କର୍ଣଦୁଃଶାସନମତଃ ସୌବଲସ୍ଯ ଚ ଦୁର୍ମତେଃ। ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତୋ ମହାବାହୁଃକୁଲାନ୍ତକରଣେନ ଵୈ
କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଃଶାସନ ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ସଉବଳଙ୍କ ମତରେ, ସେ ପ୍ରବଳ ବାହୁବଳୀ ବଂଶକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଉପାୟକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କଲେ।
ତତୋ ଦୁଃଶାସନସ୍ଯୈଵ କର୍ଣସ୍ଯ ଚ ମତଂ ଦ୍ଵଯୋଃ। ଅନ୍ଵଵର୍ତତ ମାଂ ହିତ୍ଵା କୃଷ୍ଟଃ କାଲେନ ଦୁର୍ମତିଃ
ତାପରେ, ଦୁଃଶାସନ ଓ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ମତକୁ ଅନୁସରି, ସେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି, ଭାଗ୍ୟର ଆକର୍ଷଣରେ, ଭ୍ରମିତ ହେଲେ।
ନ ହ୍ଯହଂ ଯୁଦ୍ଧମିଚ୍ଛାମି ଵିଦୁରୋ ଦ୍ରୋଣ ଏଵ ଵା। ବାହ୍ଲୀକଃ ସୋମଦତ୍ତୋ ଵା ଭୀଷ୍ମୋ ଦ୍ରୌଣାଯନିସ୍ତଥା
ମୁଁ, ବିଦୁର, ଦ୍ରୋଣ, ବାହ୍ଲୀକ, ସୋମଦତ୍ତ, ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ପୁଅ— ଆମେ କେହିଁ ଯୁଦ୍ଧ ଚାହୁଁ ନାହିଁ।
ଶଲୋ ଭୂରିଶ୍ରଵାଶ୍ଚୈଵ ପୁରୁମିତ୍ରୋ ଵିଵିଂଶତିଃ। ଜଯଃ କୃପୋ ଵା ଧର୍ମାତ୍ମା ଯେ ଚାନ୍ଯେ ମମ ବାନ୍ଧଵାଃ
ଶଲ୍ୟ, ଭୂରିଶ୍ରବା, ପୁରୁମିତ୍ର, ବିବିଂଶତି, ଜୟଦ୍ରଥ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ କୃପା ଏବଂ ମୋ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟମାନେ—
ଏତେଷାଂ ମତମାସ୍ଥାଯ ଯଦି ଵତ୍ସ୍ଯତି ପୁତ୍ରକଃ। ଏତେଭ୍ଯଶ୍ଚ ମଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ଚ ଅଭୋକ୍ଷ୍ଯଦ୍ଵସୁଧାମିମାମ୍
ଯଦି ମୋ ପୁଅ ଏମାନେ ଓ ମୋର ଉପଦେଶ ଅନୁସରିଥାନ୍ତା, ସେ ଏମାନେ ସହିତ ଏହି ପୃଥିବୀ ଉପଭୋଗ କରିପାରିଥାନ୍ତା ଏବଂ ଏମାନେଠାରୁ ଅଧିକ ମଧ୍ୟ।
ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣା ମଧୁରସମ୍ଭାଷା ଜ୍ଞାତିମଧ୍ଯେ ପ୍ରିଯଂଵଦାଃ। କୁଲୀନାଃ ସମ୍ମତାଃ ପ୍ରାଜ୍ଞାଃ ସୁଖଂ ଜୀଵନ୍ତି ମାନଵାଃ
ଯେମାନେ କଥାରେ ମୃଦୁ ଓ ମଧୁର, ଆତ୍ମୀୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରିୟ, ଉଚ୍ଚ ବଂଶର, ସମ୍ମାନିତ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସେମାନେ ସୁଖରେ ବଞ୍ଚନ୍ତି।
ଧର୍ମାପେକ୍ଷୀ ନରୋ ନିତ୍ଯଂ ସର୍ଵତ୍ର ଲଭତେ ସୁଖମ୍। ପ୍ରେତ୍ଯଭାଵେ ଚ କଲ୍ଯାଣଂ ପ୍ରସାଦଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯତେ
ଯେ ଲୋକ ନିତ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁଠାରେ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଫଳ ଓ କୃପା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଅର୍ହାସ୍ତେ ପୃଥିଵୀଂ ଭୋକ୍ତୁଂ ସମର୍ଥାଃ ସାଧନେଽପି ଚ। ତେଷାମପି ସମୁଦ୍ରାନ୍ତା ପିତୃପୈତାମହୀ ମହୀ
ସେମାନେ ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଓ କ୍ଷମତାଶୀଳ; ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁ ଭୂମି, ସେ ତାଙ୍କ ପିତାପୁରୁଷଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାର।
ନ ଚ ତ୍ଵାଽଭିଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ହିତ୍ଵା ଧର୍ମଂ ପୃଥାତ୍ମଜାଃ। ନିଯୁଜ୍ଯମାନାଃ ସ୍ଥାସ୍ଯନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵା ଧର୍ମଵର୍ତ୍ମନି
ପୃଥାଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ି ତୁମକୁ ଜିତିବେ ନାହିଁ; ଯଦି ଆଦେଶ ମିଳିବ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିବେ।
ସନ୍ତି ମେ ଜ୍ଞାତଯସ୍ତାତ ଯେଷାଂ ଶ୍ରୋଷ୍ଯନ୍ତି ପାଣ୍ଡଵାଃ। ଶଲ୍ଯସ୍ଯ ସୋମଦତ୍ତସ୍ଯ ଭୀଷ୍ମସ୍ଯ ଚ ମହାତ୍ମନଃ
ମୋତେ ଏମିତି ଆତ୍ମୀୟ ଅଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ କଥା ପାଣ୍ଡବମାନେ ଶୁଣିବେ—ଶଲ୍ୟ, ସୋମଦତ୍ତ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଭୀଷ୍ମ।
ଦ୍ରୋଣସ୍ଯାଥ ଵିକର୍ଣସ୍ଯ ବାହ୍ଲୀକସ୍ଯ କୃପସ୍ଯ ଚ। ଅନ୍ଯେଷାଂ ଚୈଵ ଵୃଦ୍ଧାନାଂ ଭରତାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍। ତ୍ଵଦର୍ଥମବ୍ରଵଂ ତାତ ନ ଜହୁର୍ଵଚନାନି ତେ
ଦ୍ରୋଣ, ବିକର୍ଣ୍ଣ, ବାହ୍ଲୀକ, କୃପା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବଡ଼ ବୟସ୍କ ଭାରତବଂଶୀ ମହାତ୍ମାମାନେ—ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ କହିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ମୋର କଥାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଲେ ନାହିଁ।
କଂ ଵା ତ୍ଵଂ ମନ୍ଯସେ ତେଷାଂ ଯସ୍ତ୍ଵାଂ ବ୍ରୂଯାଦତୋଽନ୍ଯଥା। କୃଷ୍ଣୋ ନ ଧର୍ମଂ ସଞ୍ଜହ୍ଯାତ୍ସର୍ଵେ ତେ ହି ତଦନ୍ଵଯାଃ
ତୁମେ କାହାକୁ ଭାବୁଛ, ଯିଏ ଏମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ତୁମକୁ ଭିନ୍ନ କଥା କହିପାରିବ? କୃଷ୍ଣ କେବେ ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ିବେ ନାହିଁ, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
ମଯାଽପି ଚୋକ୍ତାସ୍ତେ ଵୀରା ଵଚନଂ ଧର୍ମସଂହିତମ୍। ନାନ୍ଯଥା ପ୍ରକରିଷ୍ଯନ୍ତି ଧର୍ମାତ୍ମାନୋ ହି ପାଣ୍ଡଵାଃ
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେହି ବୀରମାନେକୁ ଧର୍ମସହିତ କଥା କହିଥିଲି; ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଏହାକୁ ଅନ୍ୟଥା କରିବେ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯହଂ ଵିଲପନ୍ସୂତ ବହୁଶଃ ପୁତ୍ରମୁକ୍ତଵାନ୍। ନ ଚ ମେ ଶ୍ରୁତଵାନ୍ମୂଢୋ ମନ୍ଯେ କାଲସ୍ଯ ପର୍ଯଯମ୍
ଏଭଳି ମୁଁ ପୁନିପୁନି ଦୁଃଖରେ ମୋ ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲି, ହେ ସାରଥି, କିନ୍ତୁ ସେ ଭ୍ରମରେ ମୋ କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଭାଗ୍ୟର ଘଟଣା ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଵୃକୋଦରାର୍ଜୁନୌ ଯତ୍ର ଵୃଷ୍ଣିଵୀରଶ୍ଚ ସାତ୍ଯକିଃ। ଉତ୍ତମୌଜାଶ୍ଚ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯୋ ଯୁଧାମନ୍ଯୁଶ୍ଚ ଦୁର୍ଜଯଃ
ଯେଉଁଠି ଭୀମ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଅଛନ୍ତି, ବୃଷ୍ଣି କୁଳର ସାତ୍ୟକି, ପାଞ୍ଚାଳର ଉତ୍ତମଉଜା ଓ ଅଜୟ ଯୁଧାମନ୍ୟୁ ଅଛନ୍ତି—
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନଶ୍ଚ ଦୁର୍ଧର୍ଷଃ ଶିଖଣ୍ଡୀ ଚାପରାଜିତଃ। ଅଶ୍ମକାଃ କେକଯାଶ୍ଚୈଵ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମା ଚ ସୌମକିଃ
ଯେଉଁଠି ଦୁର୍ଦାନ୍ତ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଅପରାଜିତ ଶିଖଣ୍ଡୀ, ଆଶ୍ମକ ଓ କେକୟ ଏବଂ ଯୋଦ୍ଧାଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ସୌମକି ଅଛନ୍ତି—
ଚୈଦ୍ଯଶ୍ଚ ଚେକିତାନଶ୍ଚ ପୁତ୍ରଃ କାଶ୍ଯସ୍ଯ ଚାଭିଭୂଃ। ଦ୍ରୌପଦେଯା ଵିରାଟଶ୍ଚ ଦ୍ରୁପଦଶ୍ଚ ମହାରଥଃ
ଯେଉଁଠି ଚେଦିରାଜ, ଚେକିତାନ, କାଶୀରାଜଙ୍କ ପୁଅ ଅଭିଭୂ, ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ବିରାଟ ଓ ମହାରଥୀ ଦ୍ରୁପଦ ଅଛନ୍ତି—
ଯମୌ ଚ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ମନ୍ତ୍ରୀ ଚ ମଧୁସୂଦନଃ। କ ଏତାଞ୍ଜାତୁ ଯୁଧ୍ଯେତ ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ଵୈ ଜିଜୀଵିଷୁଃ
ଯେଉଁଠି ପୁରୁଷମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଦୁଇ ଯମଜ ଭାଇ ଓ ମନ୍ତ୍ରଦାତା ମଧୁସୂଦନ ଅଛନ୍ତି—ଏମିତି ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ଥିବାଠାରେ, ଏହି ସଂସାରରେ କିଏ ଜୀବନ ଚାହିଁ ତାଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ସାହସ କରିପାରିବ?
ଦିଵ୍ଯମସ୍ତ୍ରଂ ଵିକୁର୍ଵାଣାନ୍ପ୍ରସହେଦ୍ଵା ପରାନ୍ମମ। ଅନ୍ଯୋ ଦୁର୍ଯୋଧନାତ୍କାର୍ଣାଚ୍ଛକୁନେଶ୍ଚାପି ସୌବଲାତ୍। ଦୁଃଶାସନଚତୁର୍ଥାନାଂ ନାନ୍ଯଂ ପଶ୍ଯାମି ପଞ୍ଚମମ୍
ଅର୍ଜୁନ ଯେତେବେଳେ ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ମୋ ଦୂର୍ଯ୍ୟୋଧନ, କର୍ଣ୍ଣ, ସୌବଳ ପୁଅ ଶକୁନି ଓ ଦୁଃଶାସନ ଛାଡ଼ି କେହି ତାଙ୍କୁ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏମାନେ ଛାଡ଼ି ଆଉ ପଞ୍ଚମ କେହି ନାହିଁ।
ଯେଷାଂ ଵଚନକୃତ୍ସ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଷ୍ଵକ୍ସେନୋ ରଥେ ସ୍ଥିତଃ। ସନ୍ନଦ୍ଧଶ୍ଚାର୍ଜୁନୋ ଯୋଦ୍ଧା ତେଷାଂ ନାସ୍ତି ପରାଜଯଃ
ଯେଉଁମାନଙ୍କର ରଥଚାଳକ ବିଷ୍ବକ୍ସେନ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ଅର୍ଜୁନ ସଜ୍ଜ ଓ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ସେଠାରେ ପରାଜୟ କେବେ ହେବାକୁ ନାହିଁ।
ତଥା ମମ ଵିଲାପାନାଂ ନାଯଂ ଦୁର୍ଯୋଧନଃ ସ୍ମରେତ୍। ହତୌ ହି ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ଭୀଷ୍ମଦ୍ରୋଣୌ ତ୍ଵମାତ୍ଥ ଵୈ
ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ମୋର ଦୁଃଖ ଦୂର୍ଯ୍ୟୋଧନ ମନେ ରଖୁନାହାନ୍ତି; କାରଣ ତୁମେ କହିଛ, ପୁରୁଷମଧ୍ୟରେ ବାଘ ଭୀଷ୍ମ ଓ ଦ୍ରୋଣ ହତ ହୋଇଛନ୍ତି।
ତେଷାଂ ଵିଦୁରଵାକ୍ଯାନାମୁକ୍ତାନାଂ ଦୀର୍ଘଦର୍ଶନାତ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵେମାଂ ଫଲନିର୍ଵୃତ୍ତିଂ ମନ୍ଯେ ଶୋଚନ୍ତି ପୁତ୍ରକାଃ
ବିଦୁରଙ୍କ ଦୂରଦର୍ଶୀ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଏହି ପରିଣାମ ଦେଖି, ମୁଁ ଭାବୁଛି ମୋ ପୁଅମାନେ ଏବେ ଦୁଃଖିତ।
ସେନାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଭିଭୂତାଂ ମେ ଶୈନେଯେନାର୍ଜୁନେନ ଚ। ଶୂନ୍ଯାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଥୋପସ୍ଥାନ୍ମନ୍ଯେ ଶୋଚନ୍ତି ପୁତ୍ରକାଃ
ମୋ ସେନା ଶାଲ୍ୟ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେବା, ରଥରେ ଖାଲି ଆସନ ଦେଖି, ମୁଁ ଭାବୁଛି ମୋ ପୁଅମାନେ ଏବେ ଦୁଃଖିତ।
ହିମାତ୍ଯଯେ ଯଥା କକ୍ଷଂ ଶୁଷ୍କଂ ଵାତେରିତୋ ମହାନ୍। ଅଗ୍ନିର୍ଦହେତ୍ତଥା ସେନାଂ ମାମିକାଂ ସ ଧନଞ୍ଜଯଃ
ଯେପରି ଶୀତ ଶେଷରେ ବଡ଼ ପବନ ଶୁଖିଲା ଘାସକୁ ଜଳାଇଦେଉଛି, ସେପରି ଧନଞ୍ଜୟ ମୋ ସେନାକୁ ଧ୍ୱଂସ କରୁଛନ୍ତି।
ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ମମ ତତ୍ସର୍ଵଂ କୁଶଲୋ ହ୍ଯସି ସଞ୍ଜଯ। ଯଦୋପଯାତାଃ ସାଯାହ୍ନେ କୃତ୍ଵା ପାର୍ଥସ୍ଯ କିଲ୍ବିଷଂ
ସଞ୍ଜୟ, ତୁମେ ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ, କାରଣ ତୁମେ ଦକ୍ଷ; ସାଂଜ ହେବାବେଳେ ସେମାନେ ପାର୍ଥଙ୍କ ଉପରେ ଯେଉଁ ଅପରାଧ କଲେ, ସେ ସମୟର ଘଟଣା କହ।
ଅଭିମନ୍ଯୌ ହତେ ତାତ କଥମାସୀନ୍ମନୋ ହି ଵଃ
ଅଭିମନ୍ୟୁ ହତ ହେବାବେଳେ, ପୁଅ, ତୁମମାନଙ୍କର ମନ କେମିତି ଥିଲା?
ନ ଜାତୁ ତସ୍ଯ କର୍ମାଣି ଯୁଧି ଗାଣ୍ଡୀଵଧନ୍ଵନଃ। ଅପକୃତ୍ଯ ମହତ୍ତାତ ସୋଢୁଂ ଶକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ମାମକାଃ
ମୋ ପ୍ରିୟ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମୋ ପକ୍ଷର ଲୋକେ କେବେ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ।
କିନ୍ନୁଃ ଦୁର୍ଯୋଧନଃ କୃତ୍ଯଂ କର୍ଣଃ କୃତ୍ଯଂ କିମବ୍ରଵୀତ୍। ଦୁଃଶାସନଃ ସୌବଲଶ୍ଚ ତେଷାମେଵଂ ଗତେ ସତି
ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଦୂର୍ଯ୍ୟୋଧନ କଣ କଲେ? କର୍ଣ୍ଣ କଣ କଲେ? ଦୁଃଶାସନ ଓ ସୌବଳ ପୁଅ କଣ କହିଲେ?
ସର୍ଵେଷାଂ ସମଵେତାନାଂ ପୁତ୍ରାଣାଂ ମମ ସଞ୍ଜଯ। ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ତାତ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ମନ୍ଦସ୍ଯାପନଯୈର୍ଭୃଶମ୍
ମୋ ସମସ୍ତ ପୁଅମାନେ ଏକଠି ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ଭ୍ରମିତ ଥିଲା, ସେଠାରେ କଣ ଘଟିଲା, ସଞ୍ଜୟ, ମୋତେ କହ।
ଲୋଭାନୁଗସ୍ଯ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେଃ କ୍ରୋଧେନ ଵିକୃତାତ୍ମନଃ। ରାଜ୍ଯକାମସ୍ଯ ମୂଢସ୍ଯ ରାଗୋପହତଚେତସଃ। ଦୁର୍ନୀତଂ ଵା ସୁନୀତଂ ଵା ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସଞ୍ଜଯ
ଲୋଭରେ ଅନୁଗତ, କ୍ରୋଧରେ ବିକୃତ, ରାଜ୍ୟ ଆଶାରେ ମୁହଁ ଦେଇଥିବା, ରାଗରେ ଅନ୍ଧ ମୋ ମୂର୍ଖ ପୁଅର ଆଚରଣ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ସଞ୍ଜୟ, ସେଥିରେ ଯାହା ଘଟିଛି ସବୁ କହ।