ସୋଦ୍ଵେଗା ଇଵ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କନ୍ଯାଃ ପରମଶୋଭନାଃ। ଅପାକ୍ରାମନ୍ତ ତାଃ ସର୍ଵା ଵୃଦ୍ଧ ଇତ୍ଯେଵ ଚିନ୍ତଯା
ସେଉଁଠି, ସମସ୍ତ ଅତି ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟାମାନେ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ି, 'ଏହେଁ ବୃଦ୍ଧ' ବୋଲି ଭାବି, ସେଉଁମାନେ ସବୁଠୁ ଦୂରେ ହଟିଗଲେ।
ଵୃଦ୍ଧଃ ପରମଧର୍ମାତ୍ମା ଵଲୀପଲିତଧାରଣଃ। କିକାରଣମିହାଯାତୋ ନିର୍ଲଜ୍ଜୋ ଭରତର୍ଷଭଃ
ବୃଦ୍ଧ, ଅତି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଚାମ୍ର ଓ ପକା କେଶ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଏହି ଭାରତବଂଶୀ ନାୟକ କାହିଁକି ଏଠାକୁ ନିର୍ଲଜ୍ଜ ଭାବେ ଆସିଛନ୍ତି?
ମିଥ୍ଯାପ୍ରତିଜ୍ଞୋ ଲୋକେଷୁ କିଂ ଵଦିଷ୍ଯତି ଭାରତ। ବ୍ରହ୍ମଚାରୀତି ଭୀଷ୍ମୋ ହି ଵୃଥୈଵ ପ୍ରଥିତୋ ଭୁଵି
ଭୀଷ୍ମ ନିଜକୁ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ବୋଲି ଲୋକେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏହା ମିଥ୍ୟା। ଏହିପରି ଭାବେ ପୃଥିବୀରେ ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ବ୍ୟର୍ଥ।
କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଭୀଷ୍ମଶ୍ଚୁକ୍ରୋଧ ଭାରତ
କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଭୀଷ୍ମ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଭୀଷ୍ମସ୍ତଦା ସ୍ଵଯଂ କନ୍ଯା ଵରଯାମାସ ତାଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଉଵାଚ ଚ ମହୀପାଲାନ୍ରାଜଞ୍ଜଲଦନିଃସ୍ଵନଃ
ତାହାବେଳେ, ଭୀଷ୍ମ ନିଜେ ସେଇ କନ୍ୟାମାନେକୁ ବାଛି, ମେଘର ଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ସ୍ୱରରେ, ରାଜାମାନେକୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ, ହେ ରାଜନ।
ରଥମାରୋପ୍ଯ ତାଃ କନ୍ଯା ଭୀଷ୍ମଃ ପ୍ରହରତାଂ ଵରଃ। ଆହୂଯ ଦାନଂ କନ୍ଯାନାଂ ଗୁଣଵଦ୍ଭ୍ଯଃ ସ୍ମୃତଂ ବୁଧୈଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୀଷ୍ମ ସେଇ କନ୍ୟାମାନେକୁ ରଥରେ ବସାଇ, ଘୋଷଣା କଲେ ଯେ, ଗୁଣବାନଙ୍କୁ କନ୍ୟା ଦାନ କରିବାକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
ଅଲଙ୍କୃତ୍ଯ ଯଥାଶକ୍ତି ପ୍ରଦାଯ ଚ ଧନାନ୍ଯପି। ପ୍ରଯଚ୍ଛନ୍ତ୍ଯପରେ କନ୍ଯାଂ ମିଥୁନେନ ଗଵାମପି
ସେମାନେ ଯେଉଁଠି ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଶୁଭ୍ର ଭାବେ ସଜାଇ, ଧନ ଓ ଗୋଧନ ଦେଇ, କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଵିତ୍ତେନ କଥିତେନାନ୍ଯେ ବଲେନାନ୍ଯେଽନୁମାନ୍ଯ ଚ। ପ୍ରମତ୍ତାମୁପଯନ୍ତ୍ଯନ୍ଯେ ସ୍ଵଯମନ୍ଯେ ଚ ଵିନ୍ଦତେ
କେହି ଘୋଷିତ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇ, କେହି ଜୋର ଦ୍ୱାରା, କେହି ଅନୁମତି ନେଇ, କେହି ଅସାବଧାନ ସମୟରେ, ଆଉ କେହି ନିଜ ପ୍ରୟାସରେ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଲାଗିଥାନ୍ତି।
ଆର୍ଷଂ ଵିଧିଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଦାରାନ୍ଵିନ୍ଦନ୍ତି ଚାପରେ। ଅଷ୍ଟମଂ ତମଥୋ ଵିତ୍ତ ଵିଵାହଂ କଵିଭିର୍ଵୃତମ୍
କେତେକେ ଋଷି ବିଧି ଅନୁସରି କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିବାହ କରନ୍ତି; ଅଷ୍ଟମ ବିଧି ଅର୍ଥାତ୍ ଧନ ଦ୍ୱାରା ବିବାହକୁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ମନ୍ୟ କରନ୍ତି।
ସ୍ଵଯଂଵରଂ ତୁ ରାଜନ୍ଯାଃ ପ୍ରଶଂସନ୍ତ୍ଯୁପଯାନ୍ତି ଚ। ପ୍ରମଥ୍ଯ ତୁ ହୃତାମାହୁର୍ଜ୍ଯାଯସୀଂ ଧର୍ମଵାଦିନଃ
ରାଜବଂଶୀମାନେ ସ୍ୱୟଂବରକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ଏବଂ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଧର୍ମପରାୟଣମାନେ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ନେବାକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି କହନ୍ତି।
ତା ଇମାଃ ପୃଥିଵୀପାଲା ଜିହୀର୍ଷାମି ବଲାଦିତଃ। ତେ ଯତଧ୍ଵଂ ପରଂ ଶକ୍ତ୍ଯା ଵିଜଯାଯେତରାଯ ଵା
ହେ ପୃଥିବୀର ରାଜାମାନେ, ଏହି ସବୁ ପଦ୍ଧତି ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଶକ୍ତି ଦେଖାଇ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ତେଣୁ ତୁମେ ତୁମର ସମସ୍ତ ଶକ୍ତି ଲଗାଇ ଚେଷ୍ଟା କର, ବିଜୟ ହେବାକି ପରାଜିତ ହେବା।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହୀପାଲାନ୍କାଶିରାଜଂ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ଏପରି କହି ସେ ବଳଶାଳୀ କାଶୀରାଜ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରିଲେ।
ସର୍ଵାଃ କନ୍ଯାଃ ସ କୌରଵ୍ଯୋ ରଥମାରୋପ୍ଯ ଚ ସ୍ଵକମ୍। ଆମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଚ ସ ତାନ୍ପ୍ରାଯାଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ କନ୍ଯାଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ତାଃ
ସେ କୌରବ, ସମସ୍ତ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ନିଜ ରଥରେ ବସାଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ଧରି ଦ୍ରୁତ ଚାଲିଗଲେ।
ତତସ୍ତେ ପାର୍ଥିଵାଃ ସର୍ଵେ ସମୁତ୍ପେତୁରମର୍ଷିତାଃ। ସଂସ୍ପୃଶନ୍ତଃ ସ୍ଵକାନ୍ବାହୂନ୍ଦଶନ୍ତୋ ଦଶନଚ୍ଛଦାନ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ରାଜା ରୋଷରେ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ନିଜ ହସ୍ତ୍ର ଧରି, ଦାନ୍ତ ଚାପି ରହିଲେ।
ତେଷାମାଭରଣାନ୍ଯାଶୁ ତ୍ଵରିତାନାଂ ଵିମୁଞ୍ଚତାମ୍। ଆମୁଞ୍ଚତାଂ ଚ ଵର୍ମାଣି ସଂଭ୍ରମଃ ସୁମହାନଭୂତ୍
ସେମାନେ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ଆଭୂଷଣ ଓ କବଚ ପିନ୍ଧିବା ସମୟରେ ବଡ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ଥା ହେଲା।
ତାରାଣାମିଵ ସଂପାତୋ ବଭୂଵ ଜନମେଜଯ। ଭୂଷଣାନାଂ ଚ ସର୍ଵେଷାଂ କଵଚାନାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ
ହେ ଜନମେଯୟ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଭୂଷଣ ଓ କବଚ ଏପରି ଛିଟିଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ତାରାମାନେ ଆକାଶରେ ଛିଟିଯାନ୍ତି।
ସଵର୍ମଭିର୍ଭୂଷଣୈଶ୍ଚ ପ୍ରକୀର୍ଯଦ୍ବିରିତସ୍ତତଃ। ସକ୍ରୋଧାମର୍ଷଜିହ୍ମଭ୍ରୂକଷାଯୀକୃତଲୋଚନାଃ
କବଚ ଓ ଆଭୂଷଣ ଚାରିପାଖରେ ପଡ଼ିଥିଲା, ସେମାନଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରୋଷରେ ଲାଲ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଭୃକୁଟି ଭୂଞ୍ଚି ରହିଥିଲେ।
ସୂତୋପକ୍ଲୃପ୍ତାନ୍ ରୁଚିରାନ୍ସଦଶ୍ଵୈରୁପକଲ୍ପିତାନ୍। ରଥାନାସ୍ଥାଯ ତେ ଵୀରାଃ ସର୍ଵପ୍ରହରଣାନ୍ଵିତାଃ
ସେ ସମସ୍ତ ବୀର, ସୁନ୍ଦର ଘୋଡ଼ା ଯୋଜିଥିବା ରଥରେ ଚଢ଼ି, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର ସଜାଇ ନିଲେ।
ପ୍ରଯାନ୍ତମଥ କୌରଵ୍ଯମନୁସସ୍ରୁରୁଦାଯୁଧାଃ। ତତଃ ସମଭଵଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ତେଷାଂ ତସ୍ଯ ଚ ଭାରତ। ଏକସ୍ଯ ଚ ବହୂନାଂ ଚ ତୁମୁଲଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍
ତାପରେ ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଯେତେବେଳେ କୌରବ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ତାପରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ କପାଳ ଉଠାଉଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତେ ତ୍ଵିଷୂନ୍ଦଶସାହସ୍ରାଂସ୍ତସ୍ମିନ୍ଯୁଗପଦାକ୍ଷିପନ୍। ଅପ୍ରାପ୍ତାଂଶ୍ଚୈଵ ତାନାଶୁ ଭୀଷ୍ମଃ ସର୍ଵାଂସ୍ତଥାଽନ୍ତରା
ସେମାନେ ଏକାସାଥିରେ ଦଶ ହଜାର ତୀର ଝାଡ଼ିଲେ; କିନ୍ତୁ ତାହା ଉପରେ ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ବରୁ ଭୀଷ୍ମ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ବାଟେଇ ଦେଲେ।
ଅଚ୍ଛିନଚ୍ଛରଵର୍ଷେଣ ମହତା ଲୋମଵାହିନା। ତତସ୍ତେ ପାର୍ଥିଵାଃ ସର୍ଵେ ସର୍ଵତଃ ପରିଵାର୍ଯ ତମ୍
ସେ ବଡ ତୀର ବର୍ଷା ଦେଇ ସେମାନଙ୍କ ତୀରକୁ କାଟିଦେଲେ; ତାପରେ ସମସ୍ତ ରାଜା ଚାରିପାଖରୁ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଲେ।
ଵଵୃଷୁଃ ଶରଵର୍ଷେଣ ଵର୍ଷେଣେଵାଦ୍ରିମମ୍ବୁଦାଃ। ସ ତଂ ବାଣମଯଂ ଵର୍ଷଂ ଶରୈରାଵାର୍ଯ ସର୍ଵତଃ
ସେମାନେ ପର୍ବତ ଉପରେ ମେଘ ଝରା ଭଳି ତୀର ବର୍ଷା କଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ତାହାକୁ ନିଜ ତୀର ଦ୍ୱାରା ପୂରା ଅଟକାଇଦେଲେ।
ତତଃ ସର୍ଵାନ୍ମହୀପାଲାନ୍ପର୍ଯଵିଧ୍ଯତ୍ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିଃ। ଏକୈକସ୍ତୁ ତତୋ ଭୀଷ୍ମଂ ରାଜନ୍ଵିଵ୍ଯାଧ ପଞ୍ଚଭିଃ
ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ତିନିଟି କରି ତୀର ମାଡ଼ିଲେ; ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଜା ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ପାଞ୍ଚଟି କରି ତୀର ମାଡ଼ିଲେ।
ସ ଚ ତାନ୍ପ୍ରତିଵିଵ୍ଯାଧ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ପରାକ୍ରମନ୍। ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମାସୀତ୍ତୁମୁଲଂ ଘୋରଂ ଦେଵାସୁରୋପମମ୍
ସେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଦୁଇଟି କରି ତୀର ମାଡ଼ିଲେ, ନିଜ ପ୍ରତାପ ଦେଖାଇଲେ; ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେବତା ଓ ଦାନବଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ସମାନ ଭୟଙ୍କର ଓ ଉତ୍ତେଜନାକର ହେଲା।
ପଶ୍ଯତାଂ ଲୋକଵୀରାଣାଂ ଶରଶକ୍ତିସମାକୁଲମ୍। ସ ଧନୂଂଷି ଧ୍ଵଜାଗ୍ରାଣି ଵର୍ମାଣି ଚ ଶିରାଂସି
ପୃଥିବୀର ଶୂରମାନେ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ, ଭୀଷ୍ମ ତୀର ଓ ବଣ୍ଡୁକରେ ଭରିଥିବା ଧନୁଷ, ଧ୍ୱଜର ମୁଣ୍ଡ, କବଚ ଓ ମୁଣ୍ଡମାନେ କାଟିଦେଲେ।
ଚିଚ୍ଛେଦ ସମରେ ଭୀଷ୍ମଃ ଶତଶୋଥ ସହସ୍ରଶଃ। ତସ୍ଯାତିପୁରୁଷଂ କର୍ମ ଲାଘଵଂ ରଥଚାରିଣଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୀଷ୍ମ ଶତ ଓ ହଜାର ଧନୁଷ, କବଚ ଓ ମୁଣ୍ଡମାନେ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ; ଏହି ରଥୀର ଅସାଧାରଣ କୌଶଳ ଓ ଦ୍ରୁତତା ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଲା।
ରକ୍ଷଣଂ ଚାତ୍ମନଃ ସଂଖ୍ଯେ ଶତ୍ରଵୋଽପ୍ଯଭ୍ଯପୂଜଯନ୍। `ଅକ୍ଷତଃ କ୍ଷପଯିତ୍ଵାନ୍ଯାନସଙ୍ଖ୍ଯେଯପରାକ୍ରମଃ
ଯୁଦ୍ଧରେ ସ୍ୱୟଂ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କଲେ; ଅନେକ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ପରେ ଭୀଷ୍ମ ଅକ୍ଷତ ଓ ଅପାର ଶୂରତା ସହିତ ରହିଲେ।
ଆନିନାଯ ସ କାଶ୍ଯସ୍ଯ ସୁତାଃ ସାଗରଗାସୁତଃ।' ତାନ୍ଵିନିର୍ଜିତ୍ଯ ତୁ ରଣେ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଭୃତାଂ ଵରଃ
ତାପରେ, କାଶୀର ରାଜାଙ୍କ ପୁଅକୁ ସାଗର ଯାଇଥିବା ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଆଣିଲେ; ଯୁଦ୍ଧରେ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ଜିତି, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭୀଷ୍ମ ହେଲେ।
କନ୍ଯାଭିଃ ସହିତଃ ପ୍ରାଯାଦ୍ଭାରତୋ ଭାରତାନ୍ପ୍ରତି। ତତସ୍ତଂ ପୃଷ୍ଠତୋ ରାଜଞ୍ଶାଲ୍ଵରାଜୋ ମହାରଥଃ
ସେ କନ୍ୟାମାନେ ସହିତ ଭାରତମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଲେ; ତାପରେ, ରାଜା, ଶାଲ୍ବ ରାଜା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରଥୀ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଲେ।
ଅଭ୍ଯଗଚ୍ଛଦମେଯାତ୍ମା ଭୀଷ୍ମଂ ଶାନ୍ତନଵଂ ରଣେ। ଵାରଣଂ ଜଘନେ ଭିନ୍ଦନ୍ଦନ୍ତାଭ୍ଯାମପରୋ ଯଥା
ଅଦମ୍ୟ ଶାଲ୍ବ ରାଜା ଯୁଦ୍ଧରେ ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପୁଅ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କଲେ; ଏକ ହାତୀ ଅନ୍ୟ ହାତୀର ପଛ ଭଙ୍ଗ କରିବା ପରି।