ଵଜ୍ରସାରମଯଂ ନୂନଂ ହୃଦଯଂ ଯନ୍ନ ଯାସ୍ଯତି। ସହସ୍ରଧା ଵଧୂଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୁଦତୀଂ ଶୋକକର୍ଶିତାମ୍
ନିଶ୍ଚୟ, ମୋର ହୃଦୟ ବଜ୍ର ପରି ଦୃଢ଼, କାରଣ ଏହା ହଜାର ଟୁକୁଡ଼ା ହୋଇଯାଏ ନାହିଁ, ଯେତେବେଳେ ଦୁଃଖରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ କନ୍ଦୁଥିବା ବଧୁକୁ ଦେଖୁଛି।
ହୃଷ୍ଟାନାଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ସିଂହନାଦୋ ମଯା ଶ୍ରୁତଃ। ଯୁଯୁତ୍ସୁଶ୍ଚାପି କୃଷ୍ଣେନ ଶ୍ରୁତୋ ଵୀରାନୁପାଲଭନ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ସିଂହନାଦ କରୁଥିବା ସ୍ୱର ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ଏବଂ ଯୁୟୁତ୍ସୁ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବୀରମାନଙ୍କ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି।
ଅଶକ୍ନୁଵନ୍ତଃ ପାର୍ଥସ୍ଯ ବାଲଂ ହତ୍ଵା ମହାବଲମ୍। କିଂ ନ ଲଜ୍ଜନ୍ତ୍ଯଧର୍ମଜ୍ଞାଃ ପାର୍ଥିଵା ଦୃଶ୍ଯତାଂ ବଲମ୍
ପାର୍ଥଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅଙ୍କୁ ହରାଇପାରିଲେ ନାହିଁ ବୋଲି, ସେମାନେ ଏକ ଅପରିପକ୍ୱ ବାଳକଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ; ଧର୍ମକୁ ନଜାଣିଥିବା ଏହି ରାଜାମାନେ କି ଲଜ୍ଜା ନାହିଁ? ଚାଲନ୍ତୁ, ଏହି ରାଜାମାନେ କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେଖାଯାଉ।
କିଂ ତଯୋର୍ଵିପ୍ରିଯଂ କୃତ୍ଵା କେଶଵାର୍ଜୁନଯୋର୍ମୃଧେ। ସିଂହଵନ୍ନଦଥ ପ୍ରୀତାଃ ଶୋକକାଲ ଉପସ୍ଥିତେ
ଯୁଦ୍ଧରେ କେଶବ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଇ, ତୁମେ ଦୁଃଖର ସମୟ ଆସିଲେ ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରି ଖୁସି ହେବ କି?
ଆଗମିଷ୍ଯତି ଵଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଫଲଂ ପାପସ୍ଯ କର୍ମଣଃ। ଅଧର୍ମୋ ହି କୃତସ୍ତୀଵ୍ରଃ କଥଂ ସ୍ଯାଦଫଲଶ୍ଚିରମ୍
ତୁମେ କରିଥିବା ପାପ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଶୀଘ୍ର ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବ; ଯେଉଁଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଅଧର୍ମ ହୁଏ, ସେଠାରେ ତାହାର ଫଳ ବହୁତ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଳମ୍ବିତ ହେବ କିପରି?
ଇତି ତାନ୍ପରିଭାଷନ୍ଵୈ ଵୈଶ୍ଯାପୁତ୍ରୋ ମହାମତିଃ। ଅପାଯାଚ୍ଛସ୍ତ୍ରମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ କୋପଦୁଃଖସମନ୍ଵିତଃ
ଏଭଳି କହି, ବ୍ୟାପାରୀ ପୁଅ ସୁବୁଦ୍ଧି ଲୋକ, କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
କିମର୍ଥମେତନ୍ନାଖ୍ଯାତଂ ତ୍ଵଯା କୃଷ୍ଣ ରଣେ ମମ। ଅଧକ୍ଷ୍ଯଂ ତାନହଂ କ୍ରୂରାଂସ୍ତଦା ସର୍ଵାନ୍ମହାରଥାନ୍
କୃଷ୍ଣ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ଏହି କଥା ମୋତେ କାହିଁକି କହିଲେ ନାହିଁ? ସେଇ ସମୟରେ ମୁଁ ସେମାନେ ନିର୍ଦୟ ମହାରଥୀମାନେକୁ ତୁରନ୍ତ ଦାହିଦେଇଥାନ୍ତି।
ପୁତ୍ରଶୋକାର୍ଦିତଂ ପାର୍ଥଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତଂ ସାଶ୍ରୁଲୋଚନମ୍। ନିଗୃହ୍ଯ ଵାସୁଦେଵସ୍ତଂ ପୁତ୍ରାଧିଭିରଭିପ୍ଲୁତମ୍। ମୈଵମିତ୍ଯବ୍ରଵୀତ୍କୃଷ୍ଣସ୍ତୀଵ୍ରଶୋକସମନ୍ଵିତମ୍
ପୁଅର ଶୋକରେ ଭାସିଯାଇଥିବା, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ୍ନ ଥିବା ପାର୍ଥଙ୍କୁ ବାସୁଦେବ ଅଟକାଇ, ସେଉଁଠି ନିଜେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, 'ଏଭଳି କରନି' ବୋଲି କହିଲେ।
ସର୍ଵେଷାମେଷ ଵୈ ପନ୍ଥାଃ ଶୂରାଣାମନିଵର୍ତିନାମ୍। କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଵିଶେଷେଣ ଯେଷାଂ ନଃ ଶସ୍ତ୍ରଜୀଵିକା
ଏହି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଶୂରବୀରଙ୍କର ପଥ, ବିଶେଷକରି ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପଛକୁ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କର ଜୀବିକା ଅସ୍ତ୍ର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
ଏଷା ଵୈ ଯୁଧ୍ଯମାନାନାଂ ଶୂରାଣାମନିଵର୍ତିନାମ୍। ଵିହିତା ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞୈର୍ଗତିର୍ମତିମତାଂ ଵର
ଏହି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯେଉଁ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଭୟ ନକରି ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଗତି, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଧ୍ରୁଵଂ ହି ଯୁଦ୍ଧେ ମରଣଂ ଶୂରାମାମନିଵର୍ତିନାମ୍। ଗତଃ ପୁଣ୍ଯକୃତାଂ ଲୋକାନଭିମନ୍ଯୁର୍ନ ସଂଶଯଃ
ଯେଉଁ ଶୂରବୀରମାନେ ପଛକୁ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ଅଭିମନ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମାତ୍ମାମାନେ ଯେଉଁ ଲୋକକୁ ପାଆନ୍ତି, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏତଚ୍ଚ ସର୍ଵଵୀରାଣାଂ କାଙ୍କ୍ଷିତଂ ଭରତର୍ଷଭ। ସଙ୍ଗ୍ରାମେଽଭିମୁଖା ମୃତ୍ଯୁଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାମେତି ମାନଦ
ଏହି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ବୀରମାନେ ଆଶା କରନ୍ତି, ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ସଂଗ୍ରାମରେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆଗ୍ରହ କରି ପାଇବା, ହେ ମାନ୍ୟଦାତା।
ସ ଚ ଵୀରାନ୍ରଣେ ହତ୍ଵା ରାଜପୁତ୍ରାନ୍ମହାବଲାନ୍। ଵୀରୈରାକାଙ୍କ୍ଷିତଂ ମୃତ୍ଯୁଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋଽଭିମୁଖଂ ରଣେ
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ରମାନେକୁ ହତ୍ୟା କରି, ବୀରମାନେ ଯେଉଁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେଇ ମୃତ୍ୟୁକୁ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି।
ମା ଶୁଚଃ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ପୂର୍ଵୈରେଷ ସନାତନଃ। ଧର୍ମକୃଦ୍ଭିଃ କୃତୋ ଧର୍ମଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ରଣେ କ୍ଷଯଃ
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଃଖ କରନି; ଏହି ପୁରୁଣା ନିୟମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି—କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିନାଶ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଧର୍ମ।
ଇମେ ତେ ଭ୍ରାତରଃ ସର୍ଵେ ଦୀନା ଭରତସତ୍ତମ। ତ୍ଵଯି ଶୋକସମାଵିଷ୍ଟେ ନୃପାଶ୍ଚ ସୁହୃଦସ୍ତଵ
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଶୋକରେ ଡୁବିଯାଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ତୁମ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ, ରାଜାମାନେ ଓ ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନେ ଦୁଃଖିତ ଓ ନିରାଶ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ଏତାଂଶ୍ଚ ଵଚସା ସାମ୍ନା ସମାଶ୍ଵାସଯ ମାନଦ। ଵିଦିତଂ ଵେଦିତଵ୍ଯଂ ତେ ନ ଶୋକଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ମୃଦୁ ଓ ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟକ କଥା କହି ସେମାନେକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦିଅ, ହେ ମାନ୍ୟଦାତା; ତୁମେ ଯାହା ଜାଣିବା ଉଚିତ, ସେସବୁ ଜାଣ, ଏହିପରି ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଏଵମାଶ୍ଵାସିତଃ ପାର୍ଥଃ କୃଷ୍ଣେନାଦ୍ଭୁତକର୍ମଣା। ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ତଦା ଭ୍ରାତୄନ୍ସର୍ଵାନ୍ପାର୍ଥଃ ସଗଦ୍ଗଦମ୍
ଏଭଳି ଆଶ୍ୱାସନ ପାଇ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାର୍ଥ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ।
ସ ଦୀର୍ଘବାହୁଃ ପୃଥ୍ଵଂସୋ ଦୀର୍ଘରାଜୀଵଲୋଚନଃ। ଅଭିମନ୍ଯୁର୍ଯଥା ଵୃତ୍ତଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ତଥା
ଦୀର୍ଘବାହୁ, ପ୍ରଶସ୍ତ କନ୍ଧ, ଦୀର୍ଘ କମଳ ନୟନ ଥିବା ଅଭିମନ୍ୟୁ କିପରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ମୁଁ ସେଥିରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ସନାଗସ୍ଯନ୍ଦନହଯାନ୍ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ନିହତାନ୍ମଯା। କ୍ଷିପ୍ରଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ତେ ନୂନଂ ମମ ପୁତ୍ରଂ ନିହତ୍ଯ ଵୈ
ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାତୀ, ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ମାରିଦେଇଛି; ଏବେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପୁଅଙ୍କୁ ମାରିଦେଖିବେ।
କଥଂ ଚ ଵଃ କୃତାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଶସ୍ତ୍ରପାଣିନାମ୍। ସୌଭଦ୍ରୋ ନିଧନଂ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଵଜ୍ରିଣାପି ସମାଗତଃ
ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ରଚାଳନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସେଇ ସଉଭଦ୍ର କିପରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ?
ଯଦ୍ଯେଵମହମଜ୍ଞାସ୍ଯମଶକ୍ତାନ୍ରକ୍ଷଣେ ମମ। ସୂନୋଃ ପାଣ୍ଡଵପାଞ୍ଚାଲାନଗୋପ୍ସ୍ଯଂ ତଂ ମହାରଣେ
ମୁଁ ଯଦି ଜାଣିଥାନ୍ତି ଯେ ତୁମେ ମୋ ପୁଅକୁ, ପାଣ୍ଡବ ଓ ପାଞ୍ଚାଳମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ, ତେବେ ମୁଁ ଏହି ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧରେ ତାଙ୍କୁ ତୁମ ପାଖରେ ଦେଇ ନଥାନ୍ତି।
କଥଂ ଚ ଵୋ ରଥସ୍ଯାନାଂ ଶରଵର୍ଷାଣି ମୁଞ୍ଚତାମ୍। ନୀତୋଽଭିମନ୍ଯୁର୍ନିଧନଂ କଦର୍ଥୀକୃତ୍ଯ ଵଃ ପରୈଃ
ତୁମେ ରଥରୁ ଅଗ୍ନିବର୍ଷ ଶର ଛାଡ଼ୁଥିବାବେଳେ, କିପରି ଅଭିମନ୍ୟୁକୁ ଶତ୍ରୁମାନେ ଅପମାନ କରି ମୃତ୍ୟୁକୁ ନେଇଗଲେ?
ଅହୋ ଵଃ ପୌରୁଷଂ ନାସ୍ତି ନ ଚ ଵୋଽସ୍ତି ପରାକ୍ରମଃ। ଯତ୍ରାଭିମନ୍ଯୁଃ ସମରେ ପଶ୍ଯତାଂ ଵୋ ନିପାତିତଃ
ହାୟ, ତୁମେମାନେ ନାହିଁ କି ସାହସ, ନାହିଁ କି ପ୍ରତାପ; ଯେଉଁଠି ତୁମେମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଅଭିମନ୍ୟୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ପତିତ ହେଲେ।
ଆତ୍ମାନମେଵ ଗର୍ହେଯଂ ଯଦହଂ ଵୈ ସୁଦୁର୍ବଲାନ୍। ଯୁଷ୍ମାନାଜ୍ଞାଯ ନିର୍ଯାତୋ ଭୀରୂନକୃତନିଶ୍ଚଯାନ୍
ମୁଁ ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦେଉଛି, କାରଣ ମୁଁ ତୁମେମାନେ ଏତେ ଦୁର୍ବଳ, ଭୟଭୀତ ଓ ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣିନଥିଲି।
ଆହୋସ୍ଵିଦ୍ଭୂଷଣାର୍ଥାଯ ଵର୍ମଶସ୍ତ୍ରାଯୁଧାନି ଵଃ। ଵାଚସ୍ତୁ ଵକ୍ତୁଂ ସଂସତ୍ସୁ ମମ ପୁତ୍ରମରକ୍ଷତାମ୍
ହୋଇପାରେ ତୁମେମାନେ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ର, ବର୍ମ ମାନେକୁ କେବଳ ଶୋଭା ପାଇଁ ପିନ୍ଧିଛ, ଏବଂ ସଭାରେ କଥା କହିବାକୁ ମାତ୍ର କଥା କହୁଛ, କାରଣ ତୁମେମାନେ ମୋ ପୁଅକୁ ରକ୍ଷା କରିନଥିଲେ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋ ଵାକ୍ଯମତିଷ୍ଠଦ୍ଵୈ ଵରାସିମାନ୍। ନ ସ୍ମାଶକ୍ଯତ ବୀଭତ୍ସୁଃ କେନଚିତ୍ପ୍ରସମୀକ୍ଷିତୁମ୍
ଏଭଳି କଥା କହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତଳୱାର ଧାରୀ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚୁପ୍ଚାପ ଦାଡ଼ି ରହିଲେ; କେହି ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ରଖିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତମନ୍ତକମିଵ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। `ମହେନ୍ଦ୍ରମିଵ ତିଷ୍ଠନ୍ତଂ ଵଜ୍ରୋଦ୍ଯତମହାଭୁଜମ୍'। ପୁତ୍ରଶୋକାଭିସନ୍ତପ୍ତମଶ୍ରୁପୂର୍ଣମୁଖଂ ତଦା
ସେ ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଭଳି କ୍ରୋଧିତ ଓ ପୁନପୁନ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଉଥିବା, ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଜ୍ର ଉଠାଇ ଦାଡ଼ିଥିବା ଭଳି, ପୁଅ ଶୋକରେ ଜଳିଥିବା, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ମୁହଁ ଥିଲେ।
ନ ଭାଷିତୁଂ ଶକ୍ନୁଵନ୍ତି ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଵା ସୁହୃଦୋଽର୍ଜୁନମ୍। ଅନ୍ଯତ୍ର ଵାସୁଦେଵାଦ୍ଵା ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଦ୍ଵା ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନାତ୍
ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କଥା କହିପାରିଲେ ନାହିଁ, ଦେଖିପାରିଲେ ନାହିଁ; କେବଳ ବାସୁଦେବ କିମ୍ବା ପାଣ୍ଡୁଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ ଛଡ଼ା।
ସର୍ଵାସ୍ଵଵସ୍ଥାସୁ ହିତାଵର୍ଜୁନସ୍ଯ ମନୋନୁଗୌ। ବହୁମାନାତ୍ପ୍ରିଯତ୍ଵାଚ୍ଚ ତାଵେନଂ ଵକ୍ତମର୍ହତଃ
ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଓ ସମ୍ମାନ ରଖୁଥିବା ଲୋକମାନେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ କଥା କହିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ।
ତତସ୍ତଂ ପୁତ୍ରଶୋକେନ ଭୃଶଂ ପୀଡିତମାନସମ୍। ରାଜୀଵଲୋଚନଂ କ୍ରୁଦ୍ଧଂ ରାଜା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ତାପରେ ରାଜା, ଯିଏ ପୁଅ ଶୋକରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ପୀଡ଼ିତ ମନ ଓ ରାଜୀବ ଦୃଷ୍ଟି ରଖିଥିଲେ, କ୍ରୋଧିତ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।