କଚ୍ଚିତ୍ସ କଦନଂ କୃତ୍ଵା ପରେଷାଂ କୁରୁନନ୍ଦନ। ସ୍ଵର୍ଗତୋଽଭିମୁଖଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଯୁଧ୍ଯମାନୋ ନରର୍ଷଭୈଃ
ହେ କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ସେ ଅଭିମନ୍ୟୁ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ମାରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ନାୟକର ଭଳି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ କି?
ସ ନୂନଂ ବହୁଭିର୍ଯତ୍ତୈର୍ଯୁଧ୍ଯମାନୋ ନରର୍ଷଭୈଃ। ଅସହାଯଃ ସହାଯାର୍ଥୀ ମାମନୁଧ୍ଯାତଵାନ୍ଧ୍ରୁଵମ୍
ନିଶ୍ଚୟ, ସେ ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରମାନେ ସହ ଏକାକୀ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ସାହାଯ୍ୟ ଚାହିଁ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋତେ ମନେ କରିଥିବ।
ପୀଡ୍ଯମାନଃ ଶରୈର୍ବାଲସ୍ତାତ ସାଧ୍ଵଭିଧାଵ ମାମ୍। ଇତି ଵିପ୍ରଲପନ୍ମନ୍ଯେ ନୃଶଂସୈର୍ଭୁଵି ପାତିତଃ
ତୀରରେ ଆହତ ହୋଇ, ସେ ଶିଶୁ ନିଶ୍ଚୟ କହିଥିଲେ—'ବାପା, ଦୟାକରି ଆସ', ଏଭଳି ବିଳାପ କରି, ନିର୍ଦୟ ଶତ୍ରୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କରିଦେଲେ।
ଅଥଵା ମତ୍ପ୍ରସୂତଃ ସ ସ୍ଵସ୍ରୀଯୋ ମାଧଵସ୍ଯ ଚ। ସୁଭଦ୍ରାଯାଂ ଚ ସମ୍ଭୂତୋ ନ ଚୈଵଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହତି
କିମ୍ବା, ସେ ମୋର ନିଜ ପୁଅ, ମାଧବଙ୍କ ଭଉଣୀର ପୁଅ ଓ ସୁଭଦ୍ରାର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବାରୁ, ଏପରି କଥା କହିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଵଜ୍ରସାରମଯଂ ନୂନଂ ହୃଦଯଂ ସୁଦୃଢଂ ମମ। ଅପଶ୍ଯତୋ ଦୀର୍ଘବାହୁଂ ରକ୍ତାକ୍ଷଂ ଯନ୍ନ ଦୀର୍ଯତେ
ନିଶ୍ଚୟ, ମୋର ହୃଦୟ ବଜ୍ର ପରି ଦୃଢ଼, ଯେଉଁଥିରେ ମୁଁ ମୋର ଦୀର୍ଘବାହୁ, ରକ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁନଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ନାହିଁ।
କଥଂ ବାଲେ ମହେଷ୍ଵାସା ନୃଶଂସା ମର୍ମଭେଦିନଃ। ସ୍ଵସ୍ରୀଯେ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ମମ ପୁତ୍ରେଽକ୍ଷିପଞ୍ଶରାନ୍
କିପରି ନିର୍ଦୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମର୍ମ ଭେଦିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏମିତି ଛୋଟ ଶିଶୁ, କିନ୍ତୁ ବଡ଼ ଧନୁର୍ଧର, ବସୁଦେବଙ୍କ ଭଉଣୀପୁଅ ଉପରେ ତୀର ଛାଡ଼ିପାରିଲେ?
ଯୋ ମାଂ ନିତ୍ଯମଦୀନାତ୍ମା ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଗମ୍ଯାଭିନନ୍ଦତି। ଉପଯାନ୍ତଂ ରିପୂନ୍ହତ୍ଵା ସୋଽଦ୍ଯ ମାଂ କିଂ ନ ପଶ୍ଯତି
ଯିଏ ସଦା ମୋତେ ଆନନ୍ଦରେ ଭେଟିଥିଲେ, କେବେ ମନ ଭାଙ୍ଗି ନଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରୁ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ମାରି ଫେରୁଥିଲେ, ସେ ଏଉଁ ଦିନ କାହିଁକି ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଆସୁନାହାନ୍ତି?
ନୂନଂ ସ ପାତିତଃ ଶେତେ ଧରଣ୍ଯାଂ ରୁଧିରୋକ୍ଷିତଃ। ଶୋଭଯନ୍ମେଦିନୀଂ ଗାତ୍ରୈରାଦିତ୍ଯ ଇଵ ପାତିତଃ
ନିଶ୍ଚୟ, ସେ ଏବେ ଭୂମିରେ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଦେହ ମାଟିକୁ ଶୋଭା ଦେଉଛି, ଯେପରି ଦିଗନ୍ତରୁ ପଡ଼ିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ।
ସୁଭଦ୍ରାମନୁଶୋଚାମି ଯା ପୁତ୍ରମପଲାଯିନମ୍। ରଣେ ଵିନିହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୋକାର୍ତା ଵୈ ଵିନଙ୍କ୍ଷତି
ମୁଁ ସୁଭଦ୍ରା ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରୁଛି, ଯିଏ ଜଣିବେ ଯେ ତାଙ୍କର ପୁଅ, ଯିଏ କେବେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଳାଇନଥିଲେ, ମାରାଗଲେ, ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯିବେ।
ସୁଭଦ୍ରା ଵକ୍ଷ୍ଯତେ କିଂ ମାମବିମନ୍ଯୁମପଶ୍ଯତୀ। ଦ୍ରୌପଦୀଂ ଚୈଵ ଦୁଃଖାର୍ତାଂ କିଂ ଵା ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତାମହମ୍
ସୁଭଦ୍ରା ମୋତେ କଣ କହିବେ, ଯେତେବେଳେ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଦେଖିବେନାହିଁ? ଏବଂ ଦ୍ରୌପଦୀ, ଯିଏ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଛନ୍ତି, ମୁଁ ସେଉଁଠି କଣ କହିବି?
ଵଜ୍ରସାରମଯଂ ନୂନଂ ହୃଦଯଂ ଯନ୍ନ ଯାସ୍ଯତି। ସହସ୍ରଧା ଵଧୂଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୁଦତୀଂ ଶୋକକର୍ଶିତାମ୍
ନିଶ୍ଚୟ, ମୋର ହୃଦୟ ବଜ୍ର ପରି ଦୃଢ଼, କାରଣ ଏହା ହଜାର ଟୁକୁଡ଼ା ହୋଇଯାଏ ନାହିଁ, ଯେତେବେଳେ ଦୁଃଖରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ କନ୍ଦୁଥିବା ବଧୁକୁ ଦେଖୁଛି।
ହୃଷ୍ଟାନାଂ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାଣାଂ ସିଂହନାଦୋ ମଯା ଶ୍ରୁତଃ। ଯୁଯୁତ୍ସୁଶ୍ଚାପି କୃଷ୍ଣେନ ଶ୍ରୁତୋ ଵୀରାନୁପାଲଭନ୍
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ସିଂହନାଦ କରୁଥିବା ସ୍ୱର ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ଏବଂ ଯୁୟୁତ୍ସୁ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ବୀରମାନଙ୍କ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ବିଷୟରେ କହିଛନ୍ତି।
ଅଶକ୍ନୁଵନ୍ତଃ ପାର୍ଥସ୍ଯ ବାଲଂ ହତ୍ଵା ମହାବଲମ୍। କିଂ ନ ଲଜ୍ଜନ୍ତ୍ଯଧର୍ମଜ୍ଞାଃ ପାର୍ଥିଵା ଦୃଶ୍ଯତାଂ ବଲମ୍
ପାର୍ଥଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଅଙ୍କୁ ହରାଇପାରିଲେ ନାହିଁ ବୋଲି, ସେମାନେ ଏକ ଅପରିପକ୍ୱ ବାଳକଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ; ଧର୍ମକୁ ନଜାଣିଥିବା ଏହି ରାଜାମାନେ କି ଲଜ୍ଜା ନାହିଁ? ଚାଲନ୍ତୁ, ଏହି ରାଜାମାନେ କେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେଖାଯାଉ।
କିଂ ତଯୋର୍ଵିପ୍ରିଯଂ କୃତ୍ଵା କେଶଵାର୍ଜୁନଯୋର୍ମୃଧେ। ସିଂହଵନ୍ନଦଥ ପ୍ରୀତାଃ ଶୋକକାଲ ଉପସ୍ଥିତେ
ଯୁଦ୍ଧରେ କେଶବ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଇ, ତୁମେ ଦୁଃଖର ସମୟ ଆସିଲେ ସିଂହ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରି ଖୁସି ହେବ କି?
ଆଗମିଷ୍ଯତି ଵଃ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଫଲଂ ପାପସ୍ଯ କର୍ମଣଃ। ଅଧର୍ମୋ ହି କୃତସ୍ତୀଵ୍ରଃ କଥଂ ସ୍ଯାଦଫଲଶ୍ଚିରମ୍
ତୁମେ କରିଥିବା ପାପ କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଶୀଘ୍ର ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବ; ଯେଉଁଠାରେ ଭୟଙ୍କର ଅଧର୍ମ ହୁଏ, ସେଠାରେ ତାହାର ଫଳ ବହୁତ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଳମ୍ବିତ ହେବ କିପରି?
ଇତି ତାନ୍ପରିଭାଷନ୍ଵୈ ଵୈଶ୍ଯାପୁତ୍ରୋ ମହାମତିଃ। ଅପାଯାଚ୍ଛସ୍ତ୍ରମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ କୋପଦୁଃଖସମନ୍ଵିତଃ
ଏଭଳି କହି, ବ୍ୟାପାରୀ ପୁଅ ସୁବୁଦ୍ଧି ଲୋକ, କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ।
କିମର୍ଥମେତନ୍ନାଖ୍ଯାତଂ ତ୍ଵଯା କୃଷ୍ଣ ରଣେ ମମ। ଅଧକ୍ଷ୍ଯଂ ତାନହଂ କ୍ରୂରାଂସ୍ତଦା ସର୍ଵାନ୍ମହାରଥାନ୍
କୃଷ୍ଣ, ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମେ ଏହି କଥା ମୋତେ କାହିଁକି କହିଲେ ନାହିଁ? ସେଇ ସମୟରେ ମୁଁ ସେମାନେ ନିର୍ଦୟ ମହାରଥୀମାନେକୁ ତୁରନ୍ତ ଦାହିଦେଇଥାନ୍ତି।
ପୁତ୍ରଶୋକାର୍ଦିତଂ ପାର୍ଥଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ତଂ ସାଶ୍ରୁଲୋଚନମ୍। ନିଗୃହ୍ଯ ଵାସୁଦେଵସ୍ତଂ ପୁତ୍ରାଧିଭିରଭିପ୍ଲୁତମ୍। ମୈଵମିତ୍ଯବ୍ରଵୀତ୍କୃଷ୍ଣସ୍ତୀଵ୍ରଶୋକସମନ୍ଵିତମ୍
ପୁଅର ଶୋକରେ ଭାସିଯାଇଥିବା, ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ୍ନ ଥିବା ପାର୍ଥଙ୍କୁ ବାସୁଦେବ ଅଟକାଇ, ସେଉଁଠି ନିଜେ ଭୟଙ୍କର ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, 'ଏଭଳି କରନି' ବୋଲି କହିଲେ।
ସର୍ଵେଷାମେଷ ଵୈ ପନ୍ଥାଃ ଶୂରାଣାମନିଵର୍ତିନାମ୍। କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଵିଶେଷେଣ ଯେଷାଂ ନଃ ଶସ୍ତ୍ରଜୀଵିକା
ଏହି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଶୂରବୀରଙ୍କର ପଥ, ବିଶେଷକରି ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ପଛକୁ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କର ଜୀବିକା ଅସ୍ତ୍ର ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ।
ଏଷା ଵୈ ଯୁଧ୍ଯମାନାନାଂ ଶୂରାଣାମନିଵର୍ତିନାମ୍। ଵିହିତା ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞୈର୍ଗତିର୍ମତିମତାଂ ଵର
ଏହି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯେଉଁ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଭୟ ନକରି ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଗତି, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଧ୍ରୁଵଂ ହି ଯୁଦ୍ଧେ ମରଣଂ ଶୂରାମାମନିଵର୍ତିନାମ୍। ଗତଃ ପୁଣ୍ଯକୃତାଂ ଲୋକାନଭିମନ୍ଯୁର୍ନ ସଂଶଯଃ
ଯେଉଁ ଶୂରବୀରମାନେ ପଛକୁ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ଅଭିମନ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚୟ ଧର୍ମାତ୍ମାମାନେ ଯେଉଁ ଲୋକକୁ ପାଆନ୍ତି, ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏତଚ୍ଚ ସର୍ଵଵୀରାଣାଂ କାଙ୍କ୍ଷିତଂ ଭରତର୍ଷଭ। ସଙ୍ଗ୍ରାମେଽଭିମୁଖା ମୃତ୍ଯୁଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାମେତି ମାନଦ
ଏହି ହେଉଛି ସମସ୍ତ ବୀରମାନେ ଆଶା କରନ୍ତି, ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ସଂଗ୍ରାମରେ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆଗ୍ରହ କରି ପାଇବା, ହେ ମାନ୍ୟଦାତା।
ସ ଚ ଵୀରାନ୍ରଣେ ହତ୍ଵା ରାଜପୁତ୍ରାନ୍ମହାବଲାନ୍। ଵୀରୈରାକାଙ୍କ୍ଷିତଂ ମୃତ୍ଯୁଂ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋଽଭିମୁଖଂ ରଣେ
ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ରମାନେକୁ ହତ୍ୟା କରି, ବୀରମାନେ ଯେଉଁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେଇ ମୃତ୍ୟୁକୁ ସାମ୍ନାସାମ୍ନି ଯୁଦ୍ଧରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି।
ମା ଶୁଚଃ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ପୂର୍ଵୈରେଷ ସନାତନଃ। ଧର୍ମକୃଦ୍ଭିଃ କୃତୋ ଧର୍ମଃ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ରଣେ କ୍ଷଯଃ
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୁଃଖ କରନି; ଏହି ପୁରୁଣା ନିୟମ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଲୋକମାନେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି—କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ବିନାଶ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଧର୍ମ।
ଇମେ ତେ ଭ୍ରାତରଃ ସର୍ଵେ ଦୀନା ଭରତସତ୍ତମ। ତ୍ଵଯି ଶୋକସମାଵିଷ୍ଟେ ନୃପାଶ୍ଚ ସୁହୃଦସ୍ତଵ
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଶୋକରେ ଡୁବିଯାଇଥିବାକୁ ଦେଖି, ତୁମ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ, ରାଜାମାନେ ଓ ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନେ ଦୁଃଖିତ ଓ ନିରାଶ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ଏତାଂଶ୍ଚ ଵଚସା ସାମ୍ନା ସମାଶ୍ଵାସଯ ମାନଦ। ଵିଦିତଂ ଵେଦିତଵ୍ଯଂ ତେ ନ ଶୋକଂ କର୍ତୁମର୍ହସି
ମୃଦୁ ଓ ସାନ୍ତ୍ୱନାଦାୟକ କଥା କହି ସେମାନେକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦିଅ, ହେ ମାନ୍ୟଦାତା; ତୁମେ ଯାହା ଜାଣିବା ଉଚିତ, ସେସବୁ ଜାଣ, ଏହିପରି ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଏଵମାଶ୍ଵାସିତଃ ପାର୍ଥଃ କୃଷ୍ଣେନାଦ୍ଭୁତକର୍ମଣା। ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ତଦା ଭ୍ରାତୄନ୍ସର୍ଵାନ୍ପାର୍ଥଃ ସଗଦ୍ଗଦମ୍
ଏଭଳି ଆଶ୍ୱାସନ ପାଇ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାର୍ଥ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ କମ୍ପିତ କଣ୍ଠରେ କହିଲେ।
ସ ଦୀର୍ଘବାହୁଃ ପୃଥ୍ଵଂସୋ ଦୀର୍ଘରାଜୀଵଲୋଚନଃ। ଅଭିମନ୍ଯୁର୍ଯଥା ଵୃତ୍ତଃ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ତଥା
ଦୀର୍ଘବାହୁ, ପ୍ରଶସ୍ତ କନ୍ଧ, ଦୀର୍ଘ କମଳ ନୟନ ଥିବା ଅଭିମନ୍ୟୁ କିପରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ, ମୁଁ ସେଥିରେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ସନାଗସ୍ଯନ୍ଦନହଯାନ୍ସଙ୍ଗ୍ରାମେ ନିହତାନ୍ମଯା। କ୍ଷିପ୍ରଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ତେ ନୂନଂ ମମ ପୁତ୍ରଂ ନିହତ୍ଯ ଵୈ
ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହାତୀ, ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ମାରିଦେଇଛି; ଏବେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପୁଅଙ୍କୁ ମାରିଦେଖିବେ।
କଥଂ ଚ ଵଃ କୃତାସ୍ତ୍ରାଣାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଶସ୍ତ୍ରପାଣିନାମ୍। ସୌଭଦ୍ରୋ ନିଧନଂ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଵଜ୍ରିଣାପି ସମାଗତଃ
ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଅସ୍ତ୍ରଚାଳନରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ସେଇ ସଉଭଦ୍ର କିପରି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ?