ଭଳି କଳା, ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ, ନାରୀ ଲୋଭୀ ଓ ଝଗଡ଼ା ପ୍ରିୟ —
ଦ୍ରାଵିଡାସ୍ତତ୍ର ଯୁଧ୍ଯନ୍ତେ ମତ୍ତମାତଙ୍ଗଵିକ୍ରମାଃ। ଗୋଯୋନିପ୍ରଭଵା ମ୍ଲେଚ୍ଛାଃ କାଲକଲ୍ପାଃ ପ୍ରହାରିଣଃ
ସେଠାରେ ଦ୍ରାବିଡ଼ମାନେ ମଦମାତା ହାତୀର ଶକ୍ତିରେ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ — ଗୋବଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନିଆ ବିଦେଶୀ, ମୃତ୍ୟୁ ସମାନ ଭୟଙ୍କର, ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ।