ସର୍ଵରତ୍ନଶତୈଃ ପୂର୍ଣାଂ ପତାକାଶତମାଲିନୀମ୍। ଗ୍ରାମ୍ଯାରଣ୍ଯୈଃ ପଶୁଗଣୈଃ ସମ୍ପୂର୍ଣାଂ ଚ ମହୀମିମାମ୍
ସେ ବେଦୀକୁ ଶତଶଃ ବିଭିନ୍ନ ରତ୍ନରେ ପୂରିଦେଲେ, ଶତଶଃ ପତାକାରେ ଶୋଭିତ କଲେ, ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଗୃହସ୍ଥ ଓ ବନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ଭରିଦେଲେ।
ରାମସ୍ଯ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ କଶ୍ଯପଃ। ତତଃ ଶତସହସ୍ରାଣି ଦ୍ଵିପେନ୍ଦ୍ରାନ୍ହେମଭୂଷଣାନ୍
ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରାମଙ୍କୁ ଠାରୁ କଶ୍ୟପ ପୃଥିବୀ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏବଂ ଶତ ହଜାର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷିତ ମହାହସ୍ତୀମାନେ ସହିତ ନେଲେ।
ନିର୍ଦସ୍ଯୁଂ ପୃଥିଵୀଂ କୃତ୍ଵା ଶିଷ୍ଟେଷ୍ଟଜନସଙ୍କୁଲାମ୍। କଶ୍ଯପାଯ ଦଦୌ ରାମୋ ହଯମେଧେ ମହାମଖେ
ରାମ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ହିନ୍ନ କରି, ଭଲ ଲୋକମାନେ ଭରିଥିବା ପୃଥିବୀକୁ ହୟମେଧ ମହାଯଜ୍ଞରେ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।
ତ୍ରିଃସପ୍ତକୃତ୍ଵଃ ପୃଥିଵୀଂ କୃତ୍ଵା ନିଃକ୍ଷତ୍ରିଯାଂ ପ୍ରଭୁଃ। ଇଷ୍ଟ୍ଵା କ୍ରତୁଶତୈର୍ଵୀରୋ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ହ୍ଯମନ୍ଯତ
ପ୍ରଭୁ ଏକୋଇଶିଥର ପୃଥିବୀକୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଶୂନ୍ୟ କଲେ, ଶତଶଃ ଯଜ୍ଞ କରି, ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ ଭାବିଲେ।
ସପ୍ତଦ୍ଵୀପାଂ ଵସୁମତୀଂ ମାରୀଚୋଽଗୃହ୍ଣତ ଦ୍ଵିଜଃ। ରାମଂ ପ୍ରୋଵାଚ ନିର୍ଗଚ୍ଛ ଵସୁଧାତୋ ମମାଜ୍ଞଯା
ଦ୍ୱିଜ ମାରୀଚି ସପ୍ତଦ୍ୱୀପ ଧରାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଏବଂ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ପୃଥିବୀ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଅ।'
ସ କଶ୍ଯପସ୍ଯ ଵଚନାତ୍ପ୍ରୋତ୍ସାର୍ଯ ସରିତାମ୍ପତିମ୍। ଇଷୁପାତେ ଯୁଧାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କୁର୍ଵନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଶାସନମ୍
କଶ୍ୟପଙ୍କ ବଚନ ଅନୁସରି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରି, ନଦୀର ନାଥକୁ ଅପସାରଣ କଲେ ଏବଂ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଧ୍ଯାଵସଦ୍ଗିରିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ମହେନ୍ଦ୍ରଂ ପର୍ଵତୋତ୍ତମମ୍। ଏଵଂ ଗୁଣଶତୈର୍ଯୁକ୍ତୋ ଭୃଗୂଣାଂ କୀର୍ତିଵର୍ଧନଃ
ସେ ମହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତ ଉପରେ ବାସ କଲେ, ଏହିପରି ଶତଶଃ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଭାବେ ଭୃଗୁବଂଶର କୀର୍ତ୍ତି ବଢ଼ାଇଲେ।
ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯୋ ହ୍ଯତିଯଶା ମରିଷ୍ଯତି ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ତ୍ଵଯା ଚତୁର୍ଭଦ୍ରତରଃ ପୁଣ୍ଯାତ୍ପୁଣ୍ଯତରସ୍ତଵ
ଅତି କୀର୍ତ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବେ; କିନ୍ତୁ ହେ ସୃଞ୍ଜୟ, ତୁମେ ତାଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟଶ୍ରୀ ଓ ଧନ୍ୟ।
ଅଯଜ୍ଵାନମଦକ୍ଷିଣ୍ଯଂ ମା ପୁତ୍ରମନୁତପ୍ଯଥାଃ। ଏତେ ଚତୁର୍ଭଦ୍ରତରାସ୍ତ୍ଵଯା ଭଦ୍ରଶତାଧିକାଃ। ମୃତା ନରଵରଶ୍ରେଷ୍ଠ ମରିଷ୍ଯନ୍ତି ଚ ସୃଞ୍ଜଯ
ଯିଏ ଯଜ୍ଞ କରିନାହାନ୍ତି, ଦାନ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ଏମିତି ପୁଅ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରନି। ଏହିମାନେ ଓ ଏଠାରୁ ଅଧିକ ଧନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି ଓ କରିବେ।
ରୂପଂ ଚାପ୍ରତିମଂ ତସ୍ଯ ତ୍ରିଦଶୈଶ୍ଚାପି ଦୁର୍ଲଭମ୍। ଅପଶ୍ଯତୋ ହି ଵୀରସ୍ଯ କା ଶାନ୍ତିର୍ହୃଦଯସ୍ଯ ମେ
ତାଙ୍କର ରୂପ ଅପୂର୍ବ, ଦେବତାମାନେ ପାଇବାକୁ ଦୁର୍ଲଭ। ଏମିତି ବୀରଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୋ ହୃଦୟ କେମିତି ଶାନ୍ତି ପାଇବ?
ଅଭିଵାଦନଦକ୍ଷଂ ତଂ ପିତୄଣାଂ ଵଚନେ ରତମ୍। ନାଦ୍ଯାହଂ ଯଦି ପଶ୍ଯାମି କା ଶାନ୍ତିର୍ହୃଦଯସ୍ଯ ମେ
ଯଦି ଆଜି ମୁଁ ସେଉଁଠିକୁ ଦେଖିପାରିବିନାହିଁ, ଯିଏ ବଡ଼ମାନେଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ବିନୟଶୀଳ, ତେବେ ମୋ ହୃଦୟ କେମିତି ଶାନ୍ତି ପାଇବ?
ସୁକୁମାରଃ ସଦା ଵୀରୋ ମହାର୍ହଶଯନୋଚିତଃ। ଭୂମାଵନାଥଵଚ୍ଛେତେ ନୂନଂ ନାଥଵତାଂ ଵରଃ
ସେ ସଦା ନରମ ଓ ମୂଲ୍ୟବାନ୍ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇବାକୁ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, ଏବେ ନିଶ୍ଚୟ ଭୂମିରେ ଅନାଥ ଭଳି ଶୋଇଛନ୍ତି, ଯଦ୍ୟପି ସେ ନାଥମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଶଯାନଂ ସମୁପାସନ୍ତି ଯଂ ପୁରା ପରମସ୍ତ୍ରିଯଃ। ତମଦ୍ଯ ଵିପ୍ରଵିଦ୍ଧାଙ୍ଗମୁପାସନ୍ତ୍ଯଶିଵାଃ ଶିଵାଃ
ଯାହାଙ୍କୁ ପୂର୍ବେ ଉତ୍ତମ ମହିଳାମାନେ ଶୋଇବାବେଳେ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଆଜି ସେ ଦୁଃଖରେ ଶରୀର ଛିଣ୍ଡାଇ ଅଶୁଭ ମହିଳାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛନ୍ତି।
ଯଃ ପୁରା ବୋଧ୍ଯତେ ସୁପ୍ତଃ ସୂତମାଗଧବନ୍ଦିଭିଃ। ବୋଧଯନ୍ତ୍ଯଦ୍ଯ ତଂ ନୂନଂ ଶ୍ଵାପଦା ଵିକୃତୈଃ ସ୍ଵନୈଃ
ଯିଏକି ପୂର୍ବେ ସୂତ, ମାଗଧ ଓ ଗାୟକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଜଗାଯାଉଥିଲେ, ସେ ଏବେ ନିଶ୍ଚୟ ଭୟଙ୍କର ଡାକରେ ବନ୍ୟ ପଶୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଜଗାଯାଉଛନ୍ତି।
ଛତ୍ରଚ୍ଛାଯାସମୁଚିତଂ ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଦନଂ ଶୁଭମ୍। ନୂନମଦ୍ଯ ରଜୋଧ୍ଵସ୍ତଂ ରଣରେଣୁଃ କରିଷ୍ଯତି
ଯେ ସେ ଶୁଭ୍ର ମୁହଁ, ସଦା ଛତାର ଛାୟାରେ ରହିଥିଲା, ଏହି ଦିନ ଯୁଦ୍ଧର ଧୂଳିରେ ଢାକିଯିବ ନିଶ୍ଚୟ।
ହା ପୁତ୍ରକାଵିତୃପ୍ତସ୍ଯ ସତତଂ ପୁତ୍ରଦର୍ଶନେ। ଭାଗ୍ଯହୀନସ୍ଯ କାଲେନ ଯଥା ମେ ନୀଯସେ ବଲାତ୍
ହାଁ, ମୋ ପୁଅ, ଯିଏ ସଦା ବାପାଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ତୃପ୍ତି ପାଉନଥିଲା, ଭାଗ୍ୟହୀନ ମୋତେ ଏବେ କେତେ ନିର୍ଦୟ ଭାବେ କାଳ ତୁମକୁ ଦୂରେ ନେଉଛି।
ସା ଚ ସଂଯମନୀ ନୂନଂ ସଦା ସୁକୃତିନାଂ ଗତିଃ। ସ୍ଵଭାଭିର୍ମୋହିତା ରମ୍ଯା ତ୍ଵଯାଽତ୍ଯର୍ଥଂ ଵିରାଜତେ
ଯମର ଲୋକ, ଯାହା ନିତ୍ୟ ସତ୍କର୍ମୀମାନଙ୍କର ଗତି, ଏବେ ତୁମ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ବହୁତ ଉଜାଗର ହୋଇଯାଇଛି।
ନୂନଂ ଵୈଵସ୍ଵତଶ୍ଚ ତ୍ଵାଂ ଵରୁଣଶ୍ଚ ପ୍ରିଯାତିଥିମ୍। ଶତକ୍ରତୁର୍ଧନେଶଶ୍ଚ ପ୍ରାପ୍ତମର୍ଚନ୍ତ୍ଯଭୀରୁକମ୍
ନିଶ୍ଚୟ, ବୈବସ୍ୱତ, ବରୁଣ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ କୁବେର ଏବେ ତୁମକୁ ପ୍ରିୟ ଅତିଥି ଭାବେ ସମ୍ମାନ ଦେଉଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଏଉଁ ଯୁବକ ଓ ମୃଦୁ ହୃଦୟ ଥିଲେ।
ଏଵଂ ଵିଲପ୍ଯ ବହୁଧା ଭିନ୍ନପୋତୋ ଵଗିଗ୍ଯଥା। ଦୁଃଖେନ ମହତାଽଵିଷ୍ଟୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମପୃଚ୍ଛତ
ଏଭଳି ଅନେକ ଭାବରେ ବିଳାପ କରି, ବାତାସରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ନୌକା ପରି, ଭାରି ଦୁଃଖରେ ଭିଜିଯାଇ, ସେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
କଥଂ ତ୍ଵଯି ଚ ଭୀମେ ଚ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନେ ଚ ଜୀଵତି। ସାତ୍ଯକେ ଶକ୍ରଵିକ୍ରାନ୍ତେ ସୌଭଦ୍ରୋ ନିହତଃ ପରୈଃ
ତୁମେ, ଭୀମ, ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ସାତ୍ୟକି—ଏମିତି ଶୂରବୀରମାନେ ଜୀବିତ ଥିବାବେଳେ, କିପରି ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ପୁଅ ଶତ୍ରୁମାନେ ମାରିଦେଲେ?
କଚ୍ଚିତ୍ସ କଦନଂ କୃତ୍ଵା ପରେଷାଂ କୁରୁନନ୍ଦନ। ସ୍ଵର୍ଗତୋଽଭିମୁଖଃ ସଙ୍ଖ୍ଯେ ଯୁଧ୍ଯମାନୋ ନରର୍ଷଭୈଃ
ହେ କୁରୁବଂଶର ଆନନ୍ଦ, ସେ ଅଭିମନ୍ୟୁ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ମାରି, ଯୁଦ୍ଧରେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ନାୟକର ଭଳି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ କି?
ସ ନୂନଂ ବହୁଭିର୍ଯତ୍ତୈର୍ଯୁଧ୍ଯମାନୋ ନରର୍ଷଭୈଃ। ଅସହାଯଃ ସହାଯାର୍ଥୀ ମାମନୁଧ୍ଯାତଵାନ୍ଧ୍ରୁଵମ୍
ନିଶ୍ଚୟ, ସେ ଏତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୀରମାନେ ସହ ଏକାକୀ ଯୁଦ୍ଧ କରି, ସାହାଯ୍ୟ ଚାହିଁ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋତେ ମନେ କରିଥିବ।
ପୀଡ୍ଯମାନଃ ଶରୈର୍ବାଲସ୍ତାତ ସାଧ୍ଵଭିଧାଵ ମାମ୍। ଇତି ଵିପ୍ରଲପନ୍ମନ୍ଯେ ନୃଶଂସୈର୍ଭୁଵି ପାତିତଃ
ତୀରରେ ଆହତ ହୋଇ, ସେ ଶିଶୁ ନିଶ୍ଚୟ କହିଥିଲେ—'ବାପା, ଦୟାକରି ଆସ', ଏଭଳି ବିଳାପ କରି, ନିର୍ଦୟ ଶତ୍ରୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପତିତ କରିଦେଲେ।
ଅଥଵା ମତ୍ପ୍ରସୂତଃ ସ ସ୍ଵସ୍ରୀଯୋ ମାଧଵସ୍ଯ ଚ। ସୁଭଦ୍ରାଯାଂ ଚ ସମ୍ଭୂତୋ ନ ଚୈଵଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହତି
କିମ୍ବା, ସେ ମୋର ନିଜ ପୁଅ, ମାଧବଙ୍କ ଭଉଣୀର ପୁଅ ଓ ସୁଭଦ୍ରାର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବାରୁ, ଏପରି କଥା କହିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଵଜ୍ରସାରମଯଂ ନୂନଂ ହୃଦଯଂ ସୁଦୃଢଂ ମମ। ଅପଶ୍ଯତୋ ଦୀର୍ଘବାହୁଂ ରକ୍ତାକ୍ଷଂ ଯନ୍ନ ଦୀର୍ଯତେ
ନିଶ୍ଚୟ, ମୋର ହୃଦୟ ବଜ୍ର ପରି ଦୃଢ଼, ଯେଉଁଥିରେ ମୁଁ ମୋର ଦୀର୍ଘବାହୁ, ରକ୍ତ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଖିପାରୁନଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଭାଙ୍ଗିଯାଏ ନାହିଁ।
କଥଂ ବାଲେ ମହେଷ୍ଵାସା ନୃଶଂସା ମର୍ମଭେଦିନଃ। ସ୍ଵସ୍ରୀଯେ ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ମମ ପୁତ୍ରେଽକ୍ଷିପଞ୍ଶରାନ୍
କିପରି ନିର୍ଦୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମର୍ମ ଭେଦିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏମିତି ଛୋଟ ଶିଶୁ, କିନ୍ତୁ ବଡ଼ ଧନୁର୍ଧର, ବସୁଦେବଙ୍କ ଭଉଣୀପୁଅ ଉପରେ ତୀର ଛାଡ଼ିପାରିଲେ?
ଯୋ ମାଂ ନିତ୍ଯମଦୀନାତ୍ମା ପ୍ରତ୍ଯୁଦ୍ଗମ୍ଯାଭିନନ୍ଦତି। ଉପଯାନ୍ତଂ ରିପୂନ୍ହତ୍ଵା ସୋଽଦ୍ଯ ମାଂ କିଂ ନ ପଶ୍ଯତି
ଯିଏ ସଦା ମୋତେ ଆନନ୍ଦରେ ଭେଟିଥିଲେ, କେବେ ମନ ଭାଙ୍ଗି ନଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରୁ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ମାରି ଫେରୁଥିଲେ, ସେ ଏଉଁ ଦିନ କାହିଁକି ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଆସୁନାହାନ୍ତି?
ନୂନଂ ସ ପାତିତଃ ଶେତେ ଧରଣ୍ଯାଂ ରୁଧିରୋକ୍ଷିତଃ। ଶୋଭଯନ୍ମେଦିନୀଂ ଗାତ୍ରୈରାଦିତ୍ଯ ଇଵ ପାତିତଃ
ନିଶ୍ଚୟ, ସେ ଏବେ ଭୂମିରେ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ପଡ଼ିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଦେହ ମାଟିକୁ ଶୋଭା ଦେଉଛି, ଯେପରି ଦିଗନ୍ତରୁ ପଡ଼ିଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟ।
ସୁଭଦ୍ରାମନୁଶୋଚାମି ଯା ପୁତ୍ରମପଲାଯିନମ୍। ରଣେ ଵିନିହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୋକାର୍ତା ଵୈ ଵିନଙ୍କ୍ଷତି
ମୁଁ ସୁଭଦ୍ରା ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରୁଛି, ଯିଏ ଜଣିବେ ଯେ ତାଙ୍କର ପୁଅ, ଯିଏ କେବେ ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଳାଇନଥିଲେ, ମାରାଗଲେ, ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଯିବେ।
ସୁଭଦ୍ରା ଵକ୍ଷ୍ଯତେ କିଂ ମାମବିମନ୍ଯୁମପଶ୍ଯତୀ। ଦ୍ରୌପଦୀଂ ଚୈଵ ଦୁଃଖାର୍ତାଂ କିଂ ଵା ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତାମହମ୍
ସୁଭଦ୍ରା ମୋତେ କଣ କହିବେ, ଯେତେବେଳେ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କୁ ଦେଖିବେନାହିଁ? ଏବଂ ଦ୍ରୌପଦୀ, ଯିଏ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଛନ୍ତି, ମୁଁ ସେଉଁଠି କଣ କହିବି?