ଅସୁରସୁରମନୁଷ୍ଯାଃ ପକ୍ଷିଣୋ ଵୋରଗା ଵା ପିତୃରଜନିଚରା ଵା ବ୍ରହ୍ମଦେଵର୍ଷଯୋ ଵା। ଚରମଚରମପୀଦଂ ଯତ୍ପରଂ ଚାପି ତସ୍ମା-- ତ୍ତଦପି ମମ ରିପୁଂ ତଂ ରକ୍ଷିତୁଂ ନୈଵ ଶକ୍ତାଃ
ଦେବତା, ଦାନବ, ମନୁଷ୍ୟ, ପକ୍ଷୀ, ସର୍ପ, ପିତୃ, ଭୂତ, ବ୍ରହ୍ମା, ଦେବତା, ଋଷି, ଚଳନଶୀଳ କିମ୍ବା ଅଚଳ, କିମ୍ବା ତାଠାରୁ ଉଚ୍ଚ କିଛି—କେହି ମଧ୍ୟ ମୋ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେନାହିଁ।
ଯଦି ଵିଶତି ରସାତଲଂ ତଦଗ୍ର୍ଯଂ ଵିଯଦପି ଦେଵପୁରଂ ଦିତେଃ ପୁରଂ ଵା। ତଦପି ଶରଶତୈରହଂ ପ୍ରଭାତେ ଭୃଶମଭିମନ୍ଯୁରିପୋଃ ଶିରୋଽଭିହର୍ତା
ଯଦି ସେ ରସାତଳ, ଆକାଶ, ଦେବତାଙ୍କର ପୁରୀ କିମ୍ବା ଦିତିଙ୍କର ପୁରୀକୁ ଯାଏ, ତଥାପି ପ୍ରଭାତରେ ଶତଶଃ ବାଣରେ ମୁଁ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେବି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଵିଚିକ୍ଷେପ ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ସଵ୍ଯଦକ୍ଷିଣମ୍। ତସ୍ଯ ସର୍ଵମତିକ୍ରମ୍ଯ ଧନୁଃଶବ୍ଦୋଽସ୍ପୃଶଦ୍ଦିଵମ୍
ଏଭଳି କହି ଅର୍ଜୁନ ଦୁଇହାତରେ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷକୁ ଘୁରାଇଲେ, ଏବଂ ତାହାର ଧନୁଷର ଶବ୍ଦ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଟିକ୍ରମ କରି ଆକାଶକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।
ଅର୍ଜୁନେନ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତେ ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯଂ ଜନାର୍ଦନଃ। ପ୍ରଦଧ୍ମୌ ତତ୍ର ସଙ୍କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦେଵଦତ୍ତଂ ଚ ଫଲ୍ଗୁନଃ
ଅର୍ଜୁନ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ, ତେବେ କୃଷ୍ଣ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ ଶଂଖ ଫୁଙ୍ଗିଲେ, ଏବଂ ଫାଲ୍ଗୁନୀ ଦେବଦତ୍ତ ଶଂଖ ଧ୍ୱନି କଲେ।
ସ ପାଞ୍ଚଜନ୍ଯୋଽଚ୍ଯୁତଵକ୍ତ୍ରଵାଯୁନା ଭୃଶଂ ସୁପୂର୍ଣୋଦରନିଃସୃତଧ୍ଵନିଃ। ଜଗତ୍ସପାତାଲଵିଯଦ୍ଦିଗୀଶ୍ଵରଂ ପ୍ରକମ୍ପଯାମାସ ଯୁଗାତ୍ଯଯେ ଯଥା
ଏହି ପାଞ୍ଚଜନ୍ୟ, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ମୁଖର ବାୟୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଗଭୀର ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନିରେ ଗଞ୍ଜିଲା, ଯେଉଁପରି ଯୁଗ ଶେଷରେ ସମସ୍ତ ଭୂମି, ପାତାଳ, ଆକାଶ ଏବଂ ଦିଗ୍ପାଳମାନେ କମ୍ପିତ ହୁଅନ୍ତି।
ତତୋ ଵାଦିତ୍ରଘୋଷାଶ୍ଚ ପ୍ରାଦୁରାସନ୍ସହସ୍ରଶଃ। ସିଂହନାଦଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡୂନାଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତେ ମହାତ୍ମନା
ତାପରେ ହଜାର ହଜାର ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ଶବ୍ଦ ହେଲା, ଏବଂ ମହାପ୍ରାଣ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିବାବେଳେ ସିଂହନାଦ କଲେ।
ପ୍ରାନୃତ୍ଯଦିଵ ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ଶରାସ୍ତୂଣୀଗତା ମୁଦା। ନିରାକ୍ରାମନ୍ନିଵ ତଦା ସ୍ଵଯମେଵ ମୃଧୈଷିଣଃ
ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ ନୃତ୍ୟ କରୁଛି, ତୁଣୀରର ବାଣମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆତୁର ହୋଇ, ନିଜେଇ ନିଜେ ବାହାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
ଭୀମସେନଃ ସୁସଂହୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ ଭାରତ। ଧନଞ୍ଜଯମଭିପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ହର୍ଷଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା
ଭୀମସେନ ଅତି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଦେଖି, ଆନନ୍ଦରେ କଣ୍ଠ ଭରି ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ହେ ଭାରତ।
ପ୍ରତିଜ୍ଞୋଦ୍ଭଵଶବ୍ଦେନ କୃଷ୍ଣଶଙ୍ଖସ୍ଵନେନ ଚ। ନିହତୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽଯଂ ସାନୁବନ୍ଧଃ ସୁଯୋଧନଃ
ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞାର ଶବ୍ଦ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଶଂଖ ଧ୍ୱନିରେ ଏହି ଦୁର୍ୟୋଧନ ଏବଂ ସେଙ୍କର ସମସ୍ତ ସାଥୀମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଅଥ ମୃଦିତତମାଗ୍ର୍ଯଦାମମାଲ୍ଯଂ ତଵ ସୁତଶୋକମଯଂ ଚ ରୋଷଜାତମ୍। ଵ୍ଯପନୁଦତି ମହାପ୍ରଭାଵସେନ-- ନ୍ନରଵର ଵାକ୍ଯମିଦଂ ମହାର୍ଥମିଷ୍ଟମ୍
ତାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅର୍ଜୁନ ତୁମ ପୁଅଙ୍କ ଶୋକ ଏବଂ ତାହାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କ୍ରୋଧର ଭାର ଦୂର କରି, ଏହି ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆଶାକରା ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
ଅଥ ଶଙ୍ଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ଭେରୀଭିଃ ପଣଵୈଃ ସୈନିକାସ୍ତଥା। ସସୂତମାଗଧା ଜିଷ୍ଣୁଂ ସ୍ତୁତିଭିଃ ସମପୂଜଯନ୍
ତାପରେ ଶଂଖ, ଢୋଳ, ମୃଦଙ୍ଗ ଓ ସେନାମାନେ, ସହିତ ସୂତ ଓ ମାଗଧମାନେ, ଜିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ତଦା ଭୀମଂ ବଲଂ ସର୍ଵେ ତେନ ନାଦେନ ମୋହିତମ୍। ତାଵକଂ ତନ୍ମହାରାଜ ଵିଷଣ୍ଣଂ ସମପଦ୍ଯତ
ସେଇ ସମୟରେ, ହେ ମହାରାଜ, ସମସ୍ତ ତୁମ ସେନା ସେଇ ଶବ୍ଦରେ ଭ୍ରମିତ ହେଲା, ଏବଂ ଭୀମଙ୍କର ବଳ ମନ୍ଦ ହୋଇଗଲା।
ନିମିତ୍ତେ ଦୂରପାତିତ୍ଵେ ଲଘୁତ୍ଵେ ଦୃଢଵେଧନେ। ମମ ବ୍ରଵୀତୁ ଭଗଵାନ୍ଵିଶେଷଂ ଫଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ଚ
ମୋତେ କୃପାକରି ଫାଲ୍ଗୁନଙ୍କ ବାଣର ବିଶେଷତା—ଏହାର ଦୂର ପ୍ରହାର, ହଳୁକା ଓ ଦୃଢ଼ ଭେଦନ ଶକ୍ତି—ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁ।
ଵିଦ୍ଯାଵିଶେଷମିଚ୍ଛାମି ଜ୍ଞାତୁମାଚାର୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵତଃ। ଅର୍ଜୁନସ୍ଯାତ୍ମନଶ୍ଚୈଵ ଯାଥାତଥ୍ଯଂ ପ୍ରଚକ୍ଷ୍ଵ ମେ
ହେ ଗୁରୁଦେବ, ମୁଁ ଏହି ବିଶେଷ ଜ୍ଞାନ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପରେ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଅର୍ଜୁନ ଓ ମୋର କ୍ଷମତା କେମିତି ଅଛି, ଠିକ୍ ଭାବେ ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
ସମମାଚାର୍ଯକଂ ତାତ ତଵ ଚୈଵାର୍ଜୁନସ୍ଯ ଚ। ଯୋଗାଦ୍ଦୁଃଖୋଷିତତ୍ଵାଚ୍ଚ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵତ୍ତୋଽଧିକୋଽର୍ଜୁନଃ
ହେ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ଶିକ୍ଷା ସମାନ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଅନୁଶାସନ ଓ କଠିନ ପ୍ରୟାସ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଜୁନ ତୁମଠାରୁ ଅଧିକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି।
ନ ତୁ ତେ ଯୁଧି ସନ୍ତ୍ରାସଃ କାର୍ଯଃ ପାର୍ଥାତ୍କଥଞ୍ଚନ। ଅହଂ ହି ରକ୍ଷିତା ତାତ ଭଯାତ୍ତ୍ଵାଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ତଥାପି ଯୁଦ୍ଧରେ କେବେଠି ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୁଁ ନିଜେ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ଭୟରୁ ରକ୍ଷା କରିବି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ନ ହି ମଦ୍ବାହୁଗୁପ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଭଵନ୍ତ୍ଯମରା ଅପି। ଵ୍ଯୂହଯିଷ୍ଯାମି ତଂ ଵ୍ଯୂହଂ ଯଂ ପାର୍ଥୋ ନ ତରିଷ୍ଯତି
ମୋର ବାହୁବଳରେ ଯେଉଁଠି ରକ୍ଷା ମିଳେ, ସେଠି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ କିଛି କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ମୁଁ ଏମିତି ଯୁଦ୍ଧ ବ୍ୟୁହ ଗଠନ କରିବି, ଯାହାକୁ ଅର୍ଜୁନ ଭେଦିପାରିବେ ନାହିଁ।
ତସ୍ମାଦ୍ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ମାଭୈସ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଵଧର୍ମମନୁପାଲଯ। ପିତୃପୈତାମହଂ ମାର୍ଗମନୁଯାହି ମହାରଥ
ସେହିପାଇଁ ଭୟ ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧ କର, ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କର। ତୁମର ବାପା ଓ ପୁରୁବାପାଙ୍କର ପଥ ଅନୁସରଣ କର, ହେ ମହାରଥୀ।
ଅଧୀତା ଵିଧିଵଦ୍ଵେଦା ଅଗ୍ନଯଃ ସୁହୁତାସ୍ତ୍ଵଯା। ଇଷ୍ଟଂ ଚ ବହୁଭିର୍ଯଜ୍ଞୈର୍ନ ତେ ମୃତ୍ଯୁର୍ଭଯଙ୍କରଃ
ତୁମେ ବିଧିମତେ ବେଦ ପଢ଼ିଛ, ଅଗ୍ନିକୁ ଭଲଭାବେ ହୋମ କରିଛ, ବହୁ ଯଜ୍ଞ କରିଛ। ମୃତ୍ୟୁ ତୁମ ପାଇଁ କେବେ ଭୟଙ୍କର ନୁହେଁ।
ଦୁର୍ଲଭଂ ମାନୁଷୈର୍ମନ୍ଦୈର୍ମହାଭାଗ୍ଯମଵାପ୍ଯ ତୁ। ଭୁଜଵୀର୍ଯାର୍ଜିତାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ଦିଵ୍ଯାନ୍ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସ୍ଯନୁତ୍ତମାନ୍
ସାଧାରଣ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ସଉଭାଗ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ, ସେହି ମହାଭାଗ୍ୟ ତୁମେ ଲାଭ କରିଛ। ତୁମ ବାହୁବଳରେ ଅର୍ଜିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ତୁମେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।
କୁରଵଃ ପାଣ୍ଡଵାଶ୍ଚୈଵ ଵୃଷ୍ଣଯୋଽନ୍ଯେ ଚ ମାନଵାଃ। ଅହଂ ଚ ସହପୁତ୍ରେଣ ଅଧ୍ରୁଵା ଇତି ଚିନ୍ତ୍ଯତାମ୍
କୌରବ, ପାଣ୍ଡବ, ବୃଷ୍ଣି ଓ ଅନ୍ୟ ମାନବମାନେ, ଏବଂ ମୁଁ ମୋ ପୁଅ ସହିତ—ସମସ୍ତେ ଅସ୍ଥାୟୀ, ଏହି କଥା ଭଲଭାବେ ବୁଝ।
ପର୍ଯାଯେଣ ଵଯଂ ସର୍ଵେ କାଲେନ ବଲିନା ହତାଃ। ପରଲୋକଂ ଗମିଷ୍ଯାମଃ ସ୍ଵୈଃସ୍ଵୈଃ କର୍ମଭିରନ୍ଵିତାଃ
ସମୟର ଶକ୍ତିରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକ ଏକ କରି ନଶ୍ଟ ହେବୁ। ଆମେ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ ନିଜ କର୍ମ ସହିତ ପରଲୋକକୁ ଯିବୁ।
ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ତୁ ଯାଁଲ୍ଲୋକାନ୍ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ତପସ୍ଵିନଃ। କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମାଶ୍ରିତାଃ ଵୀରାଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ତାନ୍
ଯେଉଁ ଲୋକକୁ ତପସ୍ୱୀମାନେ ତପସ୍ୟା କରି ପାଉଛନ୍ତି, ସେହି ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯୁଦ୍ଧଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ବୀର କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଏଵମାଶ୍ଵାସିତୋ ରାଜା ଭାରଦ୍ଵାଜେନ ସୈନ୍ଧଵଃ। ଅପାନୁଦଦ୍ଭଯଂ ପାର୍ଥାଦ୍ଯୁଦ୍ଧାଯ ଚ ମନୋ ଦଧେ
ଭାରଦ୍ୱାଜଙ୍କ ପୁଅଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏଭଳି ଆଶ୍ୱାସନ ପାଇ ବାଦ୍ଧା ରାଜା ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ନେଇ ଥିବା ଭୟ ଛାଡ଼ି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ମନ ଦେଲେ।
ତତଃ ପ୍ରହର୍ଷଃ ସୈନ୍ଯାନାଂ ତସ୍ଯ ଚାସୀଦ୍ଵିଶାମ୍ପତେ। ଵାଦିତ୍ରାଣାଂ ଧ୍ଵନିଶ୍ଚୋଗ୍ରଃ ସିଂହନାଦରଵୈଃ ସହ
ତାପରେ ସେନାମାନେ ଓ ସେମାନଙ୍କ ନାୟକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦ ହେଲା; ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ରର ତୀବ୍ର ଶବ୍ଦ ସିଂହ ଦହାଡ଼ ସହିତ ମିଶି ଉଠିଲା।
ନେହ ପଶ୍ଯାମି ଭଵତାଂ ତଥାଵୀର୍ଯଂ ଧନୁର୍ଧରମ୍। ଯୋଽର୍ଜୁନସ୍ଯାସ୍ତ୍ରମସ୍ତ୍ରେଣ ପ୍ରତିହନ୍ଯାନ୍ମହାହଵେ
ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏମିତି କୌଣସି ଧନୁର୍ଧର ନାହିଁ, ଯିଏ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରତିରୋଧ କରିପାରିବ।
ଵାସୁଦେଵସହାଯସ୍ଯ ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ଧୁନ୍ଵତୋ ଧନୁଃ। କୋଽର୍ଜୁନସ୍ଯାଗ୍ରତସ୍ତିଷ୍ଠେତ୍ସାକ୍ଷାଦପି ଶତକ୍ରତୁଃ
ବାସୁଦେବଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧରିଥିବା ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ କିଏ ଦଢ଼ି ରହିପାରିବ? ଏହି କଥା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ମହେଶ୍ଵରୋଽପି ପାର୍ଥେନ ଶ୍ରୂଯତେ ଯୋଧିନଃ ପୁରା। ପଦାତିନା ମହାଵୀର୍ଯୋ ଗିରୌ ହିମଵତି ପ୍ରଭୁଃ
ଶୁଣାଯାଏ ଯେ, ଏକଥା ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧା ମହେଶ୍ୱର ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବେ ହିମାଲୟ ପାହାଡ଼ରେ ପଦାତି ଭାବେ ପାର୍ଥ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ।
ଦାନଵାନାଂ ସହସ୍ରାଣି ହିରଣ୍ଯପୁରଵାସିନାମ୍। ଜଘାନୈକରଥେନୈଵ ଦେଵରାଜପ୍ରଚୋଦିତଃ
ସେ ଏକା ରଥରେ ବସି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଉତ୍ସାହରେ, ହିରଣ୍ୟପୁରରେ ବସୁଥିବା ହଜାର ହଜାର ଦାନବଙ୍କୁ ବଧ କରିଥିଲେ।
ସମାଯୁକ୍ତୋ ହି କୌନ୍ତେଯୋ ବାସୁଦେଵେନ ଧୀମତା। ସାମରାନପି ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ହନ୍ଯାଦିତି ମତିର୍ମମ
ବୁଦ୍ଧିମାନ ବାସୁଦେବଙ୍କ ସହିତ ଥିବା କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ ସମସ୍ତ ଦେବତା ସହିତ ତିନି ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ବିନାଶ କରିପାରିବେ—ମୋର ଏହି ଦୃଢ଼ ବିଶ୍ୱାସ।