ଧ୍ରୁଵଂ ହି ଯୁଦ୍ଧେ ମରଣଂ ଶୂରାମାମନିଵର୍ତିନାମ୍। ଗତଃ ପୁଣ୍ଯକୃତାଂ ଲୋକାନଭିମନ୍ଯୁର୍ନ ସଂଶଯଃ
ଯେଉଁ ଶୂରବୀରମାନେ ପଛକୁ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ଅଭିମନ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମାତ୍ମାମାନେ ଯେଉଁ ଲୋକକୁ ପାଆନ୍ତି, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏତଚ୍ଚ ସର୍ଵଵୀରାଣାଂ କାଙ୍କ୍ଷିତଂ ଭରତର୍ଷଭ। ସଙ୍ଗ୍ରାମେଽଭିମୁଖା ମୃତ୍ଯୁଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାମେତି ମାନଦ
ଏହି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ବୀରମାନେ ଆଶା କରନ୍ତି, ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ସଂଗ୍ରାମରେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆଗ୍ରହ କରି ପାଇବା, ହେ ମାନ୍ୟଦାତା।
ସ ଚ ଵୀରାନ୍ରଣେ ହତ୍ଵା ରାଜପୁତ୍ରାନ୍ମହାବଲାନ୍। ଵୀରୈରାକାଙ୍କ୍ଷିତଂ ମୃତ୍ଯୁଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋଽଭିମୁଖଂ ରଣେ
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ରମାନେକୁ ହତ୍ୟା କରି, ବୀରମାନେ ଯେଉଁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେଇ ମୃତ୍ୟୁକୁ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି।
ମା ଶୁଚଃ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ପୂର୍ଵୈରେଷ ସନାତନଃ। ଧର୍ମକୃଦ୍ଭିଃ କୃତୋ ଧର୍ମଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ରଣେ କ୍ଷଯଃ
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଃଖ କରନି; ଏହି ପୁରୁଣା ନିୟମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି—କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିନାଶ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଧର୍ମ।
ଇମେ ତେ ଭ୍ରାତରଃ ସର୍ଵେ ଦୀନା ଭରତସତ୍ତମ। ତ୍ଵଯି ଶୋକସମାଵିଷ୍ଟେ ନୃପାଶ୍ଚ ସୁହୃଦସ୍ତଵ
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଶୋକରେ ଡୁବିଯାଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ତୁମ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ, ରାଜାମାନେ ଓ ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନେ ଦୁଃଖିତ ଓ ନିରାଶ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ଏତାଂଶ୍ଚ ଵଚସା ସାମ୍ନା ସମାଶ୍ଵାସଯ ମାନଦ। ଵିଦିତଂ ଵେଦିତଵ୍ଯଂ ତେ ନ ଶୋକଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ମୃଦୁ ଓ ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟକ କଥା କହି ସେମାନେକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦିଅ, ହେ ମାନ୍ୟଦାତା; ତୁମେ ଯାହା ଜାଣିବା ଉଚିତ, ସେସବୁ ଜାଣ, ଏହିପରି ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଏଵମାଶ୍ଵାସିତଃ ପାର୍ଥଃ କୃଷ୍ଣେନାଦ୍ଭୁତକର୍ମଣା। ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ତଦା ଭ୍ରାତୄନ୍ସର୍ଵାନ୍ପାର୍ଥଃ ସଗଦ୍ଗଦମ୍
ଏଭଳି ଆଶ୍ୱାସନ ପାଇ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାର୍ଥ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ।
ସ ଦୀର୍ଘବାହୁଃ ପୃଥ୍ଵଂସୋ ଦୀର୍ଘରାଜୀଵଲୋଚନଃ। ଅଭିମନ୍ଯୁର୍ଯଥା ଵୃତ୍ତଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ତଥା
ଦୀର୍ଘବାହୁ, ପ୍ରଶସ୍ତ କନ୍ଧ, ଦୀର୍ଘ କମଳ ନୟନ ଥିବା ଅଭିମନ୍ୟୁ କିପରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ମୁଁ ସେଥିରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ସନାଗସ୍ଯନ୍ଦନହଯାନ୍ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ନିହତାନ୍ମଯା। କ୍ଷିପ୍ରଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ତେ ନୂନଂ ମମ ପୁତ୍ରଂ ନିହତ୍ଯ ଵୈ
ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାତୀ, ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ମାରିଦେଇଛି; ଏବେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପୁଅଙ୍କୁ ମାରିଦେଖିବେ।
କଥଂ ଚ ଵଃ କୃତାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଶସ୍ତ୍ରପାଣିନାମ୍। ସୌଭଦ୍ରୋ ନିଧନଂ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଵଜ୍ରିଣାପି ସମାଗତଃ
ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ରଚାଳନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସେଇ ସଉଭଦ୍ର କିପରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ?
ଯଦ୍ଯେଵମହମଜ୍ଞାସ୍ଯମଶକ୍ତାନ୍ରକ୍ଷଣେ ମମ। ସୂନୋଃ ପାଣ୍ଡଵପାଞ୍ଚାଲାନଗୋପ୍ସ୍ଯଂ ତଂ ମହାରଣେ
ମୁଁ ଯଦି ଜାଣିଥାନ୍ତି ଯେ ତୁମେ ମୋ ପୁଅକୁ, ପାଣ୍ଡବ ଓ ପାଞ୍ଚାଳମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ, ତେବେ ମୁଁ ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ତୁମ ପାଖରେ ଦେଇ ନଥାନ୍ତି।
କଥଂ ଚ ଵୋ ରଥସ୍ଯାନାଂ ଶରଵର୍ଷାଣି ମୁଞ୍ଚତାମ୍। ନୀତୋଽଭିମନ୍ଯୁର୍ନିଧନଂ କଦର୍ଥୀକୃତ୍ଯ ଵଃ ପରୈଃ
ତୁମେ ରଥରୁ ଅଗ୍ନିବର୍ଷ ଶର ଛାଡ଼ୁଥିବାବେଳେ, କିପରି ଅଭିମନ୍ୟୁକୁ ଶତ୍ରୁମାନେ ଅପମାନ କରି ମୃତ୍ୟୁକୁ ନେଇଗଲେ?
ଅହୋ ଵଃ ପୌରୁଷଂ ନାସ୍ତି ନ ଚ ଵୋଽସ୍ତି ପରାକ୍ରମଃ। ଯତ୍ରାଭିମନ୍ଯୁଃ ସମରେ ପଶ୍ଯତାଂ ଵୋ ନିପାତିତଃ
ହାୟ, ତୁମେମାନେ ନାହିଁ କି ସାହସ, ନାହିଁ କି ପ୍ରତାପ; ଯେଉଁଠି ତୁମେମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଅଭିମନ୍ୟୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପତିତ ହେଲେ।
ଆତ୍ମାନମେଵ ଗର୍ହେଯଂ ଯଦହଂ ଵୈ ସୁଦୁର୍ବଲାନ୍। ଯୁଷ୍ମାନାଜ୍ଞାଯ ନିର୍ଯାତୋ ଭୀରୂନକୃତନିଶ୍ଚଯାନ୍
ମୁଁ ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦେଉଛି, କାରଣ ମୁଁ ତୁମେମାନେ ଏତେ ଦୁର୍ବଳ, ଭୟଭୀତ ଓ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣିନଥିଲି।
ଆହୋସ୍ଵିଦ୍ଭୂଷଣାର୍ଥାଯ ଵର୍ମଶସ୍ତ୍ରାଯୁଧାନି ଵଃ। ଵାଚସ୍ତୁ ଵକ୍ତୁଂ ସଂସତ୍ସୁ ମମ ପୁତ୍ରମରକ୍ଷତାମ୍
ହୋଇପାରେ ତୁମେମାନେ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର, ବର୍ମ ମାନେକୁ କେବଳ ଶୋଭା ପାଇଁ ପିନ୍ଧିଛ, ଏବଂ ସଭାରେ କଥା କହିବାକୁ ମାତ୍ର କଥା କହୁଛ, କାରଣ ତୁମେମାନେ ମୋ ପୁଅକୁ ରକ୍ଷା କରିନଥିଲେ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ଵାକ୍ଯମତିଷ୍ଠଦ୍ଵୈ ଵରାସିମାନ୍। ନ ସ୍ମାଶକ୍ଯତ ବୀଭତ୍ସୁଃ କେନଚିତ୍ପ୍ରସମୀକ୍ଷିତୁମ୍
ଏଭଳି କଥା କହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଳୱାର ଧାରୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚୁପ୍ଚାପ ଦାଡ଼ି ରହିଲେ; କେହି ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ରଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତମନ୍ତକମିଵ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। `ମହେନ୍ଦ୍ରମିଵ ତିଷ୍ଠନ୍ତଂ ଵଜ୍ରୋଦ୍ଯତମହାଭୁଜମ୍'। ପୁତ୍ରଶୋକାଭିସନ୍ତପ୍ତମଶ୍ରୁପୂର୍ଣମୁଖଂ ତଦା
ସେ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି କ୍ରୋଧିତ ଓ ପୁନପୁନ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଜ୍ର ଉଠାଇ ଦାଡ଼ିଥିବା ଭଳି, ପୁଅ ଶୋକରେ ଜଳିଥିବା, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁ ଥିଲେ।
ନ ଭାଷିତୁଂ ଶକ୍ନୁଵନ୍ତି ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵା ସୁହୃଦୋଽର୍ଜୁନମ୍। ଅନ୍ଯତ୍ର ଵାସୁଦେଵାଦ୍ଵା ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଦ୍ଵା ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନାତ୍
ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କଥା କହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ; କେବଳ ବାସୁଦେବ କିମ୍ବା ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ ଛଡ଼ା।
ସର୍ଵାସ୍ଵଵସ୍ଥାସୁ ହିତାଵର୍ଜୁନସ୍ଯ ମନୋନୁଗୌ। ବହୁମାନାତ୍ପ୍ରିଯତ୍ଵାଚ୍ଚ ତାଵେନଂ ଵକ୍ତମର୍ହତଃ
ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଓ ସମ୍ମାନ ରଖୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ କଥା କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ତତସ୍ତଂ ପୁତ୍ରଶୋକେନ ଭୃଶଂ ପୀଡିତମାନସମ୍। ରାଜୀଵଲୋଚନଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ରାଜା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ରାଜା, ଯିଏ ପୁଅ ଶୋକରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ପୀଡ଼ିତ ମନ ଓ ରାଜୀବ ଦୃଷ୍ଟି ରଖିଥିଲେ, କ୍ରୋଧିତ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ଵିଷଣ୍ଣଵଦନାଃ ସର୍ଵେ ପରିଵାର୍ଯ ଧନଞ୍ଜଯମ୍। ନେତ୍ରୈରନିମିଷୈର୍ଦୀନାଃ ପ୍ରତ୍ଯଵୈକ୍ଷନ୍ପରସ୍ପରମ୍
ସମସ୍ତେ ମୁଖ ନମାଇ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଲେ, ଦୁଃଖିତ ଅନିମିଷ ଚକ୍ଷୁରେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ପ୍ରତିଲଭ୍ଯ ତତଃ ସଂଜ୍ଞାଂ ଵାସଵିଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ। କମ୍ପମାନୋ ଜ୍ଵରେଣେଵ ନିଃଶ୍ଵସଂଶ୍ଚ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ତାପରେ ବାସବୀ ଅପସ୍ମାର ଫେରିଲେ, କ୍ରୋଧରେ ଭରି ଜ୍ୱରରେ କମ୍ପିତ ହେଇ, ପୁନପୁନ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇଲେ।
ପାଣିଂ ପାଣୌ ଵିନିଷ୍ପିଷ୍ଯ ଦନ୍ତାନ୍କଟକଟାଯ୍ଯ ଚ। `ତ୍ରିଶିଖାଂ ଭ୍ରୁକୁଟୀଂ କୃତ୍ଵା କ୍ରୋଧସଂରକ୍ତଲୋଚନଃ'। ଉନ୍ମତ୍ତ ଇଵ ଵିପ୍ରେକ୍ଷନ୍ନିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ହାତକୁ ହାତରେ ଚିପି, ଦାନ୍ତକୁ ଦାନ୍ତରେ ଦବାଇ, ଭୃକୁଟିକୁ ତିନି ଭାଗ କରି, କ୍ରୋଧରେ ଲାଲ ଚକ୍ଷୁ, ପାଗଳ ଭଳି ଚାରିପାଖ ଦେଖି, ଏହି କଥା କହିଲେ।
ସତ୍ଯଂ ଵଃ ପ୍ରତିଜାନାମି ଶ୍ଵୋଽସ୍ମି ହନ୍ତାଽଜଯଦ୍ରଥମ୍। ନ ଚେଦ୍ଵଧଭଯାଦ୍ଭୀତୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ପ୍ରହାସ୍ଯତି
ମୁଁ ସତ୍ୟ କଥା ଦେଉଛି: ଆଗାମିକାଲି ମୁଁ ଜୟଦ୍ରଥକୁ ମାରିଦେବି, ଯଦି ସେ ମୃତ୍ୟୁ ଭୟରେ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରମାନେଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ନଯାଏ।
ନ ଚାସ୍ମାଞ୍ଶରଣଂ ଗଚ୍ଛେତ୍କୃଷ୍ଣଂ ଵା ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍। ଭଵନ୍ତଂ ଵା ମହାରାଜ ଶ୍ଵୋଽସ୍ମି ହନ୍ତା ଜଯଦ୍ରଥମ୍
ଯଦି ସେ କୃଷ୍ଣ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ କିମ୍ବା ଆପଣ, ମହାରାଜାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇନଥିବେ, ଆଗାମିକାଲି ମୁଁ ଜୟଦ୍ରଥକୁ ମାରିଦେବି।
ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରପ୍ରିଯକରଂ ମଯି ଵିସ୍ମୃତସୌହୃଦମ୍। ପାପଂ ବାଲଵଧେ ହେତୁଂ ଶ୍ଵୋଽସ୍ମି ହନ୍ତା ଜଯଦ୍ରଥମ୍
ଯିଏ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରମାନେଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଛି, ମୋ ସହ ମିତ୍ରତା ଭୁଲିଛି, ଶିଶୁ ହତ୍ୟାର କାରଣ ହେଇଛି—ମୁଁ ଆଗାମିକାଲି ଜୟଦ୍ରଥକୁ ମାରିଦେବି।
ରକ୍ଷମାଣାଶ୍ଚ ତଂ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଯେ ମାଂ ଯୋତ୍ସ୍ଯନ୍ତି କେଚନ। ଅପି ଦ୍ରୋଣକୃପୌ ରାଜଞ୍ଛାଦଯିଷ୍ଯାମି ତାଞ୍ଛରୈଃ
ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବେ, ମୋ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ, ଡ୍ରୋଣ କିମ୍ବା କୃପା ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ସେମାନେକୁ ଶରରେ ଢାକିଦେବି।
ଯଦ୍ଯେତଦେଵଂ ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ନ କୁର୍ଯାଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭାଃ। ମା ସ୍ମ ପୁଣ୍ଯକୃତାଂ ଲୋକାନ୍ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଂ ଶୂରସମ୍ମତାନ୍
ଯଦି ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ପୁରୁଷମାନେ ଏଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ କରିନପାରନ୍ତି, ମୁଁ ଶୂରମାନେ ଦେଇଥିବା ପୁଣ୍ୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ନହେଉ।
ଯେ ଲୋକା ମାତୃହନ୍ତୄଣାଂ ଯେ ଚାପି ପିତୃଘାତିନାମ୍। ଗୁରୁଦାରଗତାନାଂ ଯେ ପିଶୁନାନାଂ ଚ ଯେ ସଦା
ମାଆକୁ ହତ୍ୟା କରୁଥିବା, ବାପାକୁ ମାରୁଥିବା, ଗୁରୁଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀଙ୍କୁ ଅପମାନ କରୁଥିବା ଏବଂ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ସଂସାରକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରନ୍ତି—
ସାଧୂନସୂଯତାଂ ଯେ ଚ ଯେ ଚାପି ପରିଵାଦିନାମ୍। ଯେ ଚ ନିକ୍ଷେପହନ୍ତୄଣାଂ ଯେ ଚ ଵିଶ୍ଵାସଘାତିନାମ୍
ସଜ୍ଜନମାନେ ଉପରେ ଇର୍ଷ୍ୟା କରୁଥିବା, ସବୁବେଳେ ବିବାଦ କରୁଥିବା, ଅମାନତ ଧନକୁ ଧୋକା ଦେଇ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା ଏବଂ ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଯେଉଁ ସଂସାରକୁ ପାଆନ୍ତି—